Nobel mükafatı laureatlarının siyahısı — Vikipediya

Nobel mükafatları (isv. Nobelpriset, norv. Nobelprisen) — İsveç Kral Elmlər Akademiyası, İsveç Akademiyası, Karolinska İnstitutu və tərəfindən şəxslər və ya təşkilatlara fizika, kimya, ədəbiyyat, sülhfiziologiya və ya tibb sahəsindəki fövqəladə uğurlarına görə verilir. Nobel mükafatı 27 noyabr 1895-ci ildə İsveç ixtiraçısı, alim Alfred Nobelin vəsiyyəti əsasında təsis edilmiş və ilk dəfə sahibinə 1901-ci ildə təqdim olunmuşdur. İqtisadiyyat üzrə Nobel mükafatı 1968-ci ildə İsveçin mərkəzi bankı olan Sveriges Riksbank tərəfindən təsis edilib və 1969-cu ildən etibarən iqtisadiyyat elminə verilmiş töhfələrə görə təqdim edilir.

Nobel mükafatı laureatları qızıl medal ilə yanaşı diplom (2012-ci ildən) və 8 milyon SEK (təxminən 1.2 milyon dollar, 0.93 milyon avro) alırlar.

İsveç Kral Elmlər Akademiyası fizika, kimyaiqtisadiyyat sahəsindəki, Karolinska İnstitutu fiziologiya və ya tibb sahəsindəki, Norveç Nobel Komitəsi isə ədəbiyyat sahəsindəki mükafatları verir. Sülh sahəsindəki mükafat isə Norveç parlamentinin () seçdiyi 5 nəfərdən ibarət komitə tərəfindən təqdim olunur. Nobel mükafatına sahib olan şəxs və ya təşkilat medal, diplom və illər ərzində dəyişən miqdarda pul mükafatı alır.1901-ci ildə ilk Nobel mükafatı laureatlarına 150.782 İsveç kronu verilib. Bu mükafat 2007-ci ilin dekabrında 7.731.004 İsveç kronuna bərabər idi. 2008-ci ildə qaliblər 10 000 000 İsveç kronu məbləğində mükafat ilə təltif olunublar. Nobel mükafatı laureatlarının təltif olunma mərasimləri hər il dekabrın 10-da, Alfred Nobelin ölümünün ildönümündə Stokholmda keçirilir. Yalnız sülh mükafatı laureata Norveçin paytaxtı Osloda təqdim edilir.

2011-ci il etibarilə, 20 təşkilat və 69 iqtisadiyyat sahəsində mükafat alanlar da daxil olmaqla, cəmi 826 şəxs və təşkilata mükafat verilmişdir. Dörd Nobel mükafatı laureatına bu mükafatı əldə etməsinə hökumətləri tərəfindən icazə verilməyib. Almaniyada Adolf Hitler hökuməti Riçard Kun(kimya, 1938), (kimya, 1939)(fiziologiya və ya tibb, 1939) mükafat almasına icazə verməyib. 1958-ci ildə Ədəbiyyat üzrə Nobel mükafatına layiq görülən Boris Pasternak isə Sovet İttifaqının təzyiqi ilə mükafatı rədd etməyə məcbur olub. Fransız yazıçısı Jan Pol Sartr 1964-cü ildə ona verilən Ədəbiyyat üzrə Nobel mükafatı da daxil olmaqla, həyatı boyu ona verilən bütün mükafatları rədd edib.1973-cü ildə "Vyetnam münaqişəsinin həlli istiqamətində birgə fəaliyyətə görə" siyasi xadimi və ABŞ-ın dövlət katibi Henri Kissincer Nobel sülh mükafatına layiq görüldülər. Lakin Le Dık Tho Vyetnamda əsl sülhün əldə olunmadığını əsas gətirərək, mükafatdan imtina etdi.

Bu günə qədər altı şəxs və ya təşkilat Nobel mükafatını bir dəfədən çox qazanmağa nail olmuşdur. Bunların içində Beynəlxalq Qırmızı Xaç və Qırmızı Aypara Hərəkatı üç Nobel sülh mükafatı ilə birinci yeri tutur. 826 Nobel mükafatı qazanandan 43-ü qadındır; 1903-cü ildə Fizika üzrə Nobel mükafatını, 1911-ci ildə isə Kimya üzrə Nobel mükafatını qazanan Mariya Küri, həm Nobel mükafatını qazanan ilk qadın, həm də iki müxtəlif elm sahələri üzrə Nobel mükafatını qazanan ilk şəxs olaraq tarixə düşüb.19401942-ci illər aralığında qəfil İkinci dünya müharibəsinin başlanması səbəbindən Nobel mükafatlarının verilməsinə fasilə verilmişdir.

Laureatların siyahısı

İl Fizika Kimya Fiziologiya və tibb Ədəbiyyat Sülh İqtisadiyyat
1901 Vilhelm Rentgen Yakob Vant-Hoff Emil fon Berinq Sülli-Prüdom Anri Dünan
Frederik Passi
1902 Hendrik Lorens
Piter Zeyeman
Emil Fişer Ronald Ross Teodor Mommzen Eli Dükommen
1903 Antuan Anri Bekkerel
Pyer Küri
Mariya Küri
Svante Arrenius Nils Finzen Byörnstyerne Byörnson Vilyam Krimer
1904 Con Vilyam Strett Vilyam Ramzay İvan Pavlov Frederik Mistral
Xose Eçeqaray
Beynəlxalq Hüquq İnstitutu
1905 Filipp Lenard Adolf fon Bayer Robert Kox Henrik Senkeviç Berta fon Zutner
1906 Cozef Con Tomson Anri Muassan Kamillo Qolci
Santyaqo Ramon-i-Kaxal
Cozue Karduççi Teodor Ruzvelt
1907 Eduard Buxner Şarl Laveran Redyard Kiplinq
Lui Reno
1908 Qabriel Lipman Ernest Rezerford İlya Meçnikov
Rudolf Eyken Klas Arnoldson
Fredrik Bayer
1909 Karl Braun
Qulyelmo Markoni
Vilhelm Ostvald Selma Lagerlöf Ogüst Beyernar
Pol D'Esturnel de Konstan
1910 Yan Van-der-Vaals Otto Vallax Paul fon Heyze Beynəlxalq Sülh Bürosu
1911 Mariya Küri Alvar Qulstrand Moris Meterlink Tobias Asser
Alfred German Frid
1912 Nils Dalen Viktor Qrinyar
Pol Sabatye
Gerhart Hauptman Eliu Rut
1913 Heyke Kamerlinq Onnes Alfred Verner Rabindranat Taqor
1914 Teodor Vilyam Riçards Robert Barani Mükafat bu il heç kəsə verilməyib Mükafat bu il heç kəsə verilməyib
1915 Vilyam Henri Breqq
Rixard Vilştetter Mükafat bu il heç kəsə verilməyib Romen Rollan Mükafat bu il heç kəsə verilməyib
1916 Mükafat bu il heç kəsə verilməyib Mükafat bu il heç kəsə verilməyib Mükafat bu il heç kəsə verilməyib Verner fon Heydenstam Mükafat bu il heç kəsə verilməyib
1917 Mükafat bu il heç kəsə verilməyib Mükafat bu il heç kəsə verilməyib Karl Adolf Gellerup
Henrik Pontoppidan
Beynəlxalq Qırmızı Xaç Komitəsi
1918 Maks Plank Fris Haber Mükafat bu il heç kəsə verilməyib Mükafat bu il heç kəsə verilməyib Mükafat bu il heç kəsə verilməyib
1919 Yohannes Ştark Mükafat bu il heç kəsə verilməyib Jül Borde Karl Şpitteler Vudro Vilson
1920 Valter Nernst Knut Hamsun Leon Burjua
1921 Albert Eynşteyn Frederik Soddi Mükafat bu il heç kəsə verilməyib Anatol Frans Hjalmar Branting
1922 Nils Bor Frensis Aston
Xasinto Benavente-i-Martines Frityof Nansen
1923 Robert Milliken Frits Preql
Vilyam Batler Yeyts Mükafat bu il heç kəsə verilməyib
1924 Karl Siqban Mükafat bu il heç kəsə verilməyib Vladislav Reymont Mükafat bu il heç kəsə verilməyib
1925
Rixard Ziqmondi Mükafat bu il heç kəsə verilməyib Corc Bernard Şou
Çarlz Daues
1926 Jan Batist Perren Teodor Svedberq Qrasiya Deledda
Qustav Ştrezeman
1927 Artur Kompton
Henrix Viland Anri Berqson
1928 Adolf Vindaus Siqrid Unset Mükafat bu il heç kəsə verilməyib
1929 Lui de Broyl Artur Qarden
Hans fon Eyler-Helpin

Tomas Mann Frenk Kelloq
1930 Hans Fişer Sinkler Lüis
1931 Mükafat bu il heç kəsə verilməyib
Erik Karlfeldt Ceyn Addams
1932 Verner Heyzenberq
Con Qolsuorsi Mükafat bu il heç kəsə verilməyib
1933 Ervin Şredinger
Pol Dirak
Mükafat bu il heç kəsə verilməyib Morqan Tomas Hant İvan Bunin
1934 Mükafat bu il heç kəsə verilməyib

Luici Pirandello Artur Henderson
1935 Ceyms Çedvik Frederik Jolio-Küri
İren Jolio-Küri
Mükafat bu il heç kəsə verilməyib
1936

Yucin O'Nil Karlos Saavedra Lamas
1937

Albert Sent-Cörci Roje Marten dü Qar
1938 Enriko Fermi Riçard Kun Perl Bak Beynəlxalq Nansen Təşkilatı
1939
Frans Emil Sillanpaa Mükafat bu il heç kəsə verilməyib
1940 Mükafat bu il heç kəsə verilməyib Mükafat bu il heç kəsə verilməyib Mükafat bu il heç kəsə verilməyib Mükafat bu il heç kəsə verilməyib Mükafat bu il heç kəsə verilməyib
1941 Mükafat bu il heç kəsə verilməyib Mükafat bu il heç kəsə verilməyib Mükafat bu il heç kəsə verilməyib Mükafat bu il heç kəsə verilməyib Mükafat bu il heç kəsə verilməyib
1942 Mükafat bu il heç kəsə verilməyib Mükafat bu il heç kəsə verilməyib Mükafat bu il heç kəsə verilməyib Mükafat bu il heç kəsə verilməyib Mükafat bu il heç kəsə verilməyib
1943 Otto Ştern Georq de Xeveşi Henrik Dam
Mükafat bu il heç kəsə verilməyib Mükafat bu il heç kəsə verilməyib
1944 Otto Han
Yohannes Yensen Beynəlxalq Qırmızı Xaç Komitəsi
1945 Volfqanq Pauli Aleksandr Fleminq

Qabriela Mistral
1946

Herman Hesse Emili Qrin Bolç
Con Mott
1947

Andre Jid
1948 Arne Tiselius Tomas Eliot Mükafat bu il heç kəsə verilməyib
1949 Hideki Yukava Vilyam Ciok
Vilyam Folkner Con Boyd Orr
1950 Otto Dils
Kurt Alder


Bertran Rassel Ralf Banç
1951

Qlenn Teodor Siborq
Maks Teyler Per Lagerkvist Leon Juo
1952 Feliks Blox

Fransua Moriak Albert Şveytser
1953
Vinston Çörçill Corc Marşall
1954 Maks Born
Laynus Polinq

Ernest Heminquey Birləşmiş Millətlər Təşkilatının Qaçqınlar üzrə Ali Komissarlığı
1955
Halldor Laksness Mükafat bu il heç kəsə verilməyib
1956 Con Bardin

Siril Norman Hinşelvud
Nikolay Semyonov


Xuan Ximenes Mükafat bu il heç kəsə verilməyib
1957
Alber Kamyu Lester Pirson
1958 Pavel Çerenkov



Boris Pasternak Jorj Pir
1959 Emilio Gino Segre
Ouen Çemberlen

Salvatore Kvazimodo Filip Noel-Beyker
1960 Frenk Makfarleyn Börnet
Sen-Jon Pers
1961
Dyörd von Bekeşi İvo Andriç Daq Hammarşeld
1962 Lev Landau

Ceyms Uotson
Con Steynbek Laynus Polinq
1963 Yucin Viqner
Mariya Göppert-Mayer

Culio Natta


Yorqos Seferis Beynəlxalq Qırmızı Xaç Komitəsi
1964

Aleksandr Proxorov

Jan Pol Sartr Martin Lüter Kinq
1965

Riçard Feynman


Mixail Şoloxov BMT Uşaq Fondu
1966
Şmuel Yosef Aqnon
Nelli Zaks
Mükafat bu il heç kəsə verilməyib
1967

Corc Porter


Migel Anhel Asturias Mükafat bu il heç kəsə verilməyib
1968

Yasunari Kavabata Rene Kassen
1969 Derek Barton
Odd Hassel


Semyuel Bekket Beynəlxalq Əmək Təşkilatı Raqnar Friş
Yan Tinberqen
1970
Lui Neel


Aleksandr Soljenitsın Pol Samuelson
1971 Dennis Qabor Gerhard Hersberq Pablo Neruda Saymon Kuznes
1972 Con Bardin




Henrix Böll Mükafat bu il heç kəsə verilməyib Con Hikk
Kennet Errou
1973




Patrik Vayt Henri Kissincer
Vasili Leontyev
1974


Eyvind Yonson
Harri Martinson
Şon Makbrayd
Eysaku Sato
Qunnar Myurdal
Fridrix fon Hayek
1975

Con Kornfort

Renato Dulbekko
Eucenio Montale Andrey Saxarov Leonid Kantoroviç
Tyallinq Kupmans
1976
Barux Semyuel Blamberq
Sol Bellou Betti Vilyams
Meyrid Korriqan
Milton Fridmen
1977 Filip Uarren Anderson



Visente Aleyksandre Beynəlxalq Əfv Bertil Ulin
Ceyms Mid
1978 Pyotr Kapitsa



İsaak Başevis-Zinger Ənvər Sadat
Menaxem Begin
Herbert Saymon
1979
Əbdus Salam
Herbert Braun

Odiseas Elitis Tereza Ana Teodor Şults
Artur Lyuis
1980

Uolter Gilbert
Frederik Senger


Çeslav Miloş Adolfo Peres Eskivel Lorens Kleyn
1981 Nikolas Blumberqen

Keniti Fukui
Roald Hofman


Elias Kanetti Birləşmiş Millətlər Təşkilatının Qaçqınlar üzrə Ali Komissarlığı Ceyms Tobin
1982 Aaron Kluq

Qabriel Qarsiya Markes Alva Myurdal
Alfonso Robles
Corc Stiqler
1983
Henri Taube Vilyam Qoldinq Lex Valensa Cerard Debre
1984
Robert Brüs Merrifild Nils Kay Yerne

Yaroslav Seyfert Desmond Tutu Riçard Stoun
1985

Klod Simon Franko Modilyani
1986 Ernst Ruska

Dadli Robert Herşbax

Con Çarlz Polani

Rita Levi-Montalcini
Vole Şoyinka Eli Vizel Ceyms Byukenen
1987

Jan-Mari Len
İosif Brodski Robert Solou
1988





Nəcib Məhfuz BMT Sülhməramlı Qüvvələri Moris Allays
1989


Con Maykl Bişop
Kamilo Xose Sela XIV Dalay Lama Trüqve Hovelmu
1990

Riçard Teylor
Cozef Mürrey
Oktavio Pas Mixail Qorbaçov Harri Markovits
Merton Miller
Vilyam Şarp
1991 Rixard Ernst
Nadin Qordimer Ronald Kouz
1992
Derek Uolkott Riqoberta Mençu Hari Bekker
1993


Toni Morrison Nelson Mandela
Robert Fogel
Duqlas Nort
1994
Corc Olah
Kenzaburo Oe Yasir Ərəfat
Şimon Peres
İshaq Rabin
Con Xarsani
Con Neş
Reynhard Zelten
1995




Şeymas Hini Robert Lukas
1996




Rolf Tsinkernagel
Vislava Şimborska Karluş Belu
Ceyms Mirrlis
Vilyam Vikri
1997



Yens Skou
Stenli Pruziner Dario Fo
Codi Vilyams
Robert Merton
Mayron Skoulz
1998


Con Popl
Robert Furxqott

Fərid Murad
Joze Saramaqo
Amartya Sen
1999
Əhməd Zevayl Günter Blobel Günter Qrass Sərhədsiz Həkimlər Robert Mandell
2000 Jores Alfyorov

Cek Kilbi
Alan Higer

Arvid Karlsson

Qao Sinszyan Kim De Çjun Ceyms Hekman
Deniel Makfadden
2001 Erik Kornell


Noyori Ryodzi


Vidiadxar Suracprasad Naypol Birləşmiş Millətlər Təşkilatı
Kofi Annan
Corc Akerlof
Maykl Spens
Cozef Stiqlits
2002
Masatoşi Koşiba

Koiçi Tanaka
Sidney Brenner

İmre Kertes Cimmi Karter Deniel Kaneman
Vernon Smit
2003 Aleksey Abrikosov
Vitali Ginzburq
Entoni Legget

Pol Loterbur
Con Maksvell Kutzee Şirin Ebadi Robert İnql
Kliv Qrendjer
2004

Aaron Çexanover
Avram Herşko
Riçard Aksel
Elfrida Yelinek Finn Kidland
Edvard Preskott
2005



Berri Marşall
Robin Uorren
Harold Pinter Atom Enerjisi üzrə Beynəlxalq Agentlik
Məhəmməd Əl-Baradei
Robert Aumann
Tomas Şellinq
2006

Kreyq Mello
Orxan Pamuk
Edmund Felps
2007

;
Doris Lessinq
Albert Qor
Leonid Qurvits
Erik Meskin
Rocer Mayerson
2008



Harald tsur Hauzen

Jan-Mari Qustav Le Klezio Marti Axtisaari Pol Kruqman
2009

Corc E. Smit




Herta Müller Barak Obama Elinor Ostrom
Oliver Vilyamson
2010




Robert Edvards Mario Barqas Yosa Lyu Syaobo Piter Daymond
Deyl Martinsen
Xristofor Pisserides
2011 Sol Perlmutter

Brayan Şmidt
Brüs Bötler

Ralf Staynman
Tomas Tranströmer Elen Conson-Serlif
Leyma Qbovi
Təvəkkül Karman
Tomas Sercent
Xristofor Sims
2012


Şinya Yamanaka
Mo Yan Avropa İttifaqı Elvin Rot
Lloyd Şepli
2013 Fransua Enqler
Piter Hiqqs




Elis Manro Eqini Fema
Lars Piter Hansen
Robert Şiller
2014

Syuci Nakamura




Patrik Modiano Kaylaş Satyarti
Məlalə Yusəfzay
Jan Tirol
2015 Takaaki Kacita
Artur Makdonald
Əziz Sancar



Svetlana Aleksiyeviç Enqus Diton
2016



Yoşinori Oşumi Bob Dilan Xuan Manuel Santos Oliver Hart
Benqt Holmström
2017





Kazuo İşiquro Nüvə Silahlarının Ləğv Edilməsi üzrə Beynəlxalq Kampaniya Riçard Taler
2018

Donna Striklend



Mükafat bu il heç kəsə verilməyib Deni Mukveqe
Nadiya Murad

Pol Romer
2019





Olqa Tokarçuk
Piter Handke
Abiy Əhməd Əli

2020




Luiza Qlük Dünya Qida Proqramı Paul Milqrom
Robert Vilson
İl Fizika Kimya Fiziologiya və tibb Ədəbiyyat Sülh İqtisadiyyat

Qeydlər

  • Dəyərli elmi tədqiqatlar, inqilabi ixtiralar, mədəniyyətə və ya cəmiyyətin inkişafına edilən zəngin töhfələr.
  • 19381939-cu illərdə Almaniya hökuməti Riçard Kun (kimya, 1938), (kimya, 1939)(fiziologiya və ya tibb, 1939) mükafat almasına icazə verməyib. Onlar sonradan Nobel mükafatının diplomu və medalı ilə təltif olunublar, pul mükafatını isə qəbul etməyiblər.
  • 1948-ci ildə Nobel sülh mükafatı heç kəsə verilməmişdir. Nobel Fondunun internet saytında mükafatın Mahatma Qandiyə veriləcəyini, lakin həmin ilin əvvəllərində ona sui-qəsd edildiyindən mükafatın keç kəsə verilmədiyi bildirilir.
  • 1958-ci ildə Rusiyalı şair və yazıçı Boris Pasternak Sovetlər İttifaqı hökumətinin təzyiqi nəticəsində, Ədəbiyyat üzrə Nobel mükafatını rədd etməyə məcbur olub.
  • 1964-cü ildə Jan Pol Sartr Ədəbiyyat üzrə Nobel mükafatından imtina edib. O, bu addımını hansısa ictimai instituta borclu qalmamaq və öz müstəqilliyini şübhə altına qoymaq istəmədiyinə görə atdığını bəyan edib.
  • 1973-cü ildə Nobel sülh mükafatından imtina edib. İmtinaya səbəb kimi isə Vyetnamda hələ də əsl sülhün əldə olunmadığını əsas gətirib.
  • 2010-cu ildə Lyu Syaobo Çin hökuməti tərəfindən 11 il müddətinə həbs cəzasına məhkum edildiyinə görə, Nobel sülh mükafatını ala bilməyəcəyini və onun əvəzinə mükafatı almaq üçün heç kəsin olmadığını bildirib. Nobel sülh mükafatını təqdim edən komitənin sədri Tornbyorn Yaqland bildirib ki, Syaobo və ya onun yaxın qohumlarından kimsə mükafatı götürənədək onu komitədə saxlayacaqlar.

İstinadlar

Ümumi
  • . Nobel Foundation. İstifadə tarixi: 2008-11-25.
  • . Nobel Foundation. İstifadə tarixi: 2008-11-25.
  • . Nobel Foundation. İstifadə tarixi: 2008-11-25.
  • . Nobel Foundation. İstifadə tarixi: 2008-11-25.
  • . Nobel Foundation. İstifadə tarixi: 2008-11-25.
  • . Nobel Foundation. İstifadə tarixi: 2008-11-25.
Xüsusi
  1. . Nobel Foundation. İstifadə tarixi: 2008-11-27.
  2. . Nobel Foundation. İstifadə tarixi: 2008-11-27.
  3. . Azertag.az.
  4. . Nobel Foundation. 2008-07-31 tarixində . İstifadə tarixi: 2008-11-27.
  5. . Nobel Foundation. 2008-08-22 tarixində . İstifadə tarixi: 2008-11-27.
  6. . Nobel Foundation. İstifadə tarixi: 2011-10-06.
  7. . Nobel Foundation.
  8. . The Nobel Foundation. 2008. İstifadə tarixi: 2008-07-29.
  9. Szöllösi-Janze, Margit (2001). Science in the Third Reich (German Historical Perspectives). Oxford, UK: Berg Publishers. ISBN 1-85973-421-9.
  10. Akhtar, M.; Akhtar, M. E. (1998). "Adolf Friedrich Johann Butenandt. 24 March 1903-18 January 1995". Biographical Memoirs of Fellows of the Royal Society. 44: 79. doi:.
  11. Karlson, P. (1995). "Adolf Butenandt (1903–1995)". Nature. 373 (6516): 660. doi:. PMID .
  12. Jaenicke, L. (1995). "Adolf Butenandt: 24. 3. 1903 - 18. 1. 1995". Chemie in unserer Zeit. 29 (3): 163–165. doi:.
  13. The Nobel Foundation (1964). "Minnen, bara minnen" (ISBN 9100571407) from year 2000 by Lars Gyllensten (page 282)
  14. Lewis, Flora (24 October 1973). . The New York Times. 1 January 2011 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 30 June 2013.
  15. . Nobel Foundation. İstifadə tarixi: 2015-10-11.
  16. . Nobel Foundation. İstifadə tarixi: 2011-10-11.
  17. Lundestad, Geir (2001-03-15). . Nobel Foundation. İstifadə tarixi: 2008-11-30.
  18. . Anl.az. İstifadə tarixi: 23 mart 2018.
  19. Tønnesson, Øyvind (December 1, 1999). . Nobel Foundation. İstifadə tarixi: January 3, 2010.
  20. . Nobel Foundation. İstifadə tarixi: October 10, 2011.

Xarici keçidlər

Mənbə — ""

Informasiya Melumat Axtar


Anarim.Az

Sayt Rehberliyi ile Elaqe

Saytdan Istifade Qaydalari

Anarim.Az 2004-2021