Ernest Rezerford (ing. Ernest Rutherford; 30 avqust 1871[…]19 oktyabr 1937[…], Kembric]) — Yeni Zelandiyalı fizik, atomun müəllifi. 1908-ci il kimya üzrə Nobel mükafatı laureatı. Nüvə fizikasının "atası" hesab olunur.

Ernest Rezerford
ing. Ernest Rutherford
Ernest Rutherford LOC.jpg
Doğum tarixi 30 avqust 1871(1871-08-30)[…]
Vəfat tarixi 19 oktyabr 1937(1937-10-19)[…](66 yaşında)
Vəfat yeri
Dəfn yeri
Vətəndaşlığı
Elm sahələri fizika, Nüvə fizikası, kimya, Radioaktivlik
Elmi dərəcələri
İş yerləri
Təhsili
Elmi rəhbərləri Cozef Con Tomson
Tanınmış yetirmələri Nils Bor, Pyotr Kapitsa, Hans Geyger, Frederik Soddi, Ceyms Çedvik, Edvard Viktor Appleton[d], Otto Han
Üzvlüyü
Mükafatları Knight Bachelor
Copli medalı
"Xidmət" ordeni
İmza
Vikianbarın loqosu Vikianbarda əlaqəli mediafayllar
Ernest Rezerfordun gerbi

Həyatı

Ernest Rezerford Şotlandiyadan Yeni Zelandiyaya köçüb gəlmiş fermer Ceyms Rezerfordun ailəsində, Yeni Zelandiyanın Nelson şəhəri yaxınlığındakı Sprinq-Qruv (hal-hazırda Braytvoter) adlanan yerdə dünyaya gəlmişdir. Anası Marta Tomson İngiltərənin Esseks əyalətindən idi. İlk ibtidai təhsilini əvvəlcə Havlok məktəbində, daha sonra Nelson kollecində almışdır. İbtidai təhsilini uğurla tamamalyan Ernest təhsilini Yeni Zelandiya Universitetinin Kanteberi kollecində davam etdirmık hüququ əldə edir. Universitet illərdinə o yerli tələbə debat cəmiyyətinin sədri olur.

1895-ci ildə bakalavrmagistr dərəcələrini alan Ernest daha iki il elektrik texnologiyaları sahəsində tədqiqatlarla məşğul olduqdan sonra doktorluq dərəcəsi almaq məqsədilə İngiltərəyə yollanır. Kembric Universitetinin nəzdində fəaliyyət göstərən Kavendiş laboratoriyasında çalışır. Bu illərdə o toriumuran elementlərinin buraxdığı radiasiyanın iki növünü – və radiasiyanı kəşf edir.

1898-ci ildə Kanadanın Monreal şəhərinin Makgill Universitetində işləməyə başlayır. Məhz bu universitetdə apardığı tədqiqatlar ona 1908-ci ilin kimya üzrə Nobel mükafatını gətirir. Ernest Rezerford radioaktivliyin atomun öz-özünə parçalanması olduğunu nümayiş etdirir. O, radioaktiv materialın yarısının parçalanmasına eyni zaman intervalının lazım gəldiyini göstərir və bu sabit parçalanma sürətini saat kimi istifadə etməklə sonralar Yerin əsl yaşını təyin etməyəyə böyük töhfə vermiş olur.

1907-ci ildə Rezerford Mançester Universitetinin fizika kafedrasına gəlir. Burada Hans Geiger və Ernest Marsdenlə birgə tədqiqatlar apararaq atomun nüvə təbiətini müəyyən edir. Bu tədqiqatların ona özünün irəli sürməyə imkan verir. Rezerford modelində atom müsbət yüklü nüvə və nüvə ətrafında hərəkət edən elektronlardan ibarət idi. Rezerford 1919-cu ildə nüvə reaksiyası vasitəsilə bir kimyəvi elemeneti (azotu) başqa bir kimyəvi elementə (oksigenə) çevirmiş ilk fizik olur – 14N(α,β)170. 1921-ci ildə Nils Borla birgə çalışdığı müddətdə Rezerford müsbət yüklü protonların bir-birini itələmə effektini kompensasiya etməklə nüvənin cəzbetmə qüvvəsni təmin edən və beləliklə nüvəni parçalanmadan saxlayan neytronlar haqqında fərziyyə irəli sürür. Bor hesab edirdi ki, elektronlar nüvə ətrafında spesifik orbitlər üzrə hərəkət edir. Rezefordun neytronlar haqqındakı nəzəriyyəsi 1932-ci ildə Ceyms Çadvik tərəfindən sübuta yetirilir və Çadvik bu kəşfinə görə 1935-ci il Nobel mükafatına layiq görülür.

Ernest Rezerford 1937-ci ildə vəfat etmişdir və Vestminster Abbatlığında İ.Nyuton, Ç.Darvin, M.Faradey, C.C.Tomsonun yanında dəfn edilmişdir. Rezerfordium kimyəvi elementi (104-cü element) 1997-ci ildə onun şərəfinə adlandırılmışdır.

Elmi fəaliyyəti

Xatirəsi

Ernest Rezerford dünyada ən məşhur və hörmətli alimlərdən biridir. 1914-cü ildə V Corc (George) Rezerforda, vermiş, 1925-ci ildə onu qəbul etmiş, 1931-ci ildə isə baron titulunu vermişdir.

Ernest Rezerfordun şərəfinə adlandırılmışdır:

  • Kimyəvi elementlərin dövrü sistemində 104 saylı element-Rezerfordium, 1964-cü ildə sintezləşdirilib, 1997-ci ildə bu adı almışdır;
  • Rezerfordiya asteroidi (1249);
  • 1957-ci ildə açılmış Böyük Britaniya milli laboratoriyalarından biri olan Rezerford-Eplton laboratoriyası;
  • Ayın arxa tərəfində yerləşən krater;
  • Fizika İnstitutunun (Böyük Britaniya) Rezerford medalı və mükafatı;
  • Kanada Kral Cəmiyyətinin Rezerford memorial medalı;
  • Yeni Zellandiya Rezerford medalı.

İstinadlar

  1. .
  2. .
  3. Lundy D. R. Ernest Rutherford, 1st and last Baron Rutherford of Nelson //  (ing.).
  4. Капица П. Л. Резерфорд Эрнест // Большая советская энциклопедия (rus.): [в 30 т.]. / под ред. А. М. Прохоров 3-е изд. Москва: Советская энциклопедия, 1975.Т. 21 : Проба — Ременсы. С. 582.
  5. Bibliothèque nationale de France  (fr.): açıq məlumat platforması. 2011.
  6. .
  7. .
  8. .
  9.  (ing.). 2002.
  10.  (it.).
  11.  (ing.).
  12. .
  13.  (ing.). 1997.

Xarici keçidlər

  • , 1967, 1968.
  • 2010-12-06 at the Wayback Machine (Речь, произнесенная в Лондонском Королевском обществе 17 мая 1966 года)
  • 2012-01-07 at the Wayback Machine (Доклад на открытии Международного коллоквиума, посвященного 100-летию со дня рождения Э. Резерфорда. 20 августа 1971)
Mənbə — ""

Informasiya Melumat Axtar


Anarim.Az

Sayt Rehberliyi ile Elaqe

Saytdan Istifade Qaydalari

Anarim.Az 2004-2022