Cek Steynberger (ing. Jack Steinberger, doğum adı: Hans Yakob Steynberger; 25 may 1921[1][2][…], Bad-Kissingen, Bavariya – 12 dekabr 2020[3], Cenevrə25 may 1921 – 12 dekabr 2020) — maddənin elementar tərkib hissələri hesab olunan neytrinolar üzərindəki tədqiqatları ilə tanınan alman mənşəli amerikalı fizik. O, muon neytrinosunun kəşfinə görə 1988-ci ildə Leon Maks Lederman və Melvin Şvarts ilə birlikdə Fizika üzrə "Nobel" mükafatına layiq görülmüşdür. Eksperimental elementar zərrəcəklər fizikası sahəsindəki fəaliyyəti dövründə Berkli Kaliforniya Universiteti, Kolumbiya Universiteti (1950–1968) və CERN-də (1968–1986) müxtəlif vəzifələr tutmuşdur. Steynberger, həmçinin 1988-ci ildə ABŞ Milli Elm Medalı, 1990-cı ildə isə İtaliya Elmlər Akademiyasının Matteuççi medalı ilə təltif edilmişdir.
| Cek Steynberger | |
|---|---|
| ing. Jack Steinberger | |
 | |
| Doğum adı | Hans Jakob Steinberger |
| Doğum tarixi | 25 may 1921[1][2][…] |
| Doğum yeri | |
| Vəfat tarixi | 12 dekabr 2020[3] (99 yaşında) |
| Vəfat yeri | |
| Elm sahəsi | fizika |
| İş yerləri |
|
| Təhsili | |
| Elmi rəhbəri | Edvard Teller |
| Üzvlüyü | |
| Mükafatları |
  |
 Vikianbarda əlaqəli mediafayllar | |
Steynberger 25 may 1921-ci ildə Almaniyanın Bavariya əyalətində, Bad Kissingen şəhərində yəhudi ailəsində anadan olmuşdur.[6][7] Almaniyada nasizmin yüksəlişi və açıq antisemitizm dalğası valideynlərini — kanto və din müəllimi Lüdviq Lazarus ilə Berta May Steynbergeri onu ölkədən kənara göndərməyə sövq etmişdir.[8][9][7]
Steynberger 13 yaşında qardaşı Herbert ilə birlikdə transatlantik səfərə çıxaraq ABŞ-yə mühacirət etmişdir. ABŞ-dakı yəhudi xeyriyyə cəmiyyətləri Barnet Farrollun ona himayədar valideyn kimi baxmasını təşkil etmişdir. Steynberger İllinoys ştatının Vinnetka şəhərindəki "New Trier Township" liseyində təhsil almışdır.[10] 1938-ci ildə o, valideynləri və kiçik qardaşı ilə yenidən bir araya gəlmişdir.[8]
Steynberger Armour Texnologiya İnstitutunda (hazırkı İllinoys Texnologiya İnstitutu) kimya mühəndisliyi üzrə təhsil alsa da, təqaüdü kəsildikdən sonra ailə büdcəsinə kömək etmək üçün təhsilini yarımçıq qoymuşdur.[7] 1942-ci ildə Çikaqo Universitetində kimya üzrə bakalavr dərəcəsi almış,[7] qısa müddət sonra isə Massaçusets Texnologiya İnstitutunda Siqnal Korpusuna qoşulmuşdur.[11] "G.I. Bill" (Hərbçilərin Reabilitasiya Aktı) proqramının dəstəyi ilə 1946-cı ildə Çikaqo Universitetində aspirantura təhsilinə qayıtmış və burada Edvard Teller və Enriko Ferminin rəhbərliyi altında tədqiqatlar aparmışdır.[7][8] Onun doktorluq dissertasiyası myuon parçalanması zamanı ayrılan elektronların enerji spektri mövzusuna həsr olunmuşdur. Tədqiqatın nəticələri bunun üç cisimli parçalanma olduğunu sübut etmiş və prosesdə bir deyil, iki neytral zərrəciyin (sonradan elektron () və muon () neytrinoları kimi müəyyən edilmişdir) iştirak etdiyini göstərmişdir.[12]
- 1 2 Jack Steinberger // Encyclopædia Britannica (ing.).
- 1 2 Jack Steinberger // Brockhauz Ensiklopediyası (alm.).
- 1 2 https://www.mainpost.de/regional/bad-kissingen/erinnerungen-an-einen-besonderen-kissinger-art-10542391.
- ↑ (unspecified title). doi:10.5281/ZENODO.18315206
- ↑ www.ae-info.org (ing.).
- ↑ "Jewish Nobel Prize Winners in Physics". www.jinfo.org. İstifadə tarixi: 29 mart 2023.
- 1 2 3 4 5 Martin, Douglas. "Jack Steinberger, Nobel Winner in Physics, Dies at 99". The New York Times (ingilis). 16 dekabr 2020. ISSN 0362-4331. 17 dekabr 2020 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 17 dekabr 2020.
- 1 2 3 "Jack Steinberger – Biographical". www.nobelprize.org. 1 sentyabr 2020 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 16 dekabr 2020.
- ↑ McMurray, Emily J.; Kosek, Jane Kelly; Valade, Roger M. Notable Twentieth-century Scientists: S-Z (ingilis). Gale Research. 1995. ISBN 978-0-8103-9185-7. 17 dekabr 2020 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 16 dekabr 2020.
- ↑ Chattopadhyay, Swapan; Lykken, Joseph D. Fermilab At 50 (ingilis). World Scientific. 13 oktyabr 2017. ISBN 978-981-322-747-7.
- ↑ "Nobel Prize Winning Physicist Jack Steinberger". freepressonline.com (ingilis). 17 dekabr 2020 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 17 dekabr 2020.
- ↑ Steinberger, J. "Two cosmic ray experiments in the 40ʼs, one of them my Phd thesis". Nuclear Physics B: Proceedings Supplements. Proceedings of the IV International Conference on Particle and Fundamental Physics in Space (ingilis). 243–244. 1 oktyabr 2013: 25–30. Bibcode:2013NuPhS.243...25S. doi:10.1016/j.nuclphysbps.2013.09.018. ISSN 0920-5632. 17 dekabr 2020 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 17 dekabr 2020.
- Jack Steinberger Arxivləşdirilib mart 18, 2014, at the Wayback Machine at CERN
- Jack Steinberger at Biographical Memorial Book of the Jews of Bad Kissingen