Vikipediya ?

Ləzgilər
Disambig.svg Bu məqalə etnik qrup haqqındadır. Digər mənalar üçün Ləzgi (dəqiqləşdirmə) səhifəsinə baxın.

Ləzgilər (ləzg. лезгияр) — əsasən Azərbaycanın şimal-şərqini əhatə edən və Dağıstanın cənub-şərqində yaşayan Qafqaz xalqlardan biri.

Ləzgilər
ləzg. Лезгияр
Hacı Davud Müşkürlü.jpg
Hacı Davud
Ümumi sayı
662 800
Yaşadığı ərazilər
Rusiya Rusiya 431 000 (2019)
Azərbaycan Azərbaycan 193 000 (2019)
Türkmənistan Türkmənistan 19 000 (2019)
Qazaxıstan Qazaxıstan 3 500 (2019)
Ukrayna Ukrayna 3 900 (2019)
Özbəkistan Özbəkistan 4 000 (2019)
Türkiyə Türkiyə 3 300 (2019)
Qırğızıstan Qırğızıstan 2 600 (2019)
Gürcüstan Gürcüstan 2 500 (2019)
Dili

Ləzgi dili

Dini

İslam

Qohum xalqlar

Ləzgi xalqlarÇeçen-Dağıstan xalqları

Ləzgilərin çoxu islam dininin sünni məzhəbinə etiqad edir.

Antropoloji cəhətdən Qafqaz irqinə aiddirlər.

Ləzgi dilində danışırlar.

Mündəricat

Məskunlaşma

Azərbaycanda

Rayon 1939-cu il 1959-cu il 1970-ci il 1979-cu il 1999-cu il 2009-cu il
Əhali % Əhali % Əhali % Əhali % Əhali % Əhali %
Azərbaycan üzrə 111 666 3.60% 98 211 2.66% 137 250 2.68% 158 057 2.62% 178 021 2.24% 180 312 2.02%
Qusar 47 415 88.9% 37 585 86.6% 55 164 87.7% 59 325 87.9% 73 278 90.7% 79 600 90.6%
Baki 7 142 1.2% 6 913 1.1% 12 462 1.5% 16 096 1.6% 26 145 1.5% 24 868 1.2%
Xaçmaz 8 489 15.8% ... ... 1 0.0% ... ... 0% 24 688 0%
Qəbələ 2 401 7.4% ... ... ... ... ... ... 0.% 16 020 0.25%
Quba 7.3% ... ... 0% ... ... 0.0% 8 952 0.01%
Ismayıllı 6.0% ... ... 0% 0.0% 0.0% 8 079 0.0%
Oğuz 300 9.8% 0.11% 0% 0% 0.0% 4 731 0.0%
Göyçay 6 683 3.8% 4 038 % 3 308 % 0% 0.0% 396 0.%

Azərbaycanda ləzgilər respublikanın 20-dən çox rayonunda, həmçinin Bakı, Sumqayıt, Gəncə, Mingəçevir, Göyçay və başqa şəhərlərində yaşayırlar. Quba, Qusar, Xaçmaz, İsmayıllı, Qəbələ, Şəki, QaxOğuz ləzgilərin yığcam yaşadıqları rayonlardır.

Ləzgilər Azərbaycan əhalisinin 2,0%-ni təşkil edir (2009). 30-cu illərdə məktəblərdə ana dilinin keçilməsinə baxmayaraq, 1936-cı ildən ləzgi dilində dərslərin keçilməsi ləğv edilmişdir. Bu, ləzgilərin assimilyasiya prosesini gücləndirmiş, xalqı yoxa çıxmaq təhlükəsi qarşısında qoymuşdur. 1993-cü ildən başlayaraq Azərbaycanda ləzgi dilində dərsliklər çap edilir. Hazırda 94 məktəbdə (891 sinif) ləzgi dilində dərslər keçirilir. Həmin məktəblərdə 15 000-ə yaxın şagird təhsil alır. Ləzgilərin sıx yaşadığı Quba-Xaçmaz iqtisadi rayonunun sənayesinin əsasını yüngül və yeyinti sənayesi təşkil edir. Başlıca olaraq meyvə-tərəvəz, şərab və süd məhsulları emal edilir. Rayonun kənd yerlərində xalçaçılıq ənənəvi sənətkarlıq növü kimi inkişaf etməkdədir. Qafqazın qədim xalqlarından olan ləzgilər bu bölgənin iqtisadi inkişafında mühüm rol oynayırlar.

Tanınmış şəxsiyyətlər

Ləzgilərin Xalq Qəhrəmanları

  • Hacı Davud Müşkürvi (1680 - 1735) — Qafqaz tarixin ən görkəmli və böyük şəxsiyyətlərindən biri, ləzgilərin milli və dini istiqlal hərəkatına başçılıq etmiş Şimal Qafqazın birinci imamı.
  • Şeyx Muhəmməd Kürevi (1771-1838) — Ləzgilərin və bütün Çeçenistan və Dağıstan xalqların arasında Gazavat hərakatın qurucusu və İmam Şamilin müəllimi, eləcədə bütün Şimal Qafqaz imamların müəllimi.
  • (1790-1846) — Çar Rusiyasına qarşı Şeyx Şamilin başçılıq etdiyi hərəkatın iştirakçısı və Gazavat hərakatın yaranmasında mühüm rol oynayan şəxsiyyət.
  • Hacı Nasrullah Kabirvi (1810-1859) — Çar Rusiyasına qarşı Şeyx Şamilin başçılıq etdiyi hərəkatın iştirakçısı.
  • — əslən Həzrə kəndindən olan bir şeyx. Ləzgilərin Quba gazavatın (1837-1838) rəhbərlərindən biri.
  • — əslən Hil kəndindən olan bir şeyx. Ləzgilərin Quba gazavatın (1837-1838) rəhbərlərindən biri. 3 il rus qoşunlara qarşı qazavat aparıb.
  • — əslən Xuluq kəndindən olan bir şeyx. Ləzgilərin Quba gazavatın (1837-1838) rəhbərlərindən biri. Ləzgilərlə rusların Acıxur döyüşündə iştirak edib ve cəsurluğuyla fərqlənib.
  • - 12 May 1877 ildə ləzgilərin Cənub Dağıstandaki üsyanın rəhbərlərindən biri və oradaki Rus ordusunu məhv etmişdir. Bütün müridlər və Muhəmməd Əlibəy Rus hökuməti tərəfindən idam edilmişdir.
  • - 1878 ildə rus hökumətə qarşı üsyanın rəhbərlərindən biri. Üsyanlara göre Hacımurad və ləzgi müridlər Siribirə sürgün edilmiştir.
  • Şeyx Muhəmməd Ştulvi (1855-1930) — 1 may 1930ci ildə ləzgilərin sovet hökumətə qarşı gazavatın (qutsal müharibənin) imamı ve rəhbəri.
  • Kiri Buba — Ləzgilərin xalq qəhrəmanı, XIX əsrin 70ci illərdə Azərbaycanda və Dağıstanda "Qaçaq Hərəkatı"nın fəal iştirakçısı.

Ləzgi əsilli Azerbaycanın Milli Qəhrəmanları və Şəhidləri

  • Çingiz Qurbanov- Azərbaycanın Milli Qəhrəmanı
  • Samir Kaçayev- Azərbaycan Silahlı Qüvvələrinin əsgəri, heykəltəraş. 2016-cı ildə Aprel döyüşləri zamanı şəhid olub.
  • Əmiraslan Xeyirbəyov- Azərbaycan Silahlı Qüvvələrinin əsgəri. 2016-cı ildə Aprel döyüşləri zamanı şəhid olub.
  • Sultan Şahvələdov - Murovdağda qar uçqunu zamanı qar altında qalmış 2 əsgəri təkbaşına xilas etmişdir. 2017 ci il iyun ayında , təxrisə 15 gün qalmış düşmən əsgəri tərəfindən vurularaq şəhidliyə qovuşmuşdur.[Mənbə göstərin]

Ləzgi İdmançılar

Ləzgi Şairlər

Başqa

  • Əfəndi İsmiyev- Əməkdar Mühəndis
  • Süleyman Kərimov - məşhur Rusiyalı milyarder,Anji fk-nun sahibi,"Nafta-Moskva" şirkətinin sahibi.
  • - Proseslərin avtomatlaşdırılması üzrə mütəxəssis

Ləzgilərin soyqırımı

Ləzgi Digah kəndində baş verən Qanlı dərə soyqırımıbda ayrı-ayrı mənbələrə və şahidlərin dediklərinə əsaslansaq, qırğın zamanı 12 minədək ləzgi eləcə də 4 mindən çox azərbaycanlı və tat əhalisi qətlə yetirilmişdir.

İstinadlar

  1. Ethno-Caucasus, Этнодемография Кавказа: — yoxlanılıb: 21.04.2018
  2. // Источник: РГАЭ РФ (быв. ЦГАНХ СССР), фонд 1562, опись 336, Д.Д. 966-1001 ("Национальный состав населения по СССР, республикам, областям, районам"), Д.Д. 256-427 (табл. 26 "Национальный состав населения районов, районных центров, городов и крупных сельских населенных пунктов") — yoxlanılıb: 21.04.2018
  3. Ethno-Caucasus, Этнодемография Кавказа: — yoxlanılıb: 21.04.2018
  4. Ethno-Caucasus, Этнодемография Кавказа: — yoxlanılıb: 21.04.2018
  5. Ethno-Caucasus, Этнодемография Кавказа: — yoxlanılıb: 21.04.2018
  6. : — yoxlanılıb: 21.04.2018
  7. : — yoxlanılıb: 21.04.2018
  8. — Azərbaycan Dövlət Statistika Komitəsi

Xarici keçidlər

Həmçinin bax

Mənbə — ""

Informasiya Melumat Axtar

Anarim.Az

Sayt Rehberliyi ile Elaqe

Saytdan Istifade Qaydalari

Anarim.Az 2004-2019