Osman Fərid Turan (türk. Osman Turan;1914[1][2], Trabzon ili – 17 yanvar 1978[1], İstanbul) — türk tarixçi və siyasətçisi.[3]
| Osman Turan | |
|---|---|
| türk. Osman Turan | |
| Doğum tarixi | 1914[1][2] |
| Doğum yeri | |
| Vəfat tarixi | 17 yanvar 1978[1] (63–64 yaşında) |
| Vəfat yeri | |
| Vəfat səbəbi | beyin qansızması[d] |
| İş yeri | Ankara Universiteti |
| Təhsili |
|
| Elmi rəhbəri | Mehmed Fuad Köprülü |
| Tanınır | tarixçi və siyasətçi |
O, Böyük Səlcuq imperiyası haqqında geniş tədqiqat və araşdırmalar aparıb. Səlcuqlular haqqında əsərləri İslam Ensiklopediyası kimi nəşrlərdə dərc olunması ona beynəlxalq tarix icmalarında tanınmağa imkan verib.
1914-cü ildə anadan olmuş Osman Turan Kurunoğulları (və ya Koronoğulları) soyundan idi.[4] Atası Birinci Dünya müharibəsi zamanı Qafqaz cəbhəsində həlak olmuş Həsən Ağa olub. Osman Turan ibtidai təhsilini Çaykarada alıb. Orta təhsilinə Trabzonda başlamış Osman Turan Ankarada başa vurmuşdu. 1940-cı Ankara Universitetinin Dil və Tarix-Coğrafiya fakültəsi bitirmişdir. "On iki heyvanlı Türk təqvimi" adlı dissertasiyası ilə doktorluq dərəcəsi almışdır. Elmi rəhbəri isə professor Fuad Körpülü olub. 1944-cü ildə dosent elmi adını aldıqdan sonra Türk-İslam tarixi dərslərini tədris etməyə başlamışdı.[4] 1948-1950-ci illər arasında London və Parisdə tədqiqat aparıb. 1951-ci ildə professor vəzifəsinə yüksəlib. 1954-cü ildə Demokrat Partiyasından Trabzon millət vəkili seçilib və 27 may 1960-cı ilə qədər bu vəzifəsini icra edib. Yassıadada 17 ay həbs yatıb. 1964-cü ildə Turan Ədalət Partiyasının sədr müavini seçilib, 1965-ci ildə isə yenidən Trabzondan Parlament üzvü seçilib. 1969-cu ildə siyasətdən tamamilə uzaqlaşıb. 1972-ci ildə təqaüdə çıxan Osman Turan 17 yanvar 1978-ci ildə vəfat edib.[4]
Yaxın ətrafı tərəfindən "akademik təcrübəsi, güclü xarakteri, dürüstlüyü və düzlüyü, çox geniş intellektual potensialı, türkçülük haqqında fundamental biliyi olan və güclü qələmi ilə tanınan bir alim" kimi təsvir edilən Turan ingilis, fransız, ərəb və fars dillərində sərbəst danışırdı.[5] O, 1959-cu ildə Türk Ocaqları qərargahının Ankaraya köçürülməsindən sonra keçirilən qurultayda sədr seçildi.[5] O, Türk yurdu jurnalını tamamilə yenilədi və onu Türkiyədə ən populyar və çox oxunan intellektual jurnal halına gətirdi.[5] Yassıadadakı məhkumluq həyatına görə Türk Ocaqlarından ayrıldı.
Professor Osman Turan Osmanlı sultanı II Əbdülhəmidin nəvəsi Nemika Sultanın qızı Satya Xanımsultanla (1927-2003) evli olub.[6]
- 1941 - On iki heyvanlı türk təqvimi (Doktorluq dissertasiyası)
- 1944 - Orta əsr türk dövlətlərində titullar
- 1944 - Müsamərətü'l-Əhbar (Monqollar dövründə Türkiyə Səlcuqilərinin tarixi) (tərcümə)
- 1953 - Tarixi xronologiyanın əsasları (tərcümə)
- 1954 - İstanbulun fəthindən əvvəl yazılmış tarixi təqvimlər
- 1958 - Anadolu Səlcuq türkləri haqqında rəsmi sənədlər: Mətnlər, Tərcümələr və Tədqiqatlar
- 1964 - Türkiyədə mənəvi böhran: Din və Dünyəvilik
- 1964 - Qızıl təhlükə (M.Şövket Eygi və Peyami Safa ilə birgə)
- 1964 - Türkiyədə Komunizmin qaynaqları
- 1964 - Türkiyədə kommunizmin mənbələri və mədəni inqilab (əlavə ilə)
- 1965 - Səlcuqilərin tarixi və Türk - İslam mədəniyyəəti
- 1968 - Türk Cahan hakimiyyəti məfkurəsi tarixi
- 1969 - Türkiyədə siyasi böhranın qaynaqları
- 1971 - Səlcuqilər və İslamiyyət
- 1971 - Səlcuqilər dövründə Türkiyə
- 1973 - Şərqi Anadolu Türk dövlətləri tarixi
- 1973 - Türklər Anadoluda
- 1980 - Tarixin axışında Din və mədəniyyət
- 1980 - Vətəndə qürbət
- 2010 - Məqalələr (Altan Çətin və Bilal Qoç) (2014-cü ildə "Səlcuqilər dövləti tarixi tədqiqatları" adı altında yenidən nəşr olunmuşdur.)
- 2014 - Hunlar və Qədim türklər (Altan Çətin ve Bilal Qoç)
- Bahətdin Yediyıldız, Fəxri Unan ve Yücel Hacaloğlu (ed.), (1998) Professor Osman Turanın ölümünün 20-ci ildönümünə həsr olunmuş əsərlərində tarix və tarixçi münasibətləri mövzusunda elmi konfrans., Ankara 15-16 may 1998 təbliğat və müzakirələr, Ankara: Türk Yurdu Yayınları
- Nurdan Dəmirci (1998), Professor Osman Turanın həyatı ve əsərləri, İstanbul: Boğaziçi Yayınları, ISBN 9754511225
- Əli Birinci (2008), "Bir Tarixçinin portreti: Osman Turanın həyatı və əsərləri", İsmayıl Qara (ed.), 30. Vefat Yıldönümünde Büyük Tarihçi Osman Turan, İstanbul Büyükşehir Belediyesi
- 1 2 3 4 Bibliothèque nationale de France BnF identifikatoru (fr.): açıq məlumat platforması. 2011.
- 1 2 Osman Turan // NUKAT. 2002.
- ↑ "TBMM Albümü 2. Cilt (1950-1980)" (PDF). 23 Kasım 2024 tarixində arxivləşdirilib (PDF). İstifadə tarixi: 2 Ağustos 2025.
- 1 2 3 Abdurrahman Acer, Türkçenin Müdafaası, s. 185 vd.
- 1 2 3 Abdurrahman Acer, Türkçenin Müdafaası, s. 186 vd.
- ↑ TÜRK PARLAMENTO TARİHİ TBMM - X . DÖNEM 1954 - 1957 II. CİLT (PDF) (Türkçe). səh. 872. 21 Eylül 2023 tarixində arxivləşdirilib (PDF). İstifadə tarixi: 2 Ağustos 2025.