Jorj-Lui Le Saj (fr. Georges-Louis Le Sage; 13 iyun 1724[1][2][…], Cenevrə, Cenevrə kantonu[2][3] – 20 noyabr 1803[4][3], Cenevrə, Cenevrə kantonu[3][4][5]) — cenevrəli fizik. O, daha çox özünün qravitasiya nəzəriyyəsi, elektrik teleqrafını ixtira etməsi və qazların kinetik nəzəriyyəsini qabaqcadan proqnozlaşdırması ilə tanınır. Le Saj həmçinin Didronun "Ensiklopediyasına" (Encyclopédie) töhfə verənlərdən biri olmuşdur.[6]
| Jorj-Lui Le Saj | |
|---|---|
 | |
| Doğum tarixi | 13 iyun 1724[1][2][…] |
| Doğum yeri | |
| Vəfat tarixi | 20 noyabr 1803[4][3] (79 yaşında) |
| Vəfat yeri | |
| Elm sahəsi | fizika |
| Üzvlüyü | |
Le Saj Cenevrədə anadan olmuşdur. Atası Teodor Aqrippa d'Obinyenin nəslindən olan burqundiyalı Jorj-Lui Le Saj, anası isə Ann Mari Kamp idi.[7] Müxtəlif mövzularda bir çox məqalənin müəllifi olan atası, oğlunu hələ kiçik yaşlarından öz tədqiqatlarına cəlb etmiş, o cümlədən 13 yaşında ona Roma şairi Lukresinin əsərlərini öyrətmişdi. Pyer Prevo və bəzi qeydlərə görə, valideynlərinin ona verdiyi təhsil çox sərt olmuşdur; Le Saj buna özünə qapanmaq və müxtəlif mövzular üzərində düşüncələrə dalmaqla reaksiya vermişdir. İddialara görə, yalnız faktları qəbul edən və ümumiləşdirmələrə marağı olmayan atasının əksinə, Le Saj əsasən ümumi və mücərrəd prinsiplərlə maraqlanırdı.
Le Saj ilk müntəzəm təhsilini Cenevrə kollecində almış, burada Jan-Andre Delük ilə dostluq etmişdir. Fəlsəfə ilə yanaşı, o, Qabriel Kramerin rəhbərliyi altında riyaziyyatı, Jan-Lui Kalandrinin rəhbərliyi altında isə fizikanı öyrənmişdir. Daha sonra Bazeldə tibb təhsili almağa qərar vermiş və orada həm də riyaziyyatdan özəl dərslər keçmişdir. Bazeldə Le Saj, qazların kinetik təbiəti haqqındakı işi ona böyük təsir göstərən Daniel Bernulli ilə tanış olmuşdur. Sonradan Bazeli tərk edərək tibb təhsilini Parisdə davam etdirmişdir. Cenevrəyə qayıtdıqdan sonra həkim kimi fəaliyyət göstərməyə çalışsa da, atasının Fransa əsilli olması səbəbindən buna icazə verilməmişdir. Orada o, Şarl Bonne ilə dostluq əlaqələri qurmuşdur.
Atasının iradəsinin əksinə olaraq, Le Saj həyatını riyaziyyata və xüsusilə qravitasiyanın mexanizmlərinin axtarışına həsr etmişdir. O, Cenevrədə riyaziyyat professoru olmağa çalışsa da, bu vəzifəni ala bilməmişdir.
Le Saj sağlığında az sayda məqalə dərc etdirsə də, Jan Leron Dalamber, Leonard Eyler, Paolo Frizi, Rucer İosip Boşkoviç, İohann Henrix Lambert, Pyer Simon Laplas, Daniil Bernulli, Fermen Abozi və Lord Stenhoup kimi şəxslərlə geniş məktublaşmaları olmuşdur.
O, riyaziyyatdan özəl dərslər vermiş, La Roşfuko, Simon Lüilye və Pyer Prevo kimi tələbələri onun şəxsiyyətindən dərindən təsirlənmişlər. Le Saj Paris Elmlər Akademiyasının müxbir üzvü olmuş və həmçinin London Kral Cəmiyyətinin üzvü seçilmişdir. O, 79 yaşında Cenevrədə vəfat etmişdir.
- 1 2 Bibliothèque nationale de France BnF identifikatoru (fr.): açıq məlumat platforması. 2011.
- 1 2 3 4 https://ge.ch/arvaegrefdoc/EC3/87606/chaeg_ec_saint_pierre_bm_12_00101.JPG.
- 1 2 3 4 5 6 verschiedene Autoren Historische Lexikon der Schweiz, Dictionnaire historique de la Suisse, Dizionario storico della Svizzera (alm.). Bern: 1998.
- 1 2 3 4 95 // https://ge.ch/arvaegrefdoc/EC3/88767/chaeg_ec_geneve_d_7_00036.JPG. S. 30.
- ↑ According to his death certificate he died on 28 brumaire of the Year XII of the Republican calendar, which corresponds to November 20, 1803 in the Gregorian calendar. See the Archives d'Etat de Genève, Registre d’état civil des décès du 2 vendémiaire au 5e jour complémentaire de l’an 12 de la Ville de Genève. Document’s shelf mark "E.C. Genève décès 7", number 95 (image 36).
- ↑ Frank A. Kafker: Notices sur les auteurs des dix-sept volumes de «discours» de l'Encyclopédie. Recherches sur Diderot et sur l'Encyclopédie. 1989, Volume 7, Numéro 7, p. 148–149
- ↑ Prévost, Pierre: Notice de la Vie et des Ecrits de George Louis Le Sage. J.J. Paschoud, Geneva 1805
- Jorj-Lui Le Saj tərəfindən əsərlər LibriVox-da (açıq audi-kitablar)