Vikipediya ?

Azərbaycanda YUNESKO-nun qeyri-maddi mədəni irs siyahısı

Azərbaycandan YUNESKO-nun qeyri-maddi mədəni irs siyahısına 13 qeyri-maddi mədəni irs nümunəsi daxildir (2018-ci il üçün). İlk nümunə olan Azərbaycan muğamı 2008-ci ildə siyahıya daxil edilib.

Mündəricat

Siyahılar

Nümunə siyahısı

# Ad İllüstrasiya Növ Bölgə İl
1 Azərbaycan muğamı   ifaçılıq sənətləri 2008
2 Azərbaycan aşıq sənəti   ifaçılıq sənətləri 2009
3 Novruz bayramı   sosial təcrübələr,
ayin və bayramlar
2009
4 Azərbaycan xalça toxuculuğu   ənənəvi sənətkarlıq 2010
5 Azərbaycan tar ifaçılıq sənəti
və onun hazırlanma ustalığı
  ifaçılıq sənətləri,
ənənəvi sənətkarlıq
2012
6 Qadın baş örtüyü kəlağayının
düzəldilməsi və geyinməsi
ənənəvi incəsənəti
və onun simvolizmi
  ənənəvi sənətkarlıq ŞəkiBasqal 2014
7 Lahıc misgərlik sənəti   ənənəvi sənətkarlıq Lahıc 2015
8 Lavaş   sosial təcrübələr,
ayin və bayramlar
2016
9 Dolma hazırlama
və paylaşma ənənəsi
  sosial təcrübələr,
ayin və bayramlar
2017
10 Kamança   ifaçılıq sənətləri,
ənənəvi sənətkarlıq
2017
11 Dədə Qorqud
dastan mədəniyyəti,
nağılları və musiqisi
  sosial təcrübələr,
ayin və bayramlar
2018

Təcili qorunma ehtiyacı olan qeyri-maddi irs

# Ad İllüstrasiya Növ Bölgə İl
12 Qarabağ atı ilə oynanılan
Çovqan atüstü oyunu
  sosial təcrübələr,
ayin və bayramlar
2013
13 Naxçıvanın ənənəvi
qrup rəqsləri
yallı, köçəri, tənzərə
  ifaçılıq sənətləri Naxçıvan 2018

Ən yaxşı mühafizə praktikaları

Azərbaycandan bu siyahıya heç bir nümunə daxil deyil.

Nominasiyalar

Davam edən nominasiyalar

# Ad Rəsm Növ Bölgə İl
14 Nar bayramı,
ənənəvi nar festivalı
  sosial təcrübələr,
ayin və bayramlar
Göyçay 2020
15 Azərbaycanda miniatür sənəti   ənənəvi sənətkarlıq 2020

Ehtiyatdakı nominasiyalar

# Ad Rəsm Növ Bölgə İl
16 Balabanın hazırlanma
və ifa edilmə ustalığı
  ifaçılıq sənətləri,
ənənəvi sənətkarlıq
2013
17 Nicin mədəni mühiti   sosial təcrübələr,
ayin və bayramlar
Nic 2012
18 Qırmızı Qəsəbənin
mədəni mühiti
  sosial təcrübələr,
ayin və bayramlar
Qırmızı Qəsəbə 2012

Xəritə

Azərbaycanda qeyri-maddi mədəni irs nümunələri.

Azərbaycan mədəni irsi digər ölkələrin siyahısında

Ermənistan 2014-cü il və 2017-ci ildə müvafiq olaraq lavaşKöçəri rəqsini öz UNESCO siyahısına daxil etmişdir. Bunlardan birincisi 2016-ci ildə, ikincisi isə 2018-ci ildə Azərbaycan qeyri-maddi mədəni irs siyahısına daxil edilmişdir. Bundan başqa Ermənistanın iddiasında olduğu dolmakamança Azərbaycan qeyri-maddi mədəni irs siyahısı 2017-ci ildə daxil edilmişdir.

Zorxana (İran, 2010)

  Xarici video
 
 
 
 
Əsas məqalə: Zorxana

İran sivilizasiyasının tədqiq edən İranika ensiklopediyasına görə, İrandan sonra zorxananın yayıldığı ikinci ərazi Azərbaycandır.

Zorxana Azərbaycan qeyri-maddi mədəni irs nümunələrinin dövlət reyestrində FO0105000001 nömrəsi ilə qeyd edilib.

Koroğlu (Türkmənistan, 2015)

Əsas məqalələr: KoroğluKoroğlu dastanı
  Xarici video
 
 
 
 
 
 

2015-ci ildə Koroğlu dastanının türkmən versiyası Türkmənistanda YUNESCO-un dünya irsi siyahısına daxil edilib. Koroğlu dastanı azərbaycanlılar arasında çox məşhurdur. Koroğlunun mənşəyi olaraq İran Azərbaycanı, Qafqaz və ya Şərqi Anadolu göstərilir. İlya Berezin Koroğlunu Azərbaycan xalq ozanı olaraq təqdim edir. Koroğlunun fars-Azərbaycan dilindəki əlyazması Fransanın Milli Kitabxanasında saxlanılır. Bu əlyazmada fars nəsri və Azərbaycan dilindəki qoşmalar bir-birini əvəz edir.

Koroğluya aid bir çox xalq mahnıları vardır. Üzeyir Hacıbəyov bu dastanın motivləri əsasında "Koroğlu" operasını yazmışdır. Bundan başqa Koroğluya Azərbaycan bir çox rəsm və heykəl əsərləri, həmçinin film həsr edilmişdir.

Koroğlu Azərbaycan qeyri-maddi mədəni irs nümunələrinin dövlət reyestrində FL0104010002 nömrəsi ilə qeyd edilib.

Plov (Özbəkistan, 2016)

Əsas məqalə: Plov

Hazırlanma üsuluna, tərkib zənginliyinə, süfrəyə təqdim etmə qaydalarına görə Azərbaycanda plovun üç növü – daşma plov, süzmə plov və döşəmə plov geniş yayılmışdır. Bu plov növləri içərisində daşma plov hazırlanma qaydasına görə daha bəsit olub digər plov növlərinə nisbətən qədimliyi ilə seçilir. Onu hazırlamaq üçün saxsı çölməyə tökülən düyünün üzərinə su əlavə edilir, suyu tam çəkilənə qədər bişirilir. Azərbaycanın ayrı-ayrı bölgələrində plovun bu növü “çəkmə”, südlə su qarışığında bişirilirsə, “südlü plov” adlanır. Daşma plovdan fərqli olaraq, çəkmə plovun düyüsünə xırda-xırda doğranmış ət, südlü plova isə zövqdən asılı olaraq kişmiş, qaysı, xurma, hətta doğranmış balqabaq da əlavə olunur. Daşma plov süfrəyə, bir qayda olaraq, isti-isti və ya soyuq şəkildə verilir. Lənkəran bölgəsində bu plov səfər yeməyi kimi də hazırlanır. Bunun üçün axşamdan bişirilən plov bir müddət çölməkdə saxlanır, çölməyin formasını aldıqdan sonra onu dəsmala büküb səfər yeməyi kimi yola tədarük edirlər. Çörəyin düyü ilə əvəzləndiyi bu bölgədə daşma plov yemiş-qarpızla, soğanla, şor balıqla, yağla, qatıqla yeyilir.

Plov Azərbaycan qeyri-maddi mədəni irs nümunələrinin dövlət reyestrində ST0901120001 nömrəsi ilə qeyd edilib.

Xıdırəlləz (Makedoniya və Türkiyə, 2017)

 
"Aşıq Qərib" dastanına çəkilmiş illüstrasiyada Xızır Nəbi obrazı
Əsas məqalə: Xızır Nəbi bayramı

2017-ci ildə Xıdırəlləz "Yaz bayramı" olaraq Türkiyə və Makedoniyada YUNESCO-un dünya irsi siyahısına daxil edilib. Bu ölkələrdən fərqli olaraq Azərbaycanda Xıdırəlləz "Qış bayramı" kimi, 10 fevralda (Kiçik Çillənin 10-cu günündə, Novruz bayramından 6 həftə əvvəl) keçirilir. Kiçik Çillə və ya Xızır Nəbi bayramı adlandırılan bu bayramda müxtəlif şənliklər təşkil edilir, gənclər və uşaqlar evləri gəzərək hədiyələr toplayır, şeirlər oxunur, oyunlar oynanılır. Yemək olaraq xəşilplov bişirilir.

Azərbaycanlıların etnik qrupu olan qarapapaqların Türkiyədə yaşayan qrupu Anadolu türklərindən fərqli olaraq Xızır Nəbi bayramını mayda yox, fevralda qeyd edirlər. Quba rayonunun Xınalıq kəndində Xıdır Nəbi türbə-məscid yerləşir. Bundan başqa Xızır Nəbi "Aşıq Qərib" dastanının Azərbaycan versiyasının qəhrəmanıdır. "Xıdır İlyas" Azərbaycan xalq oyunlarından biridir, ona aid nəğmələr vardır. Azərbaycan aşığı Miskin Abdal öz şeirində onun adını çəkir:

  Bu tac, bu taxt qılınc vəfa,

Şıx oğlu Şah İsmayıla.

Xızır Nəbi ol Mustafa,

Olsun pənah İsmayıla.

 

Xıdır Nəbi Azərbaycan qeyri-maddi mədəni irs nümunələrinin dövlət reyestrində DB0204010002 nömrəsi ilə qeyd edilib.

Qeydlər

  1. 11 ölkə ilə birlikdə
  2. İran, Qazaxıstan, Qırğızıstan və Türkiyə ilə birlikdə
  3. İran ilə birlikdə

İstinadlar

  1.  (ing.)
  2. Qazaxıstan və Türkiyə ilə birlikdə
  3. intangible.az. . . İstifadə tarixi: 2018-10-02.
  4. Березин И. Н. Путешествие по Северной Персии. — Казань, 1852. — С. 90.
  5. intangible.az. . . İstifadə tarixi: 2018-10-02.
  6. . intangible.az. . İstifadə tarixi: 2018-10-02.
  7. Alaattin UCA (2007). . A.Ü. Türkiyat Araştırmaları Enstitüsü Dergisi. . İstifadə tarixi: 2018-01-04.
  8. Erkan ASLAN. . . İstifadə tarixi: 2018-01-04.
  9. . intangible.az. . İstifadə tarixi: 2018-10-02.
Mənbə — ""

Informasiya Melumat Axtar

Anarim.Az

Sayt Rehberliyi ile Elaqe

Saytdan Istifade Qaydalari

Anarim.Az 2004-2019