Sistemologiya (σύστημα — hissələrdən ibarət olan bütöv; λόγος — söz, fikir, anlayış) nə ya Sistem elmi — mürəkkəb sistemlər nəzəriyyəsi; həm texniki, həm də bioloji xarakterli mürəkkəb maddi sistemlərin potensial səmərəliliyinin ümumi qanunlarını müəyyən edən fundamental mühəndislik elmi.[1]
Sistemologiya sistemlərin strukturunu, fəaliyyətini və idarə olunmasını öyrənir. Bu elm sahəsi aşağıdakı fundamental prinsiplərə əsaslanır:
- Emergentlik: Sistemin bütöv halda malik olduğu, lakin onun ayrı-ayrı elementlərində olmayan yeni xüsusiyyətlərin yaranması.
- İyerarxiya: Mürəkkəb sistemlərin aşağı səviyyəli alt sistemlərdən təşkil olunması qaydası.
- Sinergiya: Sistemi təşkil edən ayrı-ayrı hissələrin qarşılıqlı təsiri nəticəsində bütövlükdə sistemin səmərəliliyinin artırılması.
Sistemologiya həmçinin Kibernetika və Sistemli analiz ilə sıx bağlıdır, lakin daha çox mürəkkəb obyektlərin yaradılma və səmərəlilik qanunauyğunluqlarına fokuslanır.
- ↑ Бенцион Шимонович Флейшман. Основы системологии. — М.:Радио и связь, 1982. — 199 с.
- B. A. Bayraktar. Education in Systems Science. 1979. 369.
- Kenneth D. Bailey, "Fifty Years of Systems Science:Further Reflections", Systems Research and Behavioral Science, 22, 2005, pp. 355–361. DOI:10.1002/sres.711
- Robert L. Flood, Ewart R Carson, Dealing with Complexity: An Introduction to the Theory and Application of Systems Science (2nd Edition), 1993.
- George J. Klir, Facets of Systems Science (2nd Edition), Kluwer Academic/Plenum Publishers, 2001.
- Ervin László, Systems Science and World Order: Selected Studies, 1983.
- G. E. Mobus & M. C. Kalton, Principles of Systems Science, 2015, New York:Springer.
- Anatol Rapoport (ed.), General Systems: Yearbook of the Society for the Advancement of General Systems Theory, Society for General Systems Research, Vol 1., 1956.
- Li D. Xu, "The contributions of Systems Science to Information Systems Research", Systems Research and Behavioral Science, 17, 2000, pp. 105–116.
- Graeme Donald Snooks, "A general theory of complex living systems: Exploring the demand side of dynamics", Complexity, vol. 13, no. 6, July/August 2008.
- John N. Warfield, "A proposal for Systems Science", Systems Research and Behavioral Science, 20, 2003, pp. 507–520. DOI:10.1002/sres.528
- Mike Jackson (systems scientist), Critical Systems Thinking and the Management of Complexity, 2019, Wiley.
- Дружинин В. В., Конторов Д. С. Проблемы системологии. Проблемы теории сложных систем / В.В. Дружинин, Д.С. Конторов ; с предисловием Глушкова В.М. — М.: Советское радио, 1976
- Мельников Г. П. Системология и языковые аспекты кибернетики. М.: Советское радио. 1978.
- Флейшман Бенцион Шимонович. Основы системологии. — М.:Радио и связь, 1982. — 199 с.
- Флейшман Б. С. Элементы теории потенциальной эффективности сложных систем. — М.: Советское радио, 1971. — 225 с.
- Principia Cybernetica Web
- International Federation for Systems Research
- Institute of System Science Knowledge (ISSK.org)
- International Society for the System Sciences
- American Society for Cybernetics
- UK Systems Society
- Cybernetics Society