Mehmed Muhsin Batur(türk. Muhsin Batur; 5 dekabr 1920, Üsküdar, İstanbul vilayəti – 25 sentyabr 1999, İstanbul) — türk əsgəri və siyasətçisi, Türkiyə Hərbi Hava Qüvvələrinin keçmiş komandanı.[2]
| Muhsin Batur HV.PLT.1940-8 | |
|---|---|
| türk. Muhsin Batur | |
| Şəxsi məlumatlar | |
| Doğum tarixi | 5 dekabr 1920 |
| Doğum yeri | |
| Vəfat tarixi | 25 sentyabr 1999 (78 yaşında) |
| Vəfat yeri | |
| Dəfn yeri | |
| Vətəndaşlığı | |
| Həyat yoldaşı | Ləman Məryəm Batur[1] |
| Təhsili | |
| Hərbi fəaliyyəti | |
| Mənsubiyyəti |
 Türkiyə |
| Xidmət illəri | 1940-1973 |
| Rütbəsi |
 Dörd ulduzlu general |
1980-ci il seçkilərində prezidentliyə namizədliyini irəli sürsə də, kifayət qədər səs toplamadığından prezident seçilmədi. Sonra Kənan Evrənin rəhbərlik etdiyi xunta 12 sentyabr çevrilişi ilə hakimiyyəti ələ keçirdi.
O, 1940-cı ildə Türkiyə Quru Qoşunları Hərbi Məktəbini, 1942-ci ildə Hərbi Hava Qüvvələri Akademiyasını pilot olaraq bitirib. Merzifondakı 4-cü Hava Alayında pilot kimi hərbi xidmətinə başlayıb. 1946-cı ildə daxil olduğu Hərbi Akademiyanı 1949-cu ildə bitirdikdən sonra müxtəlif hava bölmələrində və qərargahlarında, eləcə də NATO-nun Neapoldakı qərargahında çalışıb.
27 may 1960-cı ildə Adnan Menderesi həbs edərək Ankaraya aparıb. 1961-ci ildə briqada generalı rütbəsinə yüksəlib. 1-ci Taktiki Hava Qüvvələrinin komandanı təyin edilib. Eyni vəzifədə olarkən 1963-cü ildə general-mayor rütbəsinə yüksəlib. 5 il 1-ci Taktiki Hava Qüvvələrinin komandanı vəzifəsində çalışıb. 1966-cı ildə general-leytenant rütbəsinə yüksəlib və Baş Qərargahda Lojistika rəisi, Ali Hərbi Şuranın üzvü vəzifələrində çalışıb.
1969-cu ildə general rütbəsinə yüksələrək, Türkiyə Hərbi Hava Qüvvələrinin komandanı təyin edildi. 1 iyun 1970-ci ildə Hərbi Hava Qüvvələrinin Gücləndirilməsi Fondunu təsis etdi və onun sədri oldu. 30 avqust 1973-cü ildə isə təqaüdə çıxdı.
O, 12 mart 1971-ci il tarixli Memorandumunu imzalayan dörd yüksək rütbəli komandirdən biri olub. Memorandumdan sonra, 1-ci Ordu Komandanı General Faiq Türünün əmri ilə Milli Kəşfiyyat Təşkilatı tərəfindən İstanbuldakı Zivərbəy köşkündə aparılan dindirmələr zamanı onun 9 mart 1971-ci il tarixli çevriliş cəhdi zamanı "Yavuz bəy" kod adı ilə Milli Demokratik Çevrilişə qoşulduğu iddia edildi.
Təqaüdə çıxdıqdan sonra 8 iyun 1974-cü ildə Prezident Fəxri Qorutürk tərəfindən kvota üzrə senator təyin edildi. Senatorkən Cümhuriyyət Xalq Partiyasına (CHP) qatılan Muhsin Batur 1980-ci ildə prezidentliyə namizədliyini verdi. Prezident seçkilərində ən çox səsi alsa da, lazımi sayda yer qazana bilmədiyi üçün seçilmədi. Senatorluq müddəti başa çatdığından 12 sentyabr hərbi çevrilişindən öncə siyasətdən çəkildi.
Muhsin Batur xatirələrini "Xatirələr və Rəylər: Üç dövrün pərdəarxası" (1986) adı altında nəşr etdirdi.
O, 4 fevral 1944-cü ildə Ləman Məryəm (1921) xanım ilə evlənən Muhsin bəyin Ayşə Eməl (Aral) (1944) və Əhməd Enisin (1952) adlı iki övladı dünyaya gəldi.[1] Muhsin Batur ingilis və italyan dillərində sərbəst danışırdı. Şirkət-i Hayriyənin qurucusu Hüseyn Haki bəyin nəvəsi idi. Həmçinin, Fənərbaxça azarkeşi idi.[3]
2006-2008-ci illərdə ATV (Türkiyə) kanalında yayımlanan "Xatırla sevgili" serialında Murad Aygən onu canlandırılıb.[4]
O, Türkiyə Respublikasının Prezidentinin Şərəf medalı, "Üstün Xidmət" medalı, İtaliya Prezidentinin "Grande Ufficiale" ordeni, ABŞ Prezidentinin Fəxri Legion ordeni, Əfqanıstan Kralının "Dustur-u Əvvəl" ordeni, İngiltərə Kraliçasının "K.C.V.O." ordeni, Türkiyə Aeronavtika Assosiasiyasının Qızıl nişanı və Hərbi Hava Qüvvələrinin Gücləndirilməsi Fondunun Qızıl medalı ilə təltif olunmuşdur.
Muhsin Batur 25 sentyabr 1999-cu ildə İstanbulda vəfat edib.[5] Hərbi ehtiramla son mənzilə yola salınan Batur Zəncirliquyu qəbiristanlığında dəfn edilib. Prezident Süleyman Dəmirəl, Şimali Kipr Türk Respublikasının Prezidenti Rauf Denktaş və Baş Qərargah rəisi Hüseyn Kıvrıqoğlu dəfn mərasiminə əklillər göndəriblər.[6]
- 1 2 "Türk Parlamento Tarihi II. Cilt" (PDF). 12 Kasım 2021 tarixində arxivləşdirilib (PDF).
- ↑ "TBMM Albümü 4. Cilt (1960-1983)" (PDF). TBMM Basın ve Halkla İlişkiler Müdürlüğü. 21 Ocak 2016 tarixində arxivləşdirilib (PDF). İstifadə tarixi: 30 Temmuz 2022.
- ↑ "2 Paşamı da kaybettim". 24 Ekim 2017 tarixində arxivləşdirilib.
- ↑ "Murat Aygen" (Türkçe). 5 Kasım 2024. İstifadə tarixi: 20 Şubat 2025.
- ↑ "26 Eylül 1999, Cumhuriyet: 12 Mart'ın komutanı Muhsin Batur öldü". 5 Şubat 2023 tarixində arxivləşdirilib.
- ↑ "'Uçan General'e son görev". 5 Şubat 2023 tarixində arxivləşdirilib.