Müqəddəs Klement kilsəsi

Müqəddəd Klement Roma imperatoru Diokletianın hakimiyyəti dövründə şəhərin yepiskopu vəzifəsində çalışmış ruhani oluub. 303-cü ildə imperiya boyunca xristianlığa qarşı repressiv və qorxuducu bir mövqe tutan və bu dinə məxsus bütün müqəddəs kitabların və ibadət yerlərinin məhv edilməsi ilə bağlı fərman verildi. 313-cü ilə qədər davam edən prosesin sonrakı mərhələlərində xristianların toplaşması qadağan edildi və bütün ruhanilərin həbsinə başlandı. Bu zaman Klement tutularaq imperator Diokletianın hüzuruna gətirildi. Bütpərəstliyi qəbul etməkdən imtina etdiyi üçün mağaraya həbs edildi və müxtəlif işgəncələrə məruz qaldı. 312-ci ildə köməkçisi Aqafangel və iki diakonla birlikdə qatıldığı Müqəddəs Liturgiya zamanı Roma əsgərləri tərəfindən başı kəsildi. Bu hadisədən sonra Klement Pravoslav kilsəsi tərəfindən müqəddəs elan edildi və onun şərəfinə onun adını daşıyan kilsə tikildi.^[2]

Anadolu türk hakimiyyəti altına keçənə qədər mövcud olan kilsə, 1458-ci ildə, Sultan II Muradın hakimiyyəti dövründə Əhməd İbin Xızır Yeğən bəy tərəfindən məscidə çevrildi. Əsrlər boyu müsəlmanların ibadət yeri kimi xidmət göstərən bina, 1916-cı il Ankara yanğınında ciddi ziyan gördüyündən tərk edildi. Cümhuriyyət dövründə də istifadəsiz qalan kilsə, ətrafında tikilmiş çoxsaylı yeni binaların arasında yoxa çıxdı. Tikinli, Türkiyə Respublikasının Mədəniyyət və Turizm Nazirliyi tərəfindən 12 aprel 1980-ci il tarixli 2167 nömrəli qərarla qeydiyyata alındı.

Quruluşu, ənənəvi Qədim Roma memarlığında tez-tez istifadə edilən günbəzli bazilika modellərindən daha çox, Bizansda ikonoborçuluq dövründə tikilmiş qapalı yunan çarpaz planlı kilsələrinə bənzəyir. Kilsə, həmçinin bu tip kilsələrdən neflərin olması ilə fərqlənir. Bu kontekstdə, struktur keçid əsəri kimi təsvir edilir.^[3]

Əsas tikinti materialı kərpic olsa da, bəzi hissələri söküntü daşından inşa edilmişdir. Köhnə rəsmləri incələndiyində görünür ki, qərb fasadı çəllək tağtavan ilə örtülmüş üç hissəli narteksdən ibarət olub. Binaya girişin bu narteksin mərkəzi hissəsinə açılan qapı vasitəsilə təmin edildiyi güman edilir.^[3] Neflərin kəsişməsində dəniz qabığı formasında günbəz müşahidə olunur. Günbəzə keçid elementləri kimi pendentivlər və skvinçlərdən istifadə olunur. Qalereyanın döşəməsi iki düzbucaqlı mərmər sütunla dəstəklənir. Osmanlı dövründə tikiliyə minarə əlavə edilsə də, məscidə çevrilsə də, yanında isə mədrəsə tikilsə də, 1916-cı il yanğınında hər şey dağıldığından bu dəyişikliklərlə bağlı heç bir şey günümüzə qədər gəlib çatmayıb.^[4]