2026-cı il İran qırğınları 2025–2026-cı illərdə İranda baş verən etirazlar zamanı həyatını itirən şəxslərə aiddir. Məlumatlara görə, 12 yanvar tarixinədək etirazlar zamanı azı 500 nəfər həlak olub.[1] 10 yanvar tarixində, internetin kəsilməsi zamanı, Iran International televiziya kanalı 8 yanvar tarixindən etibarən hökumət qüvvələri tərəfindən azı 2000 etirazçının öldürüldüyünü təxmin edib.[2]
2025–2026-cı illər etirazlarından əvvəl İslam Respublikası dövründə baş vermiş hadisələr zamanı etirazçıların ölümü və siyasi məhbusların kütləvi edamları ilə bağlı ən yüksək rəqəmlərə aşağıdakılar daxildir: 1981–1982-ci illərdə İranda baş vermiş qırğınlar zamanı təxminən 3400 edam,[2] 1988-ci ildə 5000 edam,[3] 2009-cu il prezident seçkiləri etirazları zamanı 72 etirazçının ölümü, 2019–2020-ci illər etirazları zamanı 300–1500 arası ölüm, və 2022–2023-cü illərdə Mahsa Amini etirazları zamanı 551 nəfərin ölümü.[4]
İranda İnsan Hüquqları üzrə Aktivistlərin Xəbər Agentliyi olan HRANA-nın məlumatına görə, ölkə üzrə etirazların ilk on günü ərzində, 6 yanvar tarixinədək daxil olmaqla, azı 34 etirazçı öldürülüb və ən azı 2076 vətəndaş 285-dən çox məkanda həbs edilib. 7 yanvar tarixində isə 13 etirazçı öldürülüb və bu da ümumi ölənlərin sayını 45-ə çatdırıb.[5]
Təsdiqlənmiş hesabatlara və video görüntülərə əsasən, etirazların ilk yeddi günü ərzində təhlükəsizlik qüvvələri geniş şəkildə döyüş sursatından, gözyaşardıcı qazdan və kütləvi nəzarət vasitələrindən istifadə edib, zorakı həbslər həyata keçiriblər.
The Guardian nəşrinin məlumatına görə, səkkiz gün davam edən etirazlar zamanı azı üç uşaq öldürülüb və 40-dan çox azyaşlı həbs edilib.
Tehran şəhərində 8 yanvar gecəsi 217 etirazçı öldürülüb. 10 yanvar 2026-cı il tarixindən etibarən İranda internetin kəsilməsi itkilərlə bağlı məlumatların əldə edilməsini məhdudlaşdırıb. Iran International 10 yanvar tarixində 8 yanvardan bəri 2000 etirazçının öldürüldüyünü bildirib.
8 yanvar tarixində internetin kəsilməsindən sonra öldürülən etirazçıların sayı ilə bağlı hesabatlar yayılmağa başladıqca, Al Monitor xəbər saytı insan hüquqları təşkilatlarının məlumatlarına əsaslanaraq bu qətlləri “kütləvi qırğın” kimi təsvir edib. Aktivistlər azı 538 etirazçının öldürüldüyünü təxmin ediblər.
- ↑ "Ascienden a al menos 538 las muertes por protestas en Irán, dicen activistas". ABC7 San Francisco (ingilis). 11 yanvar 2026. İstifadə tarixi: 14 yanvar 2026.
- 1 2 "Mass killings reported as security forces use live fire on Iran protesters". www.iranintl.com (ingilis). 10 yanvar 2026. İstifadə tarixi: 14 yanvar 2026.
- ↑ Nasiri, Shahin; Faghfouri Azar, Leila. "Investigating the 1981 Massacre in Iran: On the Law-Constituting Force of Violence". Journal of Genocide Research (ingilis). 26 (2). 28 iyul 2022: 164–187. doi:10.1080/14623528.2022.2105027. ISSN 1462-3528. 16 noyabr 2025 tarixində arxivləşdirilib.
- ↑ Exprés, EL PAÍS. "Dos años después de la muerte de Mahsa Amini, las mujeres iraníes mantienen su lucha por la libertad". EL PAÍS Exprés (ispan). 16 sentyabr 2024. İstifadə tarixi: 14 yanvar 2026.
- ↑ Ilkiv, Andriy. "Al menos 45 muertos en Irán desde el estallido de las protestas, según una ONG". RTVE.es (ispan). 8 yanvar 2026. İstifadə tarixi: 14 yanvar 2026.