Şimali və Şərqi Suriya Muxtar İdarəsi (AANES) və ya RojavaSuriyanın şimal-şərqində de-fakto muxtar vilayət.Əfrin, Cəzirə, Fərat, Rəqqə, Təbqa, MənbicDeyr əz-Zövr ərazilərində özünüidarə edən bölgələrdən ibarətdir. Region 2012-ci ildə davam edən Rojava münaqişəsi və daha geniş Suriyada vətəndaş müharibəsi kontekstində de-fakto muxtariyyət qazanmışdır. Rəsmi hərbi qüvvəsi olan Suriya Demokratik Qüvvələri (SDQ) bu münaqişələrdə iştirak edir.

Şimali və Şərqi Suriya Muxtar İdarəsi
  • Rêveberiya Xweser a Bakur û Rojhilatê Sûriyeyê
    الإدارة الذاتية لشمال وشرق سوريا
    ܡܕܰܒܪܳܢܘܬ݂ܳܐ ܝܳܬ݂ܰܝܬܳܐ ܠܓܰܪܒܝܳܐ ܘܡܰܕܢܚܳܐ ܕܣܘܪܝܰܐ
    Kuzey ve Doğu Suriye Özerk Yönetimi
Bayraq[d] Gerb
Bayraq[d] Gerb
Tarixi
 • Keçid idarənin elan edilməsi 2013
 • Kantonların muxtariyyət elan etməsi 2014-cü ilin yanvarı
 • Kantonların federasiya elan etməsi 17 mart 2016
 • Yeni idarənin elan etməsi 6 sentyabr 2018
Rəsmi dilləri
Paytaxt Ayn-İsa
İdarəetmə forması Libertarian sosialist federativ yarı birbaşa demokratiya
Həmprezidentlər


Mənsur Selum
Həmsədrlər Əminə Ömər
Riad Dərar
Sahəsi
 • Ümumi 50,000 km²
Əhalisi
 • Əhali 2,000,000 nəfər
Valyuta Suriya funtu
Telefon kodu +963
Saat qurşaqları
Vikianbarın loqosu Vikianbarda əlaqəli mediafayllar

Xarici əlaqələr quran Rojava Suriya hökuməti, ümumiyyətlə hər hansı bir dövlət və ya təşkilat tərəfindən rəsmi səviyyədə muxtar olaraq tanınmır. AANES digər partiyalar və təşkilatlarla dialoqlarda universal demokratik, davamlı, muxtar plüralist, bərabər və feminist siyasətlərinə görə geniş şəkildə dəstəklənir.Suriyanın şimal-şərqi polietnikdir. Burada böyük etnik kürd, ərəbaysor əhalisi, o cümlədən nisbətən daha kiçik türkman, erməni, adıqyezidi icmaları yaşayır.

Region idarəsinin tərəfdarları onun rəsmi olaraq sekulyar bir muxtariyyət olduğunu bildirirlər. Onlara görə, Rojava mərkəzsizliyi, gender bərabərliyini, ekologiyanın qorunmasını, sosial ekologiyanı və dini, mədəni və siyasi müxtəlifliyə qarşı plüralist tolerantlığı təbliğ edən anarxist, feminist və libertarian sosialist ideologiyaya əsaslanan birbaşa demokratik ambisiyalara malikdir. Həmçinin, onlara görə, bu dəyərlər muxtar regionun konstitusiyasında, cəmiyyətində və siyasətində əks olunur. Bəzi müşahidəçilər Rojavanın müstəqilliyin yox, bütövlükdə federallaşmış bir Suriya üçün bir model olacağını bildirmişdir. Region idarəsi avtoritarizm, Suriya hökumətinə dəstəkkürdləşdirmə siyasəti səbəbiylə müxtəlif partizan və qeyri-partizan mənbələr tərəfindən tənqid edilmiş, köçürmə siyasi ittihamları ilə üzləşmişdir. Buna baxmayaraq, AANES Suriyanın ən demokratik sisteminə çevrilmişdir. Regionda birbaşa açıq seçkilər, ümumbəşəri bərabərlik, insan hüquqlarına hörmət, eyni zamanda Suriya daxilində azlıqların və dini hüquqların müdafiəsi müşahidə olunmuşdur.

Regionda yeni bir sosial ədalət anlayışı tətbiq edilmişdir. Bu yanaşma cəzalandırma əvəzinə reabilitasiya və sosial qayğıya diqqət yetirir. Ölüm hökmü ləğv edilmişdir. Həbsxanalarda əsasən İŞİD və digər ekstremist qruplarla əlaqəli terror fəaliyyətində ittiham olunan şəxslər saxlanılır. Bu həbsxanalar region iqtisadiyyatına böyük bir yükdür. Muxtar region siyasi ambisiyalarını demokratik konfederalizmin demokratik Libertarianizm libertarian sosialist ideologiyasına əsaslanan bir koalisiya tərəfindən idarə olunur. Bəzi mənbələrə görə, region azlıqlar, mədəni və dini nümayəndəliklərdə yerli məclislər sistemi vasitəsi ilə kooperativ və bazar müəssisələrini birləşdirən bir iqtisadiyyat modelinə sahibdir. AANES bütün Suriyada ən yüksək orta maaş və həyat səviyyəsinə sahibdir. Maaşlar rejimin nəzarətində olan ərazilərdəkindən iki dəfə çoxdur. Suriya funtunun çöküşündən sonra AANES inflyasiyaya nəzarət etmək üçün maaşları iki qat artırmışdır. Regionda səhiyyə xidməti təqdim edən müstəqil təşkilatlar arasında Kürd Qızıl Aypara Cəmiyyəti, Suriya Amerika Tibb Cəmiyyəti, Azad Birma Mühafizəçiləri və Sərhədsiz Həkimlər var.

2016-cı ildən bəri Türkiyə və Türkiyənin dəstəklədiyi Suriya üsyançı qüvvələri SDQ-ya qarşı bir sıra hərbi əməliyyatlar aparmaqla Rojavanın bir hissəsində nəzarəti qurmuşdur. AANES və SDF muxtar idarəetmənin bütün bölgələrini hər hansı bir təcavüzkarlıqdan müdafiə edəcəyini bildirmişdir.

Adlandırma

 
TEV-DEM təşkilatının üçrəngli bayrağı. 2012-ci ildə qəbul edilən bayraq Suriyadakı kürdlər tərəfindən istifadə olunur.

Suriyanın şimalındakı ərazilər kürdlər arasında Qərbi Kürdüstan (kürd. Rojavayê Kurdistanê) və ya sadəcə Rojava (mənası – Qərb) olaraq bilinir. Bura Kürdüstan regionunun dörd hissəsindən biri hesab olunur. "Rojava" adı beləliklə idarənin kürd kimliyi ilə əlaqələndirilmişdir. Regionun hüdudları genişləndikcə və tədcirən kürd olmayan qrupların, əsasən də ərəblərin üstünlük təşkil etdiyi əraziləri əhatə etdiyi üçün "Rojava" adı rəhbərlik tərəfindən daha az istifadə edilməyə başlamışdır. Buna səbəb muxtar administrasiyanın xaricdən görünüşünü müəyyən bir millət ilə eyniləşdirilməməsinə gətirib çıxarmaq və digər etnik qruplar üçün daha məqbul hala gətirmək ümidi idi. Buna baxmayaraq, region yerli və beynəlxalq müşahidəçilər tərəfindən "Rojava" adlandırılmağa davam etmişdir. Jurnalist Mətin Gürcana görə, "Rojava anlayışı dünya miqyasında tanınan bir markaya çevrilmişdir".

Suriyanın şimal-şərqində yerləşən Cəzirə vilayəti ətrafındakı əraziyə aysorlar Qozarto (klass. süry. ܓܙܪܬܐ) deyirlər. Bura tarixi Assuriya yurdunun bir hissəsidir. Bu regiona Federal Şimali Suriya və Şimali Suriyanın Demokratik Konfederalist Muxtar Əraziləri adıda verilmişdir.

Afrin, Ayn əl-Ərəb (Kobani) və Həsəkə bölgələrində kürdlərin üstünlük təşkil etdiyi ərazilər üçün yerli hökumətin ilk adı 2013-cü ildə qəbul edilmiş "Müvəqqəti Keçid İdarəsi" idi. 2014-cü ildə üç muxtar kantonun elan edilməsindən sonraPYD tərəfindən idarə olunan ərazilərə "Muxtar Regionlar" və ya "Demokratik Muxtar İdarə" ləqəbi verilmişdir. 17 mart 2016-cı ildə Suriyanın şimalındakı idarə Rojava Demokratik Federasiyası – Şimali Suriya (kürd. Federal Demokratik və Rojava – Bakurê Sûriyê; ərəb. الفدرالية الديمقراطية لروج آفا – شمال سوريا‎; klass. süry. ܕܝܡܩܪܐܛܝܬܐ ܠܓܙܪܬܐ ܒܓܪܒܝܐ ܕܣܘܪܝܐ) adında federal bir hökumət sisteminin qurulduğunu elan etmişdir.

Muxtar regionun 2016-cı ilin dekabr ayında yenilənmiş konstitusiyası Şimali Suriyanın Demokratik Federasiyası (kürd. Federaliya Demokratîk a Bakûrê Sûriyê‎; ərəb. الفدرالية الديمقراطية لشمال سوريا‎‎, klass. süry. ܦܕܪܐܠܝܘܬ݂ܐ ܕܝܡܩܪܐܛܝܬܐ ܕܓܪܒܝ ܣܘܪܝܐ) adından istifadə edir.

6 sentyabr 2018-ci ildə Suriya Demokratik Şurası region üçün yeni bir ad qəbul etmişdir. Onlar regionu Şimali və Şərqi Suriya Muxtar İdarəsi (kürd. Rêveberiya Xweser a Bakur û Rojhilatê Sûriyeyê‎; ərəb. الإدارة الذاتية لشمال وشرق سوريا‎‎; klass. süry. ܡܕܰܒܪܳܢܘܬ݂ܳܐ ܝܳܬ݂ܰܝܬܳܐ ܠܓܰܪܒܝܳܐ ܘܡܰܕܢܚܳܐ ܕܣܘܪܝܰܐ‎; türk. Kuzey ve Doğu Suriye Özerk Yönetimi) adlandırmışdır. Region Fərat, Əfrin və Cəzirə bölgələrini, eləcə də Rəqqə, Mənbic, Təbqa və Deyr əz-Zövr bölgələrindəki yerli mülki məclisləri əhatə edir.

Əhalisi

Regionun əhalisi tarixən çox müxtəlif idi. Son əsrlərdə hansı qrupların çoxluq və ya azlıq təşkil etməsini qərarlaşdıran bir neçə böyük dəyişiklik olmuşdur.Əl-Həsəkə mühafəzəsi tarixən köçəri və oturaq ərəblərin ərazisi idi. Regiondakı kürd əhalisinin əksəriyyəti ora XX əsrdə Anadoludan köçmüşdür.1915-ci ildə başlayan etnik qarşıdurmalar səbəbiylə XX əsrin əvvəllərində burada əhəmiyyətli bir demoqrafik dəyişiklik gerçəkləşmişdir. Bu dövrdə bir çox aysorerməni Anadoludan Suriyaya qaçmışdır. 1920-ci illərdə Türkiyədəki uğursuz kürd üsyanlarından sonra Suriyanın şimal-şərqinə böyük bir kürd axını olmuşdur. Fransa mandat səlahiyyətlərinin rəhbərliyi 25 min kürdün bu vaxt Suriyaya qaçdığı təxmin edilir. Fransızlar onların mühacirətlərini təşviq etmiş və onlara Suriya vətəndaşlığı vermişdir.

Suriyada Fransa mandatı dövründə regiona yeni gələn kürdlərə mandat səlahiyyətliləri tərəfindən vətəndaşlıq və xeyli hüquqlar verilmişdir. Səlahiyyətlilər parçala və idarə et strategiyasının bir hissəsi olaraq azlıqların muxtariyyətini təşviq etmiş və kürdləri, o cümlədən nüseyridruz kimi digər azlıq qruplarını davamlı şəkildə yerli silahlı qüvvələrə cəlb etmişdir. Türkiyədən gələn kürd köçünün son əhəmiyyətli dalğası 1945–1961-ci illərə təsadüf edir. Bu, 1954–1961-ci illərdə Əl-Həsəkə mühafəzəsinin əhalisinin 240 mindən 305 minə qədər artmasına güclü töhfə vermişdir. Türkiyədən kürd mühacirətinin gətirdiyi demoqrafik dəyişikliklərə əlavə olaraq, Suriya hökuməti siyasətini başlatmışdır. Beləliklə, RəqqəHələbdəki daşqınlardan əziyyət çəkən 4 min ərəb ailəsi Əl-Həsəkə mühafizəsində yeni salınan kəndlərə yerləşdirilmişdir.

Müasir dövrdə başqa bir dəyişiklik BƏƏS hakimiyyəti dövründə gerçəkləşmişdir. Bu zaman hökumət yerli kürdləri evlərindən didərgin etmiş, Suriyanın şimalına əlavə ərəb əhalisi köçürmüşdür. Ən son olaraq, Suriyada vətəndaş müharibəsi zamanı bir çox qaçqın ölkənin şimalına qaçmışdır. İraqdan olan bəzi etnik ərəblər də Suriyanın şimalına qaçmışdır. Bununla birlikdə, 2018-ci ilin yanvar ayına olan məlumata görə, region idarəsi altında olan ərazidə yalnız iki milyon insanın yaşadığı təxmin edilir. Bəzi mənbələr vətəndaş müharibəsi başlayandan bu günə qədər regionun müharibə dövründə üzləşdiyi iqtisadi çətinliklər səbəbiylə təxminən yarım milyon insanın mühacirət etdiyini qeyd edir. Vətəndaş müharibəsi nəticəsində Suriyanın şimalının etnik tərkibinə dair təxminlər çox müxtəlifdir. Bəzi mənbələr kürdlərin, bəziləri isə ərəblərin əksəriyyəti təşkil etdiyini iddia edir. "Əl-Cəzirə" 2019-cu ilin oktyabr ayında Suriyanın şimal və şimal-şərqində yaşayan 4,5 milyon nəfərlik əhalinin yalnız 10 faizinin kürd olduğunu bildirmişdi.

Etnik qruplar

 
Milad bayramı zamanı Qamışlı küçələri.

Şimali Suriyada iki böyük etnik qrup var:

  • Kürdlər Suriyanın şimal-şərqində və şimal-qərbində yaşayırlar. Mədəni və dil baxımından İrandilli xalqlardan biri olaraq təsnif edilirlər. Kürdlər 2010-cu ildə həm Cəzirə, həm də Fərat vilayətlərinin əhalisinin 55%-ni təşkil edirdi.
  • Ərəblər Suriyanın şimalında yaşayırlar. Əsasən ana dillərinin ərəbcə olması ilə təyin olunurlar. Onlar Ərəbistan yarımadasından gələn bədəvi tayfalarını və ərəbləşdirilmiş yerli xalqları əhatə edir.

Şimali Suriyanın müəyyən bölgələrində iki etnik qrup əhəmiyyətli azlığı təşkil edir:

  • Aysorlar əsasən muxtar regionun Cəzirə bölgəsində yaşayırlar. Onlar xüsusilə Qamışlı, Əl-Həsəkə, Rəsulayn, Əl-Məlikiyyə və Əl-Qəhtaniyyə kimi şəhər yerlərində, habelə Təll-Təmr bölgəsindəki kəndlərdə yaşayırlar. Ənənəvi olaraq sami dillərindən şimal-qərbi yeni arami dilində danışırlar.
  • Türkmanlar Əfrin ilə Fərat bölgələri arasında yaşayırlar. Əzazdən qədər olan ərazilərdə regional çoxluq təşkil edirlər. Afrin və Fərat bölgələrində də yaşayırlar.

Suriyanın şimalında daha az sayda ermənilər, Rəsulayn şəhərində isə çeçenlər də var.

 
Rəqqə şəhər mərkəzi. 2009-cu il.

Muxtar region ərazisindəki fərqli dillərə status verir. İdarənin "sosial müqaviləsi"ndə deyilir ki, "Şimali Suriyadakı bütün dillər sosial, təhsil, mədəni və inzibati işlər də daxil olmaqla, həyatın bütün sahələrində bərabərdir. Hər bir xalq öz həyatını və işlərini ana dilindən istifadə edərək təşkil edə bilməlidir". Təcrübədə ərəbkurmanci dilləri əsasən bütün sahələrdə və əksər rəsmi sənədlərdə istifadə olunur. Süryani dili əsasən Cəzirə bölgəsində, türkadıq dilləri isə Mənbic bölgəsində istifadə olunur.

Şimali Suriyada danışılan dörd əsas dil aşağıdakılardır:

Bu dörd dil üçün Şimali Suriyada üç fərqli qrafikadan istifadə olunur:

Din

 
Rəqqə şəhərində yerləşən Üveys Qərni məscidi. Şiə məscidi olduğundan 2014-cü ildə İŞİD tərəfindən dağıdılmışdır.
 
Əl-Həsəkə şəhərindəki aysor kafedralı.

Şimali Suriyadakı əksər etnik kürdlər və ərəblər sünni İslamı qəbul edirlər. Həmçinin, etnik aysorlar ümumiyyətlə Süryani Ortodoks, Xaldey Katolik, Süryani Katolik və ya Şərq Aysor Kilsəsinin tərəfdarlarıdır. Yezidilik kimi başqa dinlərə bağlı olanlar da var. Regiondakı hakim PYD partiyası və siyasi idarəçilik qətiyyətlə sekulyardır.

Əhali mərkəzləri

Bu siyahıya regionun 10 min nəfərdən çox əhalisi olan bütün şəhər və qəsəbələri daxildir. Əhali sayı 2004-cü ildə Suriyada keçirilən əhali siyahıyaalmasına görə verilmişdir.

Açıq boz rənglə vurğulanan şəhərlər qismən Suriya hökumətinin mülki nəzarəti altındadır.

Azərbaycanca adı Kürdcə adı Ərəbcə adı Süryanicə adı Türkcə adı Əhali Region
Rəqqə Reqa الرقة ܪܩܗ Rakka 220,488 Rəqqə
Əl-Həsəkə Hesîçe الحسكة ܚܣܟܗ Haseke 188,160 Cəzirə
Qamışlı Qamişlo القامشلي ܩܡܫܠܐ Kamışlı 184,231 Cəzirə
Mənbic Menbîç منبج ܡܒܘܓ Münbiç 99,497 Mənbic
Təbqa Tebqa الطبقة ܛܒܩܗ Tabka 69,425 Təbqa
Arappınar 44,821 Fərat
Hecîn هجين ܗܓܝܢ 37,935 Deyr əz-Zövr
Amuda Amûdê عامودا ܥܐܡܘܕܐ Amudiye 26,821 Cəzirə
Dêrika Hemko المالكية ܕܪܝܟ Deyrik 26,311 Cəzirə
غرانيج ܓܪܐܢܝܓ 23,009 Deyr əz-Zövr
Ebû Hemam أبو حمام ܐܒܘ ܚܡܐܡ 21,947 Deyr əz-Zövr
Arfêd تل رفعت ܬܠ ܪܦܥܬ Tel Rıfat 20,514 Əfrin
الشعفة ܫܥܦܗ 18,956 Deyr əz-Zövr
Tirbespî القحطانية ܩܒܪ̈ܐ ܚܘܪ̈ܐ Kubur el Bid 16,946 Cəzirə
المنصورة ܡܢܨܘܪܗ 16,158 Təbqa]
Şeddadê الشدادي ܫܕܐܕܝ Şaddadi 15,806 Cəzirə
Girkê Legê المعبدة ܡܥܒܕܗ Muabbada 15,759 Cəzirə
الكشكية ܟܫܟܝܗ 14,979 Deyr əz-Zövr
Seba û Erbîyn السبعة وأربعين ܣܒܥܗ ܘܐܪܒܥܝܢ El Seba ve Arbayn 14,177 Cəzirə
Rimêlan رميلان ܪܡܝܠܐܢ Rimelan 11,500 Cəzirə
Baxoz الباغوز فوقاني ܒܐܓܘܙ ܦܘܩܐܢܝ 10,649 Deyr əz-Zövr

Müharibə cinayətləri və tənqid

Suriyada vətəndaş müharibəsi başlayandan bəri YPG-yə qarşı insan haqları pozuntusu, müharibə cinayətləri və etnik təmizləmə ittihamları irəli sürülmüşdür. Bunlara Türkiyə ilə sərhəddəki Təl-Əbyəz şəhərinin İraq Şam İslam Dövlətindən (İŞİD) alınması və digər əməliyyatlar daxildir. İttihamların bir qismi Türkiyədən və Türkiyənin dəstəklədiyi Suriya üsyançılarından, o cümldən regiondakı müxalif qruplardan gəlmişdir. Həmçinin, digər iddiaları çoxsaylı insan hüquqları təşkilatları, habelə Qərb və regional jurnalistlər səsləndirilmişdir.

"Amnesty International" region rəhbərliyinin "heç bir əsası olmadan qəsdən mülki evləri dağıtdığını, bəzi hallarda bütün kəndləri yandırdığını və onların sakinlərini didərgin saldığını" bildirmişdir. Təşkilat idarənin səlahiyyətlərindən "sui-istifadə etdiyini və beynəlxalq humanitar qanunu həyasızca pozduğunu" əlavə etmişdir. "Amnesty International" mütəxəssisləri döyüş nəticəsində baş verməyən genişmiqyaslı köçürmə və dağıntıya şahid olmuşdur. Təşkilata görə, muxtar idarə tərəfindən əvvəllər İŞİD-in ələ keçirdiyi kəndlərdə mülki şəxslərin qəsdən, koordinasiyalı şəkildə cəzalandırılması kampaniyası aparılmışdır.

İdarə rəhbərliyi siyasi avtoritarizmə görə müxtəlif partizan və qeyri-partizan mənbələr tərəfindən geniş şəkildə tənqid edilmişdir. Muxtar idarənin nəzarət etdiyi ərazilərdə YPG-nin baxış bucağını tənqid edən jurnalistlərin, media orqanlarının və siyasi partiyaların fəaliyyətinin qadağan edlməsi də tənqid edilmişdir.

Qeydlər

  1. "Rojava" (mənası – Qərb) adı 2016-cı ilə qədər regionun PYD hökuməti üçün istifadə edilirdi. O vaxtdan bəri bu ad yerli və beynəlxalq müşahidəçilər tərəfindən istifadə olunur.
  2. Erkən orta əsrlərdən bəri Suriyanın şimalına ərəblər,türkmanlarkürdlərin qarışıq əhalisi, habelə aysorlar kimi xristian etnik-dini qruplar məskunlaşmışdır. Ərəb köçəriləri XX əsrdə Ağşidlər sülaləsinin tənəzzülündən sonra regiona hakim olmağa başladılar.Osmanlı imperiyasının hakimiyyəti dövründə (1516–1922) kürd dilində danışan böyük tayfa qrupları Anadoludan Suriyanın şimalındakı bölgələrə həm yerləşmiş, həm də sürgün edilmişdir. Bundan əlavə, XIX əsrdə adıqlar Suriyanın şimalına köç etmişdir.

Mənbə

İstinadlar

  1. van Wilgenburg, Wladimir. . . 2019-09-09 tarixində . İstifadə tarixi: 2021-09-05.
  2. van Wilgenburg, Wladimir. . Kurdistan24. 23 November 2019. 5 June 2022 tarixində . İstifadə tarixi: 18 December 2020.
  3. Fetah, Vîviyan. . rudaw.net (kürd). Rudaw Media Network. 17 July 2018. 9 March 2021 tarixində . İstifadə tarixi: 29 September 2019.
  4. . Middle East Eye. 17 March 2016. 16 August 2018 tarixində . İstifadə tarixi: 5 September 2021.
  5. . 2019-09-27 tarixində . İstifadə tarixi: 2021-09-05.
  6. . Syrian Civil War Map – Live Middle East Map/ Map of the Syrian Civil War. 2019-04-04 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-09-05.
  7. . (PDF). . səh. 24. 2018-09-22 tarixində (PDF) arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-09-05.
  8. . Amerikanın səsi (türk). 17 noyabr 2020. 2022-04-04 tarixində . İstifadə tarixi: 5 sentyabr 2021.
  9. . səh. 154
  10. . səh. 89
  11. . Kurdistan24. 2019-11-14 tarixində . İstifadə tarixi: 2021-09-05.
  12. . al Jazeera. 14 October 2019. 16 September 2020 tarixində . İstifadə tarixi: 29 October 2019.
  13. . . 31 October 2019. 22 September 2020 tarixində . İstifadə tarixi: 1 November 2019.
  14. . səh. 11, 95
  15. . səh. 219, 228
  16. . səh. 97–98
  17. . hawarnews.com. 1 December 2017. 1 December 2017 tarixində arxivləşdirilib.
  18. . Cantonafrin.com. 4 February 2016. 9 August 2016 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 12 June 2016.
  19. . BBC News. 14 October 2019. 13 October 2019 tarixində . İstifadə tarixi: 1 November 2019.
  20. . TheNewArab. 31 December 2016. 5 October 2018 tarixində . İstifadə tarixi: 5 October 2018.
  21. . The Economist. 13 February 2016. 23 February 2018 tarixində . İstifadə tarixi: 1 May 2016.
  22. Shahvisi, Arianne. . Geopolitics. 26 (4). 2018: 1–25. doi:. 2022-05-09 tarixində . İstifadə tarixi: 2021-09-05.
  23. . ANF News. 2022-05-26 tarixində . İstifadə tarixi: 2021-09-05.
  24. Şimşek, Bahar; Jongerden, Joost. "Gender Revolution in Rojava: The Voices beyond Tabloid Geopolitics". Geopolitics. 26 (4). 29 October 2018: 1023–1045. doi:.
  25. Burç, Rosa. (PDF). Philosophy and Society. 31 (3). 22 May 2020: 277–448. doi:. 17 June 2022 tarixində (PDF). İstifadə tarixi: 5 September 2021.
  26. . səh. xviii, 112
  27. . səh. 219, 228–229
  28. Schmidinger, Thomas. . Schiffmann, Thomas tərəfindən tərcümə olunub. Oakland, CA: PM Press, Kairos. 2019. . ISBN 978-1-62963-651-1. Afrin was the home to the largest Ezidi minority in Syria.
  29. . səh. xviii, 66, 200
  30. . . 20 February 2016. 22 February 2016 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 23 August 2016.
  31. Carl Drott. . Warscapes. 25 May 2015. 10 July 2019 tarixində . İstifadə tarixi: 8 October 2016.
  32. . səh. 219
  33. . səh. 156–163
  34. . . 28 May 2016. 1 October 2016 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 8 October 2016.
  35. Ross, Carne. . The New York Times. 30 September 2015. 18 June 2019 tarixində . İstifadə tarixi: 20 May 2016.
  36. In der Maur, Renée; Staal, Jonas. Introduction // (PDF). Utrecht: BAK. 2015. səh. 19. ISBN 978-90-77288-22-1. 25 October 2016 tarixində (PDF) arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 19 April 2016.
  37. Jongerden, Joost. (PDF). . 6 December 2012. 15 March 2016 tarixində (PDF) arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 9 October 2016.
  38. . MiddleEastEye. 21 March 2016. 17 March 2016 tarixində . İstifadə tarixi: 25 May 2016.
  39. . səh. 94, 130–131, 184
  40. . International Committee of the Red Cross. 10 March 2017. 27 May 2019 tarixində . İstifadə tarixi: 27 May 2019.
  41. [ölü keçid]
  42. Küçük, Bülent; Özselçuk, Ceren. . South Atlantic Quarterly. 115 (1). 1 January 2016: 184–196. doi:. 27 April 2022 tarixində . İstifadə tarixi: 5 September 2021 – read.dukeupress.edu vasitəsilə.
  43. [ölü keçid]
  44. Gerber, Damian; Brincat, Shannon. . Geopolitics. 26 (4). 2018: 1–25. doi:. 2022-04-27 tarixində . İstifadə tarixi: 2021-09-05.
  45. (PDF). 2022-06-22 tarixində (PDF). İstifadə tarixi: 2021-09-05.
  46. (PDF). 2021-07-18 tarixində (PDF). İstifadə tarixi: 2021-09-05.
  47. . www.cadus.org (ingilis). 2017-06-22. 2022-04-27 tarixində . İstifadə tarixi: 2021-06-28.
  48. Smith, Noah. . Direct Relief (ingilis). 2019-10-27. 2022-06-26 tarixində . İstifadə tarixi: 2021-06-28.
  49. Bachelard, Michael. . (ingilis). 2019-11-04. 2022-04-27 tarixində . İstifadə tarixi: 2021-06-28.
  50. . . 2021-10-22 tarixində . İstifadə tarixi: 2021-06-28.
  51. Reuters Staff. . Reuters. 12 October 2019. 27 April 2022 tarixində . İstifadə tarixi: 5 September 2021.
  52. . Ahval. 2021-09-05 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-09-05.
  53. . səh. 154: "On 19 July the PYD formally announced that it had written a constitution for an autonomous Syrian Kurdish region to be known as West Kurdistan."
  54. [Anti-Terror Unit of West Kurdistan formed]. Ajansa Nûçeyan a Hawar (kürd). 7 aprel 2015. 12 may 2015 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 13 may 2015.
  55. Kurdish Awakening: Nation Building in a Fragmented Homeland, (2014), by Ofra Bengio, University of Texas Press, p. 2
  56. . səh. 89, 151–152
  57. Metin Gurcan. . . 7 November 2019. 8 November 2019 tarixində . İstifadə tarixi: 7 November 2019.
  58. [Northern Syria: Why a German risks his life for the Kurds]. ARD (alman). 31 October 2019. 1 November 2019 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 1 November 2019.
  59. Awde, Nicholas; Lamassu, Nineb; Al-Jeloo, Nicholas. Aramaic (Assyrian/Syriac) Dictionary & Phrasebook: Swadaya-English, Turoyo-English, English-Swadaya-Turoyo. Hippocrene Books. 2007. səh. 300. ISBN 9780781810876.
  60. . səh. 93–94
  61. . Omran Center for Strategic Studies. 26 July 2018. 1 April 2019 tarixində . İstifadə tarixi: 14 February 2019.
  62. . Aljazeera. 17 March 2016. 27 September 2019 tarixində . İstifadə tarixi: 5 September 2021.
  63. Bradley, Matt; Albayrak, Ayla; Ballout, Dana. . Wall Street Journal. ISSN . 17 March 2016 tarixində . İstifadə tarixi: 18 March 2016.
  64. [Draft of the Social Coalition of the Democratic Federation of Northern Syria]. ku.hawarnews.com (kürd). 2018-03-14 tarixində . İstifadə tarixi: 2021-09-05.
  65. [Social Democratic Alliance for Northern Syria] (kürd). 2019-05-29 tarixində . İstifadə tarixi: 2021-09-05.
  66. . . 28 December 2016. 11 June 2017 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 28 December 2016.
  67. . Reuters. 29 December 2016. 12 June 2018 tarixində . İstifadə tarixi: 1 January 2017.
  68. . Kurdistan24. 31 December 2016. 25 June 2018 tarixində . İstifadə tarixi: 1 January 2017.
  69. . 2022-10-02 tarixində . İstifadə tarixi: 2021-09-05.
  70. . 2019-03-19 tarixində . İstifadə tarixi: 2021-09-05. Autonomous Administration of North East Syria
  71. . hawarnews.com. 2019-03-19 tarixində . İstifadə tarixi: 2021-09-05. Consolidation of administrations   – ANHA | Ajansa Nûçeyan a Hawar
  72. . səh. 480
  73. . səh. 167
  74. . səh. 116: "To the east of Kurd-Dagh and separated from it by the Afrin valley lies the western and mountainous part of the Syrian district of Azaz which is also inhabited by Kurds, and a Kurdish minority lives in the northern counties of Idlib and Jerablos. There is reason to believe that the establishment of Kurds in these areas, a defensive site commanding the path to Antioch, goes back to the Seleucid era."
  75. . səh. 445
  76. . səh. 122–123, 167
  77. . səh. 123
  78. . səh. 713
  79. Fevret, Maurice; Gibert, André. . Revue de géographie de Lyon (fransız). 28 (28). 1953: 1–15. doi:. 2015-09-24 tarixində . İstifadə tarixi: 2012-03-29.
  80. Storm, Lise. // A Companion to the History of the Middle East. Utrecht: Wiley-Blackwell. 2005. səh. 475. ISBN 1-4051-0681-6. 2022-04-27 tarixində . İstifadə tarixi: 2021-09-05.
  81. McDowell, David. A Modern History of the Kurds (3. revised and updated. ed., repr.). London [u.a.]: Tauris. 2005. 469. ISBN 1-85043-416-6.
  82. Kreyenbroek, Philip G.; Sperl, Stefan. . London: Routledge. 1992. . ISBN 0-415-07265-4.
  83. . . Cambridge University Press. 2010. 230–232. ISBN 978-1-139-48693-4. 2017-10-10 tarixində . İstifadə tarixi: 2021-09-05.
  84. Yildiz, Kerim. (1. publ.). London [etc.]: Pluto Press, in association with Kurdish Human Rights Project. 2005. səh. . ISBN 0745324991.
  85. David McDowall. 2021-12-18 at the Wayback Machine. London: I.B. Tauris, 2007, p. 473. ISBN 9781850434160
  86. . səh. 27
  87. . Human Rights Watch. 8 (4). October 1996. 2017-03-12 tarixində . İstifadə tarixi: 2021-09-05.
  88. Si Sheppard. . The Atlantic. 25 October 2016. 26 October 2016 tarixində . İstifadə tarixi: 25 October 2016.
  89. . . 3 July 2016. 19 October 2017 tarixində . İstifadə tarixi: 2 July 2016.
  90. . . 17 October 2016. 21 October 2016 tarixində . İstifadə tarixi: 18 October 2016.
  91. . səh. 7–16
  92. . Al Jazeera. 2020-07-03 tarixində . İstifadə tarixi: 2021-09-05.
  93. 2011-07-28 at the Wayback Machine, BBC, "The Dutch court said it considered "legally and convincingly proven that the Kurdish population meets requirement under Genocide Conventions as an ethnic group"."
  94. // The Columbia Encyclopedia, 6th ed. Encyclopedia.com. 2014. 27 September 2008 tarixində . İstifadə tarixi: 29 December 2014.
  95. Izady, Mehrdad R. . Taylor & Francis. 1992. səh. 198. ISBN 978-0-8448-1727-9. 2017-10-19 tarixində . İstifadə tarixi: 2021-09-05.
  96. Bois, T.; Minorsky, V.; MacKenzie, D.N. Kurds, Kurdistan // Bearman, P.; Bianquis, T.; Bosworth, C. E.; van Donzel, E.; Heinrichs, W. P. (redaktorlar ). Encyclopaedia Islamica. Brill. 2009. The Kurds, an Iranian people of the Near East, live at the junction of more or less laicised Turkey. ... We thus find that about the period of the Arab conquest a single ethnic term Kurd (plur. Akrād) was beginning to be applied to an amalgamation of Iranian or iranicised tribes. ... The classification of the Kurds among the Iranian nations is based mainly on linguistic and historical data and does not prejudice the fact there is a complexity of ethnical elements incorporated in them.
  97. . Washington Institute. 24 August 2016. 10 June 2017 tarixində . İstifadə tarixi: 5 September 2021.
  98. Shoup, John A. . ABC-CLIO. 31 October 2011. ISBN 9781598843620. 24 July 2020 tarixində . İstifadə tarixi: 5 September 2021.
  99. Shoup, John A. . 31 October 2011. ISBN 9781598843620. 2 October 2022 tarixində . İstifadə tarixi: 26 May 2014.
  100. Dona J. Stewart. . Routledge. 22 December 2008. səh. 49. ISBN 978-1-135-98078-8. 10 May 2022 tarixində . İstifadə tarixi: 5 September 2021.
  101. W. Montgomery Watt; Pierre Cachia. . Carnegie Council. 1976. 2017-10-09 tarixində . İstifadə tarixi: 2021-09-05.
  102. Margaret Nydell. . 23 March 2012. səh. 169. ISBN 9780983955801. 20 October 2021 tarixində . İstifadə tarixi: 5 September 2021.
  103. John Joseph. . 2000. səh. 30. ISBN 9004116419. 2017-10-19 tarixində . İstifadə tarixi: 2021-09-05.
  104. Mordechai Nisan, Minorities in the Middle East: A History of Struggle and Self-Expression, p. 180
  105. Steven L. Danver, Native Peoples of the World: An Encyclopedia of Groups, Cultures and Contemporary Issues, p. 517
  106. Richard T. Schaefer, Encyclopedia of Race, Ethnicity, and Society, p. 107
  107. The British Survey, By British Society for International Understanding, 1968, p. 3
  108. Farzad Sharifian, René Dirven, Ning Yu, Susanne Niemeier, Culture, Body, and Language: Conceptualizations of Internal Body Organs across Cultures and Languages, p. 268
  109. Aztag Daily, 10 February 2000, article edited by Mania Ghazarian and Ashod Sdepanian
  110. . // Royal Geographical Society (redaktor). . London. 1868. 281–360, here: 346–350. 2022-04-07 tarixində . İstifadə tarixi: 2021-09-05.
  111. . 9 December 2018 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 3 February 2019.
  112. . Encyclopædia Iranica. 2011-11-17 tarixində . İstifadə tarixi: 2021-09-05.
  113. D. N. MacKenzie. "The Origins of Kurdish". Transactions of the Philological Society. 60. 1961: 68–86. doi:.
  114. . BBC. 15 April 2015. 26 May 2019 tarixində . İstifadə tarixi: 15 April 2015.
  115. Enzinna, Wes. . The New York Times. 2015-11-24. 2015-12-04 tarixində . İstifadə tarixi: 5 June 2021.
  116. (PDF). Cbssyr.org. 2004. 10 March 2013 tarixində (PDF) arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 22 May 2016.
  117. Rojava authorities. . Rudaw. 2021-02-28 tarixində . İstifadə tarixi: 2021-09-05.
  118. Muslim, Salim. . vrede.be. Vrede vzw. 16 April 2021 tarixində . İstifadə tarixi: 5 January 2018.
  119. Iddon, Paul. . Rudaw. Rudaw. Rudaw. 10 September 2017. 5 May 2022 tarixində . İstifadə tarixi: 5 January 2018.
  120. . Rudaw. Rudaw. Rudaw. 28 July 2017. 27 April 2022 tarixində . İstifadə tarixi: 5 January 2018.
  121. . 10 July 2018. 27 April 2022 tarixində . İstifadə tarixi: 5 September 2021.
  122. AFP. . www.timesofisrael.com. 27 April 2022 tarixində . İstifadə tarixi: 3 March 2020.
  123. . The Telegraph. 17 April 2019 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 22 June 2015.
  124. . The Nation. 7 February 2017. 27 April 2022 tarixində . İstifadə tarixi: 14 February 2020.
  125. . cbsnews. 22 April 2022 tarixində . İstifadə tarixi: 22 June 2015.
  126. . www.amnesty.org. 13 October 2015. 21 November 2015 tarixində . İstifadə tarixi: 5 September 2021.
  127. . www.kurdistan24.net. 7 May 2021 tarixində . İstifadə tarixi: 2 May 2020.
  128. . openDemocracy. 1 November 2019 tarixində . İstifadə tarixi: 2 May 2020.
  129. . səh. 99, 114

Ədəbiyyat

  • Allsopp, Harriet; van Wilgenburg, Wladimir. . London; New York City; etc.: . 2019. ISBN 978-1-8386-0445-5. 2022-04-27 tarixində . İstifadə tarixi: 2021-09-05.
  • Lister, Charles R. . Oxford: Oxford University Press. 2015. ISBN 9780190462475.
  • Meri, Josef W. . New York City, London: Routledge. 2006. ISBN 978-0-415-96691-7. 2022-06-02 tarixində . İstifadə tarixi: 2021-09-05.
  • Morton, Nicholas. . Oxford: Oxford University Press. 2020. ISBN 978-0198824541. 2022-04-27 tarixində . İstifadə tarixi: 2021-09-05.
  • Retso, Jan. . London; New York City: Routledge. 2003. ISBN 0-7007-1679-3. 2022-04-27 tarixində . İstifadə tarixi: 2021-09-05.
  • Sinclair, Christian; Kajjo, Sirwan. The Evolution of Kurdish Politics in Syria // David A. McMurray; Amanda Ufheil-Somers (redaktorlar ). . : . 2013. 177–187. ISBN 978-0-253-00975-3. 2022-05-07 tarixində . İstifadə tarixi: 2021-09-05.
  • Tejel, Jordi. . , New York City: Routledge. 2009. ISBN 978-0-415-42440-0. 2021-10-20 tarixində . İstifadə tarixi: 2021-09-05.
  • Vanly, Ismet Chériff. The Kurds in Syria and Lebanon // Philip G. Kreyenbroek; Stefan Sperl (redaktorlar ). . New York City, London: Routledge. 1992. 112–134. ISBN 978-0-415-96691-7. 2022-04-09 tarixində . İstifadə tarixi: 2021-09-05.
  • Zabad, Ibrahim. . London; New York City: Routledge. 2017. ISBN 978-1-472-47441-4. 2022-04-27 tarixində . İstifadə tarixi: 2021-09-05.

Xarici keçidlər

Mənbə — ""

Informasiya Melumat Axtar

Anarim.Az

Sayt Rehberliyi ile Elaqe

Saytdan Istifade Qaydalari

Anarim.Az 2004-2023