İraqdakı Çoxmillətli Qüvvələr (İngiliscə: The Multi-National Force – Iraq (MNF–I)) İraq müharibəsindən sonra İraqın işğalında iştirak etmiş olan və ABŞ tərəfindən idarə olunmuş silahlı qüvvələrdirlər. Qüvvələr 15 may 2004-cü ildə Kombinasiyalı Müştərək İşçi Qüvvəsi 7 (Combined Joint Task Force 7) adlanan strukturdan ölkənin işğalına nəzarəti təhvil almış və 2010-cu il yanvarın 1-də ABŞ Silahlı Qüvvələrinə təhvil vermişdir.

İraqdakı Çoxmillətli Qüvvələrin missiya gerbi.

Təsviri

İraq müharibəsindən sonrakı dövrdə İraqda mövcud olan silahlı qüvvələrə, xüsusən də ABŞ əsgərlərinin böyük say üstünlüyünə görə, ABŞ-ın rəhbərlik etdiyi koalisiya qüvvələri deyilmişdir. ABŞ-dan başqa digər bu işə köməklik etmiş olan ölkələrin əsgərlərinin İraqda davam edən şiddətli zorakılıqlar və müharibə əleyhinə öz dövlətlərindəki hərəkatların intensivliyinə görə yalnız hərbi düşərgələrdə xidmət etdikləri və İraq Müqavimətinə qarşı müharibədə fəal iştirak etmədikləri müşahidə edilmişdir.

Missiyaları

Çoxmillətli qüvvələrin missiyasının tərifini ABŞ-ın o zamankı dövlət katibi olmuş Kolin Pauel 2004-cü ilin iyununda Birləşmiş Millətlər Təşkilatının Təhlükəsizlik Şurasına göndərdiyi məktubunda belə izah etmişdir:

Vahid komanda heyətinə malik olacaq Çoxmillətli Qüvvələr İraqda təhlükəsizliyin təmin edilməsi, terrorun qarşısının alınması və dəf edilməsi, İraqın ərazi bütövlüyünün mühafizə edilməsi missiyasına xidmət etməyə davam edəcəkdir. Çoxmillətli Qüvvələrin əsas məqsədi siyasi keçid prosesini başa çatdırmaqda İraq xalqına dəstək vermək və İraqın yenidən yaradılması səylərində Birləşmiş Millətlər Təşkilatına və beynəlxalq ictimaiyyətə köməklik göstərməkdir.
Kolin Pauel

İşğal dövründə baş vermiş olan hadisələr

Çoxmillətli Qüvvələrin işğalı altında olan İraqda hazırlanmış olan yeni konstitusiyada fikir, ifadə, din və cəmləşmə azadlığı, mülkiyyət hüququ və qanun qarşısında hamının bərabərliyi tanınmışdır. İşğal İraqında birinci parlament seçkiləri 2005-ci ilin dekabr ayında keçirilmişdir.

2006-cı ilin noyabr ayında isə Birləşmiş Millətlər Təşkilatının Təhlükəsizlik Şurası Çoxmillətli Qüvvələrin İraqda qalma müddətinin 2007-ci ilin sonuna qədər uzadılması haqqında qərar qəbul etmişdir. Bu qərarın qəbul edilməsində İraq hökumətinin tələbi əsas kimi qəbul edilmiş və buna səbəb kimi İraq hökumətinin nəzarəti təmin etmək üçün hələ ki, kifayət qədər silahlı qüvvələrinin olmaması göstərilmişdir. 2007-ci ilin dekabr ayında qəbul edilmiş olan yeni qərarla onun səlahiyyət müddəti yenidən 2008-ci ilin sonuna qədər uzadılmışdır.

Missiyalarının başa çatması və İraqı tərk etmələri

2008-ci ilin dekabr ayında İraq və ABŞ hökumətləri arasında aparılmış olan danışıqların nəticəsində 2011-ci ilin sonuna qədər yalnız ABŞ əsgərlərinin ölkədə qalmasına icazə verilmişdir. Bundan başqa, 2008-ci ilin dekabr ayından etibarən İraq hökuməti özünün hava məkanı üzərində suverenliyini yenidən bərpa etmiş və cinayət törətmiş ABŞ hərbi və ya mülki personalı və eyni zamanda da xüsusi təhlükəsizlik qüvvələri İraq məhkəmələrində mühakimə olunmağa başlamışdırlar. ABŞ silahlı qüvvələri 31 iyul 2009-cu il tarixindən etibarən İraq şəhərlərindən geri çəkilməyə başlamışdırlar. Bu qanunu təsdiq etməyən İraq parlamenti buna səbəb kimi problemin qanunla deyil, müvafiq dövlətlərlə və eyni zamanda da beynəlxalq müqavilələrlə həll edilməli olduğunu bildirmiş və bu istiqamətdə öz iradəsini nümayiş etdirmişdir. Çoxmillətli Qüvvələr 2009-cu ilin əvvəlindən etibarən öz vəzifələrini ABŞ Silahlı Qüvvələrinə buraxmış və ləğv edilmişdir.

Ölkələrinə görə əsgərlərin sayı

 
Bağdadda Gürcüstanın Milli Müstəqillik Gününü qeyd edən gürcü əsgərləri (26 may 2006-cı il)
Ölkə Maksimum əsgər sayı Gəlmə tarixi Getmə tarixi
  ABŞ (işğalda iştirak edib) 150.000–250.000 Mart 2003 İraqda hələ də qalanların sayı təxmini olaraq 40,000–140,000 arasındadır.
  İngiltərə (işğalda iştirak edib) 46.000 Mart 2003 İyul 2009
  Polşa (işğalda iştirak edib) 2500 Mart 2003 Oktyabr 2008
  Avstraliya (işğalda iştirak edib) 2000 Mart 2003 İyul 2009
  Cənubi Koreya 3600 May 2003 Dekabr 2008
  İtaliya 3200 İyul 2003 Noyabr 2006
  Gürcüstan 2000 Avqust 2003 Avqust 2008
  Ukrayna 1650 Avqust 2003 Dekabr 2008
  Niderland 1,345 İyul 2003 Mart 2005
  İspaniya 1300 Aprel 2003 Aprel 2004
  Rumıniya 730 İyul 2003 İyul 2009
  Yaponiya 600 Yanvar 2004 Dekabr 2008
  Danimarka 545 Aprel 2003 Dekabr 2008
  Bolqarıstan 485 May 2003 Dekabr 2008
  Tailand 423 Avqust 2003 Avqust 2004
  Salvador 380 Avqust 2003 Yanvar 2009
  Honduras 368 Avqust 2003 May 2004
  Dominikan Respublikası 302 Avqust 2003 May 2004
  Macarıstan 300 Avqust 2003 Mart 2005
  Çexiya 300 Dekabr 2003 Dekabr 2008
  Azərbaycan 250 Avqust 2003 Dekabr 2008
  Albaniya 240 Aprel 2003 Dekabr 2008
  Nikaraqua 230 Sentyabr 2003 Fevral 2004
  Monqolustan 180 Avqust 2003 Sentyabr 2008
  Sinqapur 175 Dekabr 2003 Dekabr 2008
  Norveç 150 İyul 2003 Avqust 2006
  Latviya 136 May 2003 Noyabr 2008
  Portuqaliya 128 Noyabr 2003 Fevral 2005
  Litva 120 İyun 2003 Avqust 2007
  Slovakiya 110 Avqust 2003 Dekabr 2007
  Bosniya və Herseqovina 85 İyun 2005 Noyabr 2008
  Şimali Makedoniya 77 İyul 2003 Noyabr 2008
  Yeni Zelandiya Sentyabr 2003 Sentyabr 2004
  Tonqa 55 İyul 2004 Dekabr 2008
  Filippin 51 İyul 2003 İyul 2004
  Ermənistan 46 Yanvar 2005 Oktyabr 2008
  Estoniya 40 İyun 2005 Yanvar 2009
  Qazaxıstan 29 Sentyabr 2003 Oktyabr 2008
  Moldova 24 Sentyabr 2003 Dekabr 2008
  İslandiya 2 May 2003 Məlum deyildir

İtkilər

 
İraqda həyatını itirmiş olan amerikalı əsgərlər təyyarə ilə öz ölkələrinə gətirilərkən

2010-cu ilin iyul ayına olan məlumatlara əsasən, çoxmillətli qüvvələrin 4731 əsgəri İraqda həyatını itirmişdir. Həmçinin həmin saytda yer almış digər məlumata görə 2010-cu ilin iyul ayına qədər bu koalisiyanın tərkibində iştirak edən 31.882 ABŞ əsgəri yaralanmışdır.

Koalisiyanın itkiləri
Ölkə Ölənlərin sayı İstinad(lar)
  ABŞ 4,486
  Böyük Britaniya 179
  İtaliya 33
  Polşa 23
  Ukrayna 18
  Bolqarıstan 13
  İspaniya 11
  Danimarka 7
  Salvador 5
  Gürcüstan 5
  Slovakiya 4
  Latviya 3
  Rumıniya 3
  Estoniya 2
  Tailand 2
  Avstraliya 2
  Niderland 2
  Qazaxıstan 1
  Cənubi Koreya 1
  Macarıstan 1
  Çexiya 1
  Azərbaycan 1

Reaksiyalar

 
2002-ci ilin oktyabr ayında Fransada təşkil edilmiş olan müharibə əleyhinə nümayiş
 
2003-cü ilin fevral ayında Londonda təşkil edilmiş olan müharibə əleyhinə yürüş

İspaniya

İraq müharibəsindən əvvəl və sonra ABŞ prezidenti Corc Buşun ən böyük dəstəkçilərindən biri olan İspaniyanın baş naziri Xose Mariya Aznar rəqibi, İspaniya Sosialist Fəhlə Partiyası PSOE-nin namizədi Xose Luis Rodriges Zapateroya 2004-cü ildə keçirilmiş olan ümumi seçkilərdə uduzmuşdur. Yeni baş nazir seçki vədini yerinə yetirmiş və ispan qoşunlarını İraqdan çıxarmışdır. İspaniyanın hər yerində keçirilmiş olan gərgin anti-müharibə nümayişləri sol mərkəzçi PSOE-nin bu hərəkətinə böyük təsir göstərmişdir.

Yaponiya

Baş nazir Junichiro Koizumi tərəfindən konstitusiyaya dəyişiklik edilərək qəbul edilmiş olan və xüsusilə Yapon ictimaiyyətində böyük əks-səda yaratmış bu qərar, hökumətin yapon əsgərlərinin yalnız yenidənqurma prosesində iştirak edəcəyi yönündə izahat verməsinə səbəb olmuşdur. Ölkələrinə qayıtmaq üçün İraq müqaviməti tərəfindən xüsusi təzyiqlərə məruz qalmış yapon əsgərləri 2006-cı ildə İraqdan geri çəkilmişdirlər.

Fransa-Almaniya-Rusiya

İkinci Dünya Müharibəsindən sonra silahlı qüvvələrinə ciddi məhdudiyyətlər qoymuş olan Almaniya Sovet İttifaqının dağılması ilə ərazi bütövlüyünü bərpa etmiş və bundan sonra müxtəlif beynəlxalq missiyalar üçün xaricə əsgər göndərməyə başlamışdır. Lakin buna baxmayaraq Almaniya, İraqın işğalına qarşı çıxmışdır. Fransa və Rusiya da işğal cəhdlərini pisləmiş və Almaniya ilə birlikdə bir bəyannamə vermişdirlər.

Polşa-Avstraliya-Gürcüstan

Xüsusilə Buş administrasiyasına yaxınlığı ilə seçilmiş Polşa prezidenti Lex Kaçinski və Avstraliyanın baş naziri Con Hovard öz qərarları ilə İraqa edilən ilk hücumlarda iştirak etmişdirlər. ABŞ-ın dəstəklədiyi müxalifət hərəkatı ilə hakimiyyət başına gəlmiş olan Gürcüstan prezidenti Mixail Saakaşvili isə İraqın işğalını əhəmiyyətli bir qüvvə ilə dəstəkləmişdir. Bu ölkələrin xarici siyasət kursunda ABŞ tərəfdarı olmaları onların İraq müharibəsində iştirakında həlledici rol oynamışdır. Polşa bütün qoşunlarını 2008-ci ildə, Avstraliya 2009-cu ildə, Gürcüstan isə 2008-ci ildəki Cənubi Osetiya müharibəsinə görə qoşunlarının hamısını İraqdan çıxarmalı olmuşdur.

İstinadlar

  1. . U.S. Army The Institute of Heraldry. 2017-02-14 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2017-02-13.
  2. United States Department of Defense. . United States Department of Defense. December 19, 2009. November 28, 2010 tarixində arxivləşdirilib.
  3. . 2018-05-13 tarixində . İstifadə tarixi: 2018-06-28.
  4. . CNN. dekabr 18, 2011. dekabr 19, 2011 tarixində . İstifadə tarixi: dekabr 19, 2011.
  5. Partlow, Joshua. . The Washington Post. 8 dekabr 2007. 30 yanvar 2017 tarixində . İstifadə tarixi: 26 dekabr 2014.
  6. Powell, Colin. (PDF). United Nations. June 2004. 2012-09-17 tarixində (PDF) arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2010-07-22.
  7. iCasualties. . iCasualties. yanvar 16, 2014 tarixində . İstifadə tarixi: fevral 14, 2014.
  8. iCasualties. . iCasualties. fevral 1, 2014 tarixində . İstifadə tarixi: fevral 14, 2014.
  9. iCasualties. . iCasualties. fevral 14, 2014 tarixində . İstifadə tarixi: fevral 14, 2014.
  10. iCasualties. . iCasualties. fevral 14, 2014 tarixində . İstifadə tarixi: fevral 14, 2014.
  11. iCasualties. . iCasualties. fevral 14, 2014 tarixində . İstifadə tarixi: fevral 14, 2014.
  12. iCasualties. . iCasualties. fevral 1, 2014 tarixində . İstifadə tarixi: fevral 14, 2014.
  13. iCasualties. . iCasualties. fevral 14, 2014 tarixində . İstifadə tarixi: fevral 14, 2014.
  14. iCasualties. . iCasualties. fevral 14, 2014 tarixində . İstifadə tarixi: fevral 14, 2014.
  15. iCasualties. . iCasualties. fevral 14, 2014 tarixində . İstifadə tarixi: fevral 14, 2014.
  16. iCasualties. . iCasualties. fevral 14, 2014 tarixində . İstifadə tarixi: fevral 14, 2014.
  17. iCasualties. . iCasualties. fevral 14, 2014 tarixində . İstifadə tarixi: fevral 14, 2014.
  18. iCasualties. . iCasualties. fevral 14, 2014 tarixində . İstifadə tarixi: fevral 14, 2014.
  19. iCasualties. . iCasualties. fevral 1, 2014 tarixində . İstifadə tarixi: fevral 14, 2014.
  20. iCasualties. . iCasualties. fevral 14, 2014 tarixində . İstifadə tarixi: fevral 14, 2014.
  21. iCasualties. . iCasualties. fevral 14, 2014 tarixində . İstifadə tarixi: fevral 14, 2014.
  22. iCasualties. . iCasualties. fevral 14, 2014 tarixində . İstifadə tarixi: fevral 14, 2014.
  23. iCasualties. . iCasualties. fevral 14, 2014 tarixində . İstifadə tarixi: fevral 14, 2014.
  24. iCasualties. . iCasualties. fevral 14, 2014 tarixində . İstifadə tarixi: fevral 14, 2014.
  25. iCasualties. . iCasualties. fevral 14, 2014 tarixində . İstifadə tarixi: fevral 14, 2014.
  26. iCasualties. . iCasualties. fevral 14, 2014 tarixində . İstifadə tarixi: fevral 14, 2014.
  27. iCasualties. . iCasualties. fevral 14, 2014 tarixində . İstifadə tarixi: fevral 14, 2014.
  28. iCasualties. . iCasualties. fevral 14, 2014 tarixində . İstifadə tarixi: fevral 14, 2014.
  29. Gürcü birlikler ABD Hava Kuvvetleri tarafından ülkelerine götürülmüştür  (ing.), 22 iyul 2010 tarixində arxivlənmişdir
Mənbə — ""

Informasiya Melumat Axtar

Anarim.Az

Sayt Rehberliyi ile Elaqe

Saytdan Istifade Qaydalari

Anarim.Az 2004-2023