Yusif Atılqan

Yusif Ziya Atılqan 1921-ci ildə Manisada anadan olmuşdur. Yunan ordusunun Manisanı işğal etməsindən sonra (sentyabr 1922) ailəsi yaşadıqları dağlıq ərazidən Hacırəhmanlıya köçmüşdür. Nəcati bəy İbtidai Məktəbini və Balıkəsir Liseyini bitirdikdən sonra İstanbula gedərək İstanbul Universitetinin Ədəbiyyat Fakültəsinin Türk dili və ədəbiyyatı bölməsinə daxil olmuşdur. Burada Əhməd Həmdi Tanpınar, Rəşid Rəhməti Arat, Əli Nihat Tərlan, Raqib Xülusi Özdəm və Xalidə Ədib Adıvarın tələbəsi olmuşdur.

Universitet illərində solçu tələbə hərəkatlarında iştirak etdiyinə görə bir müddət həbs edilmişdir. Daha sonra buraxılış işini tamamlayaraq ali təhsilini başa vurmuşdur. 1946-cı ildə Akşehir də yerləşən Maltepe Hərbi Liseyi ndə bir il ədəbiyyat müəllimi kimi çalışdıqdan sonra yenidən Hacırahmanlı kəndinə qayıtmışdır.

Atasının vəfatından sonra ailəyə məxsus təsərrüfat işləri onun üzərinə düşmüşdür. 1949-cu ildə evlənmiş, üç il sonra isə kənd təsərrüfatı ilə məşğul olmağı dayandıraraq bütün diqqətini ədəbiyyata yönəltmişdir. 1954-cü ildə "Ziya Atılgan" və "Nevzat Çorum" təxəllüsləri ilə yazdığı iki hekayə ilə Tercüman qəzetinin hekayə müsabiqəsində iştirak etmişdir. Bu müsabiqədə "Evdəki" adlı hekayəsi ilə birinci, "Hinin o tayı" adlı hekayəsi ilə isə yeddinci yerə layiq görülmüşdür.^[3]

1958-ci ildə nəşr olunan "Sərgərdan" romanı ilə Yunus Nadi Roman Mükafatında ikinci yer tutmuş və bu əsər yazıçının tanınmasında mühüm rol oynamışdır. Sonralar hekayə sahəsindəki ustalığını Varlıq və Yeni A dərgilərində dərc olunan əsərləri ilə nümayiş etdirmişdir.

1973-cü ildə ikinci romanı "Anayurd oteli" nəşr edilmişdir. Maddi çətinliklər yaşadığı bir dövrdə teatr aktrisası Serpil Gence ilə ikinci evliliyini etmişdir (1974). Müxtəlif nəşriyyatlarda redaktor kimi çalışdığı dövrlərdə bir sıra tərcümə işləri də görmüşdür. 1987-ci ildə "Anayurd oteli" romanının Ömər Kavur tərəfindən kinoya uyğunlaşdırılması yazıçının tanınmasına müsbət təsir edir.

Atılqan 9 oktyabr 1989-cu ildə "Canistan" romanı üzərində işlədiyi bir vaxtda, ard-arda keçirdiyi xəstəliklərdən sonra baş verən ürək tutması nəticəsində vəfat etmişdir. Moda məscidində qılınan cənazə namazından sonra Bülbüldərəsi qəbiristanlığında dəfn olunmuşdur.

Yusif Ziya Atılqan azsaylı ədəbi irs qoymasına baxmayaraq, türk ədəbiyyatında dərin iz buraxmış yazıçılardan biridir. Onun ilk romanı "Sərgərdan"da^[4] şəhər insanının psixoloji durumu, yadlaşma, tənhalıq və ailə anlayışları mərkəzi mövzu kimi təqdim olunur. Bu romandakı C. obrazı, Rəşad Nuri Güntəkinin "Miskinlər təkkəsi" əsərindəki "miskin" tipinin modernist bir davamı kimi qiymətləndirilir. Bəzi tənqidçilər əsəri bir başqaldırı forması kimi dəyərləndirir və "Tutunamayanlar" romanı ilə eyni müstəvidə görürlər.

"Anayurd oteli" romanındakı Zebercet obrazı yaşadığı anı mənalandırmağa çalışan insan tipinin nümunəsidir. Romanda "niyə və nə üçün yaşayıram?" sualı tənhalıq, sevgi və cinsəllik mövzusunda araşdırılır.

Yazıçının ölümü səbəbindən yarımçıq qalan "Canistan" romanında isə doğulduğu coğrafiya və dövrə qayıdış müşahidə olunur. Əsərdə hadisələr, məkanlar və yerli şivələr vasitəsilə dövrün sosial-mədəni mənzərəsi əks etdirilir.

Yazıçının əsərlərinin müəlliflik hüquqları "Yapı Kredi Yayınları"ndan "Can Yayınları"na keçdikdən sonra onun əlyazma qeydlərini, şeirlərini, tərcümələrini və jurnallarda qalmış qısa hekayələrindən nümunələri əhatə edən "Siz rahat yaşayasınız deyə" adlı kitab nəşr edilmişdir. Bu kitabda yazıçının məhv etdiyi "Eşşək belindəki sağsağan" adlı roman cəhdinin giriş hissəsi də yer alır.