Vikipediya ?

Yardımlı rayonu
Disambig.svg Bu məqalə Yardımlı rayonu haqqındadır. Yardımlı şəhəri üçün Yardımlı səhifəsinə baxın.

Yardımlı rayonuAzərbaycan Respublikasında inzibati – ərazi vahidi. İnzibati mərkəzi Yardımlı şəhəridir. 8 avqust 1930-cu ildə Vərgədüz rayonu (rus. Вергядузский район) adı ilə təşkil edilib. Rayonun təşkili tarixinədək bu ərazi inzibati cəhətdən Lənkəran dairəsinə daxil idi. Təşkil edildiyi tarixdə inzibati mərkəzi Yardımlı kəndi idi, 1 noyabr 1931-ci il tarixinə 900 km² olan rayon ərazisində 97 kənddə 1 yanvar 1930-cu il tarixinə olan cari hesablamalara əsasən 20.651 nəfər əhali yaşayırdı.1938-ci ildə rayon, inzibati mərkəzinin adına uyğun olaraq Yardımlı rayonu adlandırıldı.

Rayon
Yardımlı

38°55′14″ şm. e. 48°14′14″ ş. u.


Ölkə
Daxildir Lənkəran iqtisadi rayonu
İnzibati mərkəz Yardımlı
İcra başçısı Sevindik Hacağa oğlu Hətəmov
Tarixi və coğrafiyası
Yaradılıb 8 avqust 1930
Sahəsi 667.2 km²
Əhalisi
Əhalisi 62 387 (2014) nəfər
Rəqəmsal identifikator
ISO kodu AZ-YAR
Telefon kodu 994 25
Poçt indeksi AZ 6500
Avtomobil nömrəsi 65
Yardımlı xəritədə
Commons-logo.svg Vikianbarda əlaqəli mediafayllar

Mündəricat

Etimologiya

Budaq Budaqovun fikrinə görə Yardımlı toponimi etnonim olub VIII əsrin sonlarından Ural-Volqa çayları arasında yaşamış peçeneqlərin qədim mənbələrdə erdim/erdem kimi qeyd olunmuş tayfasının adından və mənsubiyyət bildirən –li şəkilçisindən ibarətdir. XII-XIII əsrlərdə Şimali Qafqazdan qıpçaqların Azərbaycana gəlişində peçeneqlər də iştirak etmişlər. Tədqiqatçıların ehtimalına görə, erdem tayfası da peçeneqlərlə Azərbaycana bu vaxt gəlmişlər.

Coğrafiya

Yardımlı rayonu 39°–38° dərəcə şimal en dairəsində, 48°–49° dərəcə şərq uzunluq dairəsində, Azərbaycanın cənub–şərq hissəsində, dağlıq ərazidə yerləşir. Yardımlı rayonu İran İslam Respublikası və Azərbaycan Respublikasının Lerik, Masallı və Cəlilabad rayonları ilə həmsərhəddir. Cənubdan Lerik rayonu ilə sərhədinin uzunluğu 40 km, şərqdən Masallı rayonu ilə 11 km, şimali–şərqdən Cəlilabad rayonu ilə isə 20 km–dir. Şimal və qərbdən qonşu İran İslam Respublikası ilə dövlət sərhədinin uzunluğu 96 km–dir.

Yardımlı rayonu 66.720 ha torpaq sahəsini əhatə edir. Ərazisinin 20.536 hektarı meşəlikdir. Torpaq zonaları dağ–çəmən torpaqlarından, dağ–meşə–qonur torpaqlarından, qəhvəyi–dağ–meşə torpaqlarından ibarətdir. Torpaqların mexaniki tərkibi gillicə, orta gillicə, ağır gillicədir.

Rayonun ən böyük çayı Viləş çayıdır. Viləş çayının qolları–Allar, Peştəsər, Solqard və Vəlişli çaylarıdır. Rayon ərazisi Talış sıra dağları (rayondakı ən hündür zirvəsi Şahnişinidir, onun hündürlüyü 2490 m–dir), Peştəsər sıra dağları (rayondakı ən hündür zirvəsi Peştəsərdir, onun hündürlüyü 2244 m–dir), Buravar sıra dağları ilə əhatələnir.

İqlimi və orta illik tempetaturu; İqlim–isti, normal nəmli, yumşaq qış, isti yay. Orta illik temperaturu +11,9 dərəcə C, yağıntının miqdarı – 586 mm, külək qərb–cənub, orta surəti – 1.6 m/san–dir, qrunt sularının dərinliyi – 4,5 metr, seysmik dərəcəsi – 7 baldır.

Meşələrdə qiymətli ağaclar–fısdıq, vələs, palıd, nəhəng ağcaqayın, dəmrağac, kol cinslərindən qaragilə, itburnu, əzgil, quşarmudu və s. ağac növləri vardır. Meşələrdə canavar, donuz, çaqqal, tülkü, dələ, porsuq kimi vəhşi heyvanlarla yanaşı, çöl pişiyi və vaşaqa da rast gəlinir.

İnzibati bölgü

Rayon 30 inzibati ərazi vahidindən, 30 bələdiyyədən, 88 yaşayış məntəqəsindən, o cümlədən 1 şəhər və 87 kənddən ibarətdir.

Əhali

AzStat-ın 1 yanvar 2014-cü il tarixinə olan rəsmi məlumata əsasən rayonda 62.387 nəfər əhali yaşayır.

Etnik tərkibi

Etnik
qrup
15-22 yanvar, 1970-ci il sa. 17-24 yanvar, 1979-cu il sa. 12-19 yanvar, 1989-cu il sa. 27 yanvar-3 fevral, 1999-cu il sa. 13-22 aprel, 2009-cu yıl sa.
Sayı % Sayı % Sayı % Sayı % Sayı %
cəmi 27 705 100.00 34 026 100.00 39 932 100.00 49 039 100.00 58 073 100.00
Azərbaycanlı 27 247 98.35 33 397 98.15 49 001 99.92 58 067 99.99
Rus 323 1.17 390 1.15 24 0.05 3 0.01
Ukraynalı 67 0.24 131 0.38 10 0.02 ... ...
Tatar 6 0.02 8 0.02 1 0.00 ... ...
Ləzgi 6 0.02 24 0.07 ... ... ... ...
Erməni 23 0.08 17 0.05 ... ... ... ...
Avar ... ... 5 0.01 ... ... ... ...
Gürcü 8 0.03 5 0.01 ... ... ... ...
Yəhudi 6 0.02 ... ... ... ... ... ...
Dağ yəhudisi 1 0.01 ... ... ... ... ... ...
Tat 1 ... ... ... ... ... ...
Digər 17 0.06 49 0.14 3 0.01 3 0.01

Təhsil

Rayonda 80 ümumtəhsil məktəbi, o cümlədən 46 tam orta, 18 ümumi orta, 16 ibtidai məktəbləri və 1 texniki peşə məktəbi fəaliyyət göstərir. Əlavə olaraq rayonda S.İbişov adına Yardımlı peşə məktəbi fəaliyyət göstərir. Bu məktəbdə 6 qrupda (Elektrik-qaz qaynaqçısı, geniş profilli traktorist-maşinist, kəndin elektrikləşməsi və rabitə üzrə elektrik mantyoru, avtomobil və kənd təsərrüfatı maşın və avadanlıqların təmiri üzrə çilingər, heyvandarlıq kompleksi üçün ferma operatoru və arıçılıq peşəsi) 160 şagirdin təhsili ilə 16 pedoqoji işçi işləyir.

Görkəmli şəxsləri

Musa Qasımlı — Milli Məclisin deputatı, Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyası Qafqazşünaslıq İnstitutunun direktoru, AMEA-nın müxbir üzvü, professor

Sabir RüstəmxanlıVətəndaş Həmrəyliyi Partiyasının sədri, xalq şairi

Təmraz Təmrazov — Biologiya elmlər namizədi,dosent.
Mirşahin Ağayev- Əməkdar jurnalist
Ruzbeh Məmməd — şair, yazıçı Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin üzvü, Prezident təqaüdçüsü

Rəfail Becanov, "Cümhuriyət" qəzetinin baş redaktoru, "Cebhe.info" Xəbər Portalının direktoru

Gülağa Abışov:-El-Plastik LTD-nin Prezidenti

Vüqar Eyyub oğlu Cəfərov - Nyu York vəkillər kollegiyasının həqiqi üzvü, ABŞ Müsəlman Vəkillər Assosiasiyasının vitse-prezidenti

Rafiq Ələkbər-hüquqşunas.prakror.şair

Yaqub Abbasov-poliqlot

Mənbə

  • ASE, V cild, Bakı, 1981, səh. 80-81  (azərb.)

İstinadlar

  1. :
  2. Ümumi məlumat. — Azərbaycan Respublikasının inzibati–ərazi vahidləri. — İnzibati kənd rayonları (01.01.2006), səhifə 12. // Azərbaycan Milli Ensiklopediyası. 25 cilddə. Məsul katib akademik T. M. Nağıyev. "Azərbaycan" cildi. Bakı: "Azərbaycan Milli Ensiklopediyası" Elmi Mərkəzi, 2007, 884 səhifə. ISBN 9789952441017
  3. Районы Азербайджанской ССР. — Ярдымлинский район, стр. 139. // Президиум Верховного Совета Азербайджанской ССР. "Азербайджанская ССР, Административно-территориальное деление на 1 января 1961-го года". Баку: Азербайджанское государственное издательство "Азернешр", 1961, 278 стр.
  4. Перечень административно-территориальных единиц союза ССР (в алфавитном порядке). — Азербайджанская ССР, стр. 226-227. // Административно-территориальное деление союза ССР: Районы и города СССР. Авторы: Центральный Исполнительный Комитет Союза ССР, Всероссийский центральный исполнительный комитет. Москва: Издательство "Власть Советов" при Президиуме ВЦИК, 1931, 311 стр.
  5. – yoxlanılıb: 21.12.2014
  6. : (yenilənmə: 1 yanvar, 2014-cü il) — yoxlanılıb: 28.12.2014
  7. Ethno-Caucasus, Этнодемография Кавказа: + +
  8. Ethno-Caucasus, Этнодемография Кавказа: +
  9. :
  10. :
  11. Демоскоп Weekly (еженедельная демографическая газета. Электронная версия): // Источник: Всесоюзная перепись населения 1989 года. ТОМ 1. Часть 1. Таблица 3. Численность наличного населения союзных и автономных республик, автономных областей и округов, краев, областей, районов, городских поселений и сел-райцентров.

Xarici keçidlər

Vikianbarda Yardımlı rayonu ilə əlaqəli mediafayllar var.

Mənbə — ""

Informasiya Melumat Axtar

Anarim.Az

Sayt Rehberliyi ile Elaqe

Saytdan Istifade Qaydalari

Anarim.Az 2004-2019