Vikram Ambalal Sarabhay (qüc. વિક્રમ અમ્બાલાલ સારાભાઈ, hind. विक्रम अम्बालाल साराभाई, ing. Vikram Ambalal Sarabhai; 12 avqust 1919[1], Əhmədabad, Britaniya Hindistanı – 30 dekabr 1971[1], Tiruvanantapuram[d]) — Hindistanda kosmik tədqiqatların əsasını qoyan, həmçinin ölkədə nüvə enerjisinin inkişafına kömək edən hindistanlı fizik və astronom. Tez-tez "Hindistan kosmik proqramının atası"[3] kimi xatırlanan Sarabhay, 1966-cı ildə Padma Bhuşan, 1972-ci ildə isə (ölümündən sonra) Padma Vibhuşan ordenləri ilə təltif edilmişdir.
| Vikram Sarabhay | |
|---|---|
| hind. विक्रम साराभाई | |
 | |
| Doğum tarixi | 12 avqust 1919[1] |
| Doğum yeri | |
| Vəfat tarixi | 30 dekabr 1971[1] (52 yaşında) |
| Vəfat yeri | |
| Elm sahəsi | fizika |
| Elmi dərəcəsi |
|
| Təhsili | |
| Elmi rəhbəri | Chandrasekhara Venkata Raman |
| Üzvlüyü | |
| Mükafatları |
  |
 Vikianbarda əlaqəli mediafayllar | |
Hindistanda kosmik elmlərin "beşiyi" sayılan Fiziki Tədqiqatlar Laboratoriyası (PRL) 1947-ci ildə Vikram Sarabhay tərəfindən təsis edilmişdir.[9] Laboratoriya fəaliyyətinə ilk olaraq onun şəxsi iqamətgahı olan "RETREAT" binasında kosmik şüaların tədqiqi ilə başlamışdır.
İnstitut rəsmi olaraq 11 noyabr 1947-ci ildə "Karmkshetra" Təhsil Fondu və Əhmədabad Təhsil Cəmiyyətinin dəstəyi ilə Əhmədabaddakı M.G. Elm İnstitutunda yaradılmışdır.[10] Kalpati Ramakrişna Ramanatan institutun ilk direktoru olmuşdur. Başlanğıcda əsas diqqət kosmik şüaların tədqiqinə və atmosferin yuxarı qatlarının xassələrinə yönəldilmişdi. Daha sonra Atom Enerjisi Komissiyasının qrantları sayəsində tədqiqat sahələri genişləndirilərək nəzəri fizika və radiofizikanı da əhatə etmişdir. O, həmçinin Sarabhay ailəsinə məxsus biznes konqlomeratına rəhbərlik etmişdir.
Onun maraq dairəsi elmdən idmana və statistikaya qədər geniş idi. Sarabhay ölkənin ilk bazar araşdırması təşkilatı olan Əməliyyat Tədqiqat Qrupunu (ORG) qurmuşdur. Onun yaradılmasında iştirak etdiyi çoxsaylı institutlar arasında Əhmədabaddakı Nehru İnkişaf Fondu, Hindistan İdarəetmə İnstitutu (IIMA) və Əhmədabad Toxuculuq Sənayesi Tədqiqat Assosiasiyası (ATIRA) xüsusilə diqqətəlayiqdir. Həyat yoldaşı Mrinalini Sarabhay ilə birlikdə "Darpana" İncəsənət Akademiyasını təsis etmişdir. Onun təşəbbüsü və rəhbərliyi ilə həyata keçirilən digər layihə və müəssisələrə Kalpakamdakı Sürətli Neytronlu Sınaq Reaktoru (FBTR), Kəlkətədəki Dəyişən Enerjili Siklotron Layihəsi, Heydərabaddakı Hindistan Elektronika Korporasiyası (ECIL), Jharkhanddakı Hindistan Uran Korporasiyası (UCIL) daxildir. Sarabhay Hindistan peykinin istehsalı və orbitə buraxılması layihəsinin əsasını qoymuşdur. Bunun nəticəsi olaraq, 1975-ci ildə Rusiyanın kosmodromundan Hindistanın ilk peyki olan "Aryabhata" orbitə yerləşdirilmişdir.[9] O, Hindistan Kosmik Tədqiqatlar Təşkilatının (ISRO) banisidir.
- 1 2 3 4 Vikram Sarabhai // Encyclopædia Britannica (ing.).
- ↑ Riyazi genealogiya layihəsi (ing.). 1997.
- ↑ "Dr. Vikram Sarabhai". Master Control facility - Department Of Space - Government Of India. İstifadə tarixi: 16 iyun 2024.
- ↑ AMRITA SHAH. VIKRAM SARABHAI - A LIFE (sanskrit).
- ↑ "formerchairman". www.isro.gov.in. İstifadə tarixi: 18 avqust 2024.
- ↑ "Jains steal the show with 7 Padmas". The Times of India. 9 aprel 2015. ISSN 0971-8257. İstifadə tarixi: 18 avqust 2024.
- ↑ Entrepreneurship and Industry in India, 1800-1947. Oxford University Press. 1992. səh. 44. ISBN 978-0-19-562806-7.
The Sarabhais and the Lalbhais, the town's two most prominent entrepreneurial families, were Banias prominent as shroffs.
- ↑ Shah, Amrita. Amrita Shah - Vikram Sarabhai - A Life (ingilis). Penguin. 2007. 97. ISBN 9780670999514.
- 1 2 R., Parthasarathy. "Vikram Sarabhai (1919-1971): Architect of Indian space programme". The Hindu. 3 aprel 2003. 18 may 2003 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 10 avqust 2019.
- ↑ "BRIEF HISTORY". Physical Research Laboratory, Department of Space, Government of India. 8 aprel 2016 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 28 mart 2016.
- [Interview with biographer Amrita Shah recorded in August 12, 2019] Arxivləşdirilib 11 dekabr 2013 at the Wayback Machine
- Great Scientists at freeindia.org