Vau-i-Deyes

Vau-i-Deyes şəhəri Şkoder şəhərini Kosovo ilə birləşdirən milli avtomobil yolunun kənarında yerləşir. Şəhər dağlıq meşəlik ərazinin ətəyində, dəniz səviyyəsindən 367 metr hündürlükdəki Laç təpəsi ilə 464 metr hündürlükdəki Boka təpəsi arasındakı dərənin çıxışında qərarlaşır. Şəhərin ərazisindən Drin və Gyader çayları keçir. Adriatik dənizindən təxminən 41 kilometr məsafədə strateji bir mövqedə yerləşir.

2011-ci ilin rəsmi siyahıyaalınmasına əsasən, genişləndirilmiş Vau-i-Deyes bələdiyyəsinin ümumi əhalisi 30 438 nəfər təşkil edir. Keçmiş Vau-i-Deyes bələdiyyəsinin (hazırkı şəhər mərkəzinin) əhalisi isə təxminən 12 min nəfərdən ibarətdir. Əhalinin böyük əksəriyyəti etnik albanlardan ibarətdir.

Şəhərin tarixi təxminən 1127-ci ildə qurulmuş qədim Deya (Danja) şəhər mərkəzinə gedib çıxır. Orta əsr alban şəhəri olan Deya, Drin çayının dağlardan çıxdığı nöqtədə inşa edilmişdi və ərazidən keçən ticarət karvanları üçün mühüm gömrük məntəqəsi rolunu oynayırdı. Şəhər tarixən Zahariya və Balşa kimi feodal ailələrinin nəzarətində olmuş, 1396-cı ildə Venesiyanın tərkibinə qatılmışdır. 1447–1448-ci illərdə Skanderbeq şəhəri mühasirəyə alsa da, onu ələ keçirə bilməmişdir. 1479-cu ildə isə Osmanlı imperiyası tərəfindən fəth edilmişdir.^[1]

Müasir Vau-i-Deyes şəhəri əsasən 1971–1973-cü illərdə Vau-i-Deyes su-elektrik stansiyasının tikintisi zamanı işçilərin məskunlaşması üçün salınmışdır.

Bələdiyyənin ümumi sahəsi 499,35 km²-dir. Ərazinin coğrafi relyefi əsasən düzənliklərdən, təpələrdən və çay dərələrindən ibarətdir. Bölgənin ən mühüm coğrafi və hidroloji obyekti Drin çayı üzərində yaradılmış, maksimum həcmi 580 milyon m³ və sahəsi təxminən 25 km² olan süni Vau-i-Deyes gölüdür (su anbarı). Bu anbar həm də Şkoder və Leja düzənliklərini subasmadan qorumaq baxımından xüsusi əhəmiyyət daşıyır.^[2]

Şəhərin və ətraf bölgələrin iqtisadiyyatı əsasən kənd təsərrüfatı, heyvandarlıq, kiçik biznes və xidmət sektorlarına əsaslanır. Lakin bölgənin ən böyük iqtisadi aktivi enerji istehsalıdır. Drin çayı kaskadının bir hissəsi olan və 1973-cü ildə istifadəyə verilmiş 250 MVt gücündəki Vau-i-Deyes su-elektrik stansiyası həm bölgənin, həm də bütün Albaniyanın elektrik enerjisi ehtiyacının ödənilməsində mühüm rol oynayır. Həmçinin bələdiyyə ərazisində Buşat regional tullantı poliqonu da fəaliyyət göstərir.

Vau-i-Deyes şəhərində idman, xüsusilə də futbol inkişaf etməkdədir. Şəhəri Albaniyanın aşağı liqalarında təmsil edən "Murlani" (KF Murlani) futbol klubu 2019-cu ildə gənclər arasında idmanı təşviq etmək məqsədilə yaradılmışdır və qısa müddətdə peşəkar liqalara vəsiqə qazanmışdır.^[3] Bələdiyyəyə daxil olan Buşat inzibati vahidini isə 2020-ci ildə qurulmuş "Basania FC" klubu təmsil edir. Şəhərdə həmçinin özəl futbol meydançaları və cüdo təlim mərkəzi kimi idman obyektləri mövcuddur.