Toqquşma hadisələri və ya kosmik toqquşma (ing. impact event) — böyük meteorit, asteroid, kometa və ya digər astronomik obyektin Yer və ya başqa planetlə toqquşması hadisəsi kimi müəyyən edilmişdir.[1] Qeydə alınmış tarix boyu yüzlərlə kiçik toqquşma hadisəsi (yaxud partlayan kometalar) qeydə alınmışdır ki, onlardan bəziləri ölüm, yaralanma, maddi ziyan və ya digər mühüm regional nəticələrlə nəticələnmişdir. Okean və ya dənizdəki toqquşma hadisəsi həm dənizdə, həm də sahil xətti boyunca dağıdıcı olan nəhəng sunami dalğalarına səbəb ola bilər.[2]
Sonuncu böyük toqquşma hadisəsi eramızdan əvvəl 700-cü ildə Estoniyada olmuş və bu toqquşma nəticəsində Kaali krateri yaranmışdır.[3][4][5]
Elm dünyası həqiqi meteorit toqquşmalarından xəbərdar olduqdan bəri, meteorit toqquşmaları elmi fantastika dünyasında istifadə edilən mühüm elementlərdən biri olmuşdur və saysız-hesabsız kompliyator nəzəriyyəsinin formalaşmasına səbəb olmuşdur.[6][7][8][9] [10][11][12][13][14][15][16][17]
- ↑ Rumpf, Clemens M.; Lewis, Hugh G.; Atkinson, Peter M. "Asteroid impact effects and their immediate hazards for human populations". Geophysical Research Letters (ingilis). 44 (8). 19 aprel 2017: 3433–3440. arXiv:1703.07592. Bibcode:2017GeoRL..44.3433R. doi:10.1002/2017gl073191. ISSN 0094-8276.
- ↑ Koeberl, Christian; Sharpton, Virgil L. "Terrestrial Impact Craters, Second Edition". Lunar and Planetary Institute. İstifadə tarixi: 27 yanvar 2024.
- ↑ Bergstralh, Jay T.; Miner, Ellis; Matthews, Mildred. Uranus. University of Arizona Press. 1991. 485–86. ISBN 978-0-8165-1208-9.
- ↑ Tytell, David. "Why Doesn't Venus Have a Moon?". Sky & Telescope. 10 oktyabr 2006. 24 oktyabr 2016 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 7 yanvar 2016.
- ↑ Musser, George. "Double Impact May Explain Why Venus Has No Moon". Scientific American. 10 oktyabr 2006. 26 sentyabr 2007 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 7 yanvar 2016.
- ↑ Becker, Luann. "Repeated Blows". Scientific American. 286 (3). 2002: 76–83. Bibcode:2002SciAm.286c..76B. doi:10.1038/scientificamerican0302-76. PMID 11857903.
- ↑ Hughes, Jonathan J.; Berv, Jacob S.; Chester, Stephen G. B.; Sargis, Eric J.; Field, Daniel J. "Ecological selectivity and the evolution of mammalian substrate preference across the K–Pg boundary". Ecology and Evolution. Wiley. 11 (21). 11 oktyabr 2021: 14540–14554. Bibcode:2021EcoEv..1114540H. doi:10.1002/ece3.8114. ISSN 2045-7758. PMC 8571592 (#bad_pmc). PMID 34765124 (#bad_pmid).
- ↑ Lewis, John S., Rain of Iron and Ice, Helix Books (Addison-Wesley), 1996, səh. 236, ISBN 978-0-201-48950-7
- ↑ Wall, Mike. "Smash! Aftermath of Colossal Impact Spotted Around Sunlike Star". Space.com. 28 avqust 2014.
- ↑ Homer, Aaron. "Earth Will Be Hit by an Asteroid with 100 Percent Certainty, Says Space-Watching Group B612 – The group of scientists and former astronauts is devoted to defending the planet from a space apocalypse". Inquisitr. 28 aprel 2018. 24 yanvar 2020 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 28 aprel 2018.
- ↑ Stanley-Becker, Isaac. "Stephen Hawking feared race of 'superhumans' able to manipulate their own DNA". The Washington Post. 15 oktyabr 2018. İstifadə tarixi: 26 noyabr 2018.
- ↑ Haldevang, Max de. "Stephen Hawking left us bold predictions on AI, superhumans, and aliens". Quartz (publication). 14 oktyabr 2018. İstifadə tarixi: 26 noyabr 2018.
- ↑ Staff. "National Near-Earth Object Preparedness Strategy Action Plan" (PDF). whitehouse.gov. 21 iyun 2018. İstifadə tarixi: 22 iyun 2018 – NARA vasitəsilə.
- ↑ Mandelbaum, Ryan F. "America Isn't Ready to Handle a Catastrophic Asteroid Impact, New Report Warns". Gizmodo. 21 iyun 2018. İstifadə tarixi: 22 iyun 2018.
- ↑ Myhrvold, Nathan. "An empirical examination of WISE/NEOWISE asteroid analysis and results". Icarus (journal). 314. 22 may 2018: 64–97. Bibcode:2018Icar..314...64M. doi:10.1016/j.icarus.2018.05.004.
- ↑ Chang, Kenneth. "Asteroids and Adversaries: Challenging What NASA Knows About Space Rocks – Two years ago, NASA dismissed and mocked an amateur's criticisms of its asteroids database. Now Nathan Myhrvold is back, and his papers have passed peer review". The New York Times. 14 iyun 2018. İstifadə tarixi: 22 iyun 2018.
- ↑ Chang, Kenneth. "Asteroids and Adversaries: Challenging What NASA Knows About Space Rocks – Relevant Comments". The New York Times. 14 iyun 2018. İstifadə tarixi: 22 iyun 2018.
- Alvarez, L. W.; Alvarez, W.; Asaro, F.; Michel, H. V., "Extraterrestrial Cause for the Cretaceous-Tertiary Extinction", Science (journal), 208 (4448), 1980: 1095–1108, Bibcode:1980Sci...208.1095A, CiteSeerX 10.1.1.126.8496, doi:10.1126/science.208.4448.1095, PMID 17783054
- Benton, Michael J., When Life Nearly Died: The Greatest Mass Extinction of All Time, New York: Thames and Hudson, 2003, ISBN 978-0-500-05116-0
- Brown, P. G.; Assink, J. D.; Astiz, L.; Blaauw, R.; Boslough, M. B.; Borovička, J.; Brachet, N.; Brown, D.; Campbell-Brown, M.; Ceranna, L.; Cooke, W.; de Groot-Hedlin, C.; Drob, D. P.; Edwards, W.; Evers, L. G.; Garces, M.; Gill, J.; Hedlin, M.; Kingery, A.; Laske, G.; Le Pichon, A.; Mialle, P.; Moser, D. E.; Saffer, A.; Silber, E.; Smets, P.; Spalding, R. E.; Spurný, P.; Tagliaferri, E.; və b. "A 500-kiloton airburst over Chelyabinsk and an enhanced hazard from small impactors". Nature (journal). 503 (7475). 2013: 238–241. Bibcode:2013Natur.503..238B. doi:10.1038/nature12741. hdl:10125/33201. PMID 24196713.
- Smit, J.; Hertogen, J., "An extraterrestrial event at the Cretaceous-Tertiary boundary", Nature (journal), 285 (5762), 1980: 198–200, Bibcode:1980Natur.285..198S, doi:10.1038/285198a0
- Stone, R., "Target earth", National Geographic Magazine, avqust 2008, 18 iyul 2008 tarixində arxivləşdirilib
- Yau, Kevin; Weissman, Paul; Yeomans, Donald. "Meteorite falls in China and some related human casualty events". Meteoritics (journal). 29 (6). 1994: 864–871. Bibcode:1994Metic..29..864Y. doi:10.1111/j.1945-5100.1994.tb01101.x. ISSN 0026-1114.
- Earth Impact Database
- Earth Impact Effects Program Estimates crater size and other effects of a specified body colliding with Earth.
- Exploring North American Impact Craters
