Tayko (太鼓?) — Yaponiyamənşəli zərb musiqi alətiləri ailəsi. Tayko yapon dilində "böyük baraban" deməkdir. Bu zərb alətləri, çox güman ki, III-IX əsrlər arasında Çindən və ya Koreyadan gətirilmiş və IX əsrdən sonra yerli sənətkarlar tərəfindən hazırlanmışdır.[1] Onlar Şinto ibadətində, külək tanrısı Susanunun ibadətində istifadə edilmişdir. Bu gün də həm xalq, həm də klassik musiqidə istifadə olunur.[2][3]
| Tayko | |
|---|---|
 | |
| Təsnifat | zərb musiqi aləti |
| Hornbostel–Zaks təsnifatı | 21 |
| Mənşə ölkəsi | Yaponiya |
 Vikianbarda əlaqəli mediafayllar | |
Yapon zərb alətləri ümumilikdə tayko kimi tanınır. Dizaynına görə iki əsas qrupa bölünür: membranı mıxlarla möhkəm birləşdirilmiş və köklənə bilməyən byō-daiko (鋲太鼓, byōdaiko) və şnurlar və ya vintlərlə köklənə bilən şime-tayko (締め太鼓, şime-tayko). Zərb alətlərinin gövdəsi tək bir bərk ağac parçasından oyulmuşdur. Tayko baçi (撥, baçi) adlanan çubuqlarla çalınır.[4]
Byō-daikolara o-daiko (yaponca: ōdaiko) və ko-daiko (yaponca: 鋲太鼓) daxildir. Da-daiko, ni-daiko, kakko, uta-daiko və tsuzumi simli alətlər vasitəsilə köklənir.
Byo-taiko həmçinin Yaponiyanın milli simvolu hesab edilən musiqili baraban ansambllarına da aiddir. Onlar xüsusilə 1970-ci illərdə, baraban qrupları Yaponiyadan kənarda çıxış etməyə başlayanda populyarlaşdılar. Onlar samuray ruhunu ifadə edirdilər: intizam, yüksək fiziki və mənəvi hazırlıq, qrup koordinasiyası və perfeksionizm.[1]
Qərb təcrübələrindən fərqli olaraq, taiko ifasının vizual aspekti akustik təsirdən heç də az əhəmiyyət kəsb etmir. Kata hərəkətləri taiko ifasının ayrılmaz hissəsidir və saray ifalarının adətlərindən irəli gəlir. Kata baraban və barabançını birləşdirir, ifaçı ilə alət arasında qohumluq yaradır.[5][6][7]
- 1 2 Dean, 2012. səh. 122
- ↑ Bender, 2012. səh. 26
- ↑ Harich-Schneider, 1973. səh. 108, 110
- ↑ "Music Festival at the Museum". Tokyo National Museum. 21 sentyabr 2013 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 24 avqust 2013.
- ↑ Dean, 2012. səh. 122; Varian, 2013. səh. 21.
- ↑ Ochi, Megumi. "What The Haniwa Have to Say About Taiko's Roots: The History of Taiko". Rolling Thunder. 2 fevral 2015 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 27 dekabr 2014.
- ↑ Varian, 2013. səh. 21
- Alaszewska, Jane. Mills, Simon (redaktor). Analysing East Asian Music: Patterns of Rhythm and Melody. Semar Publishers SRL. 2008. ISBN 978-8877781048.
- Alves, William. Music of the Peoples of the World (3rd). Cengage Learning. 2012. ISBN 978-1133712305.
- Ammer, Christine. The Facts on File: Dictionary of Music (4th). Facts on File. 2004. ISBN 1438130090.
- Cossío, Óscar Cossío. La Tensión Espiritual del Teatro Nô (ispan). Dirección de Literatura, UNAM. 2001. ISBN 9683690874.
- Bender, Shawn. "Of Roots and Race: Discourses of Body and Place in Japanese Taiko Drumming". Social Science Japan. 8 (2). 2005: 197–212. doi:10.1093/ssjj/jyi038.
- Bender, Shawn. Taiko Boom: Japanese Drumming in Place and Motion. Univ. of California Press. 2012. ISBN 978-0520951433.
- Blades, James. Percussion Instruments and Their History (Revised). Bold Strummer. 1992. ISBN 0933224613.
- Bloustein, Gerry, redaktorMusical Visions: Selected Conference Proceedings from 6th National Australian/New Zealand IASPM and Inaugural Arnhem Land Performance Conference, Adelaide, Australia, June 1998. Wakefield Press. 1999. ISBN 1862545006.
- Malm W. P. An Introduction to Taiko Drum Music in the Japanese No Drama // Ethnomusicology . 4 (ingilis). № 2. University of Illinois Press. 1960. 75—78. doi:10.2307/924267.
- Rossing T. D. Science of percussion instruments. World Scientific. 2000. 42–45. ISBN 9789810241582.