Sergey Semyonoviç Namyotkin (3 (15) iyul 1876, Qaymar[d], Qaymar volostı[d], Kazan qəzası[d], Kazan quberniyası, Rusiya imperiyası – 5 avqust 1950[1], Moskva) — görkəmli üzvi kimyaçı, SSRİ Elmlər Akademiyasının akademiki (1939), iki dəfə "Stalin" mükafatı laureatı (1943, 1949).
| Sergey Namyotkin | |
|---|---|
| Сергей Семенович Наметкин | |
 | |
| Doğum tarixi | 3 (15) iyul 1876 |
| Doğum yeri |
|
| Vəfat tarixi | 5 avqust 1950[1] (74 yaşında) |
| Vəfat yeri | |
| Dəfn yeri | |
| Vətəndaşlığı |
.svg){kind=small} Rusiya imperiyası→ SSRİ |
| Elm sahəsi | üzvi kimya |
| Elmi dərəcəsi | kimya elmləri doktoru (1916) |
| Elmi adları | professor (1932), akademik (1939) |
| İş yerləri | Moskva Universiteti, MAQK 2-ci MDU, SSRİ EA. |
| Alma-mater | Moskva Universiteti |
| Təhsili | |
| Üzvlüyü |
|
| Mükafatları |
       |
 Vikianbarda əlaqəli mediafayllar | |
1892-ci ildə İkinci Moskva proqimnaziyasını, 1896-cı ildə isə Birinci Moskva kişilər qimnaziyasını bitirmişdir. 1896–1902-ci illərdə Moskva Universitetinin fizika-riyaziyyat fakültəsində təhsil almış və orada işləmişdir (1911 ilədək). Professor N. D. Zelinskinin tələbəsi olmuşdur. Eləcə də 1910-cu ildən Moskva Ali qadınlar kurslarında (MAQK) üzvi kimya kafedrasında müəllimlik edib. 1911-ci ildə Peterburq Universitetində magistr dissertasiyasını müdafiə edib və 1912-ci ildə MAQK-ın üzvi kimya kafedrasının professoru seçilib. 1916-cı ildə doktorluq dissertasiyasını müdafiə edib. Namyotkin fizika-riyaziyyat fakültəsinin dekanı olub (1914–1918 illərdə) .
İnqilabdan sonra S. S. Namyotkin MAQK-da, dəyişdirilərək 2-ci Moskva Dövlət Universiteti olmuş (1918 ildə), işini davam etmişdir. Burada, o, professor, üzvi kimya kafedrasının müdiri (1918–1930), il ərzində fizika- riyaziyyat fakültəsini dekanı (1918–1919), 1919–1924-cü illərdə isə rektor vəzifəsində çalışmışdır və universitetin normal iş fəaliyyətinin bərpası məsələlərini həll edirdi. 1921-ci ildə 2-ci MDU daxilində Moskvada ilk olaraq pedaqoji fakültə açılmlşdır. 2-ci MDU bir hissısinin MZKTİ (1932-ci ildə) qurulmasından sonra burada professor, üzvi kimya kafedrasının müdiri vəzifəsində işləmişdir (1938 ilədək).
1925-ci ildə Dövlət Tədqiqat Neft istitutu yaradılmlşdır. Namyotkin burada SSRİ-də neft və qazların, parafin və serezinlərin kimyəvi tərkibinin tədqiqatı ilə məşğul olan kimya və texnologiya şöbəsinə rəhbərlik edirdi. 1926–1934-cü illərdə institunun direktor müavini olmuşdur.
1927-ci ildə Namyotkin özünün təşkil etdiyi Moskva Dağ-mədən akademiyasının neft fakültəsinin üzvi-kimya və neft kimyası kafedrasına rəhbərlik etdi. Burada o, ilk dəfə neft kimyası kursunun tədrisinə başladı.
1934-cü ildə DTNİ yeni yaradılmlş SSRİ EA Yanıcı qazıntılar institunun bir hissəsi oldu. Burada S. S. Namyotkin ömrünün sonunadək rəhbərlik etdiyi neft kimyası laboratoriyasını təşkil edir (1939–1947-ci illərdə YQİ direktoru olub). İşləri Böyük Vətən müharibəsi illərində, institunun Kazanda evakuasiya vaxtında da davam edirdi. Laboratoriya yeni növ yanacaq-sürtkü materiallarını hazırlayırdı. Müharibə ilərində, o, SSRİ EA Başqır ekspedisiyasının neft bölməsinə rəhbərlik edirdi. İşimbay neftayırma zavodunun qurğusunda tətbiq edilən kükürdlü neftdən sürtkü yağlarının alınma üsulunu təşkil etmişdir. 1947-ci ildə labotayoriya SSRİ EA Neft institutuna köçürülmüşdür. 1948–1950 ilədək Namyotkin SSRİ EA Neft institutunun direktoru idi.
S. S. Namyotkin Moskva Təbiətşünaslar cəmiyyətinin üzvü idi. 1932-ci ildə D. İ. Mendeleyev adına ümumittifaq kimya cəmiyyətinin rəhbəri oldu. "Ümumi kimya jurnalı" redaksiya kolleqiyasının üzvü idi.
Namyotkinin əsas elmi maraq dairəsi-neft kimyası-hələ tələbəlik illərində onun qafqaz neftinin öyrənilməsinə həsr olunan diplom işidir (1920 il). 1910–1920-ci illərdə efir yağlarının tərkibinə daxil olan terpenləri tədqiq edir. Kamfen reaksiyalarının öyrənilməsi yeni struktur qruplaşdırılması açılışına gətirib çıxarır və "Namyotkinin qruplaşdırılması" adlanır (1925 il). 1910–1920-ci illərin əvvəlinədək üzvü kimyanın ümumi teoretik problemləri ilə məşğul olur, ancaq 20-ci illərin ortalarından onu neft kimyası ilə əlaqəli elmi və praktiki suallar maraqlandırır. O, neftin və qazın tərkibi və xüsusiyyətinin tədqiqi ilə, parafinin spirtlərə və aldehidlərə turşulanması və neft-kimya sintezi problemlərinin həlli ilə məşğul olur. O, eləcə də inkişafı artılan və qoxucu maddələrin sintezi sahəsində işlər aparırdı.
-"Azot turşusunun həddli karbonhidrogenlərə təsiri" işinə görə A. M. Butlerov adına kiçik mükafat laureatı (1910 il)
-Elm və texnika sahəsində uzun illər apardığı işə görə birinci dərəcəli Stalin mükafatı (1943 il)
-Qoxucu maddələrin sintezinin yeni üsulunun işlənməsi və istehsala buraxılmasına görə ikinci dərəcəli Stalin mükafatı (1949 il)
-Lenin ordeni (2 iyul 1946 il)
-Üç "Qırmızı əmək bayrağı" ordeni (1940, 1944, 1945 il)
-"1941–1945-ci illərdə Böyük Vətən müharibəsində şərəfli əməyə görə" medalı (1946 il)
-RSFSR Əməkdar elm və texnika xadimi (1947 il)
O, Lidiya Nikolayevna Lyapunova (Namyotkina) ilə evli idi. Bu evlilikdən iki uşağı doğulnuşdur. 1924-cü ildə L. N. Namyotkina vəfat edir. 1927-ci ildə, o, Yelena Vasilyevna Lyapunova ilə evlənir. Birinci evlilikdən olan oğlu-Nikolay Sergeyeviç Namyotkin (1916–1984) atası kimi, özünə kimyaçı sənətini seçmişdir. Ögey oğlu-Aleksey Andreyeviç Lyapunov (1911–1973)-tanınmış riyaziyyatçı və kibernetikanın qurucularından biridir.
S. S. Namyotkin 5 avqust 1950-ci ildə vəfat edib. Onun adını Moskvada (1965) və Kazanda küçələr daşıyır. 1995-ci ildən İ. M. Qubkin adına Rusiya Dövlət neft və qaz universitetində S. S. Namyotkin adına stipendiya mövcuddur. A. B. Topçiyev adına REA Neft-kimya sintezi institutunda akademik S. S. Namyotkin adına memorial kabinet mövcuddur.
- 1 2 Летопись Российской академии наук. Т. VII. 1946—1953 (rus.). Москва: Архив Российской академии наук, 2022. С. 401. 896 с. 300 экз. ISBN 978-5-6046932-6-1
- ↑ Сытин А. К. Дмитрий Иванович Литвинов: материалы к биографии, Dimitri Ivanovich Litvinov: Materials for a Biography (rus.). // Историко-биологические исследования 2014. Т. 6, вып. 3. С. 11–34. ISSN 2076-8176; 2500-1221
- 1 2 Летопись Российской академии наук. Т. VII. 1946—1953 (rus.). Москва: Архив Российской академии наук, 2022. С. 727. 896 с. 300 экз. ISBN 978-5-6046932-6-1