Rankizm (ing. Rankism) — bir fərdin və ya qrupun öz mövqeyindən,[1] statusundan və ya rütbəsindən istifadə edərək digər insanlara qarşı üstünlük nümayiş etdirməsi və ya onları kiçiltməsi deməkdir. Bu fenomen cəmiyyətdə, iş yerlərində, təhsil müəssisələrində və digər sosial mühitlərdə rast gəlinə bilər.[2] Rankizm, adətən, güc asimmetriyasından qaynaqlanır[3] və daha yüksək mövqedə olanların aşağı mövqedə olanlara qarşı hörmətsiz və ya istismarçı davranışları ilə özünü göstərir.
Rankizmin qarşısını almaq üçün fərdlər[4] və təşkilatlar bərabərlik və hörmət mədəniyyətini təşviq etməlidirlər. Bu, açıq ünsiyyət, etik davranış qaydalarının müəyyən edilməsi və güc mövqeyində olanların məsuliyyətli davranışı ilə mümkündür.[5] Təhsil və maarifləndirmə də rankizmə qarşı mühüm addımlardır. İnsanların hüquqlarını qorumaq və onların dəyərini tanımaq, cəmiyyətin daha sağlam və ədalətli olmasına şərait yarada bilər.[6]
Rankizm cəmiyyətin fərqli təbəqələrində ciddi neqativ təsirlərə səbəb ola bilər.[7] Bu, insanın özünəinamını azalda, psixoloji travmalara gətirib çıxara və kollektivdə zəhərli mühit yarada bilər. İş yerlərində rankizm əməkdaşların motivasiyasını aşağı sala, məhsuldarlığı azalda və yaradıcılığı məhdudlaşdıra bilər.[8] Eyni zamanda, bu fenomen sosial ədalətsizliklərə yol açaraq, cəmiyyətin ümumi inkişafını yavaşlada bilər.[9]
- ↑ Fuller, Robert. "Democracy's Next Step: Building a Dignitarian Society". 2012-07-22 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2008-09-19.
- ↑ Fuller, Robert. "Rankism: A Social Disorder". 2006-04-05 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2008-09-16.
- ↑ Fuller, Robert. "Campus Activities (sidebar)". Oberlin Alumni Magazine. Fall 1997.
- ↑ Fuller, Robert. "Campus Activities (sidebar)". Oberlin Alumni Magazine. Fall 1997.
- ↑ Fuller, Robert W. Somebodies and Nobodies: Overcoming the Abuse of Rank. Gabriola Island, Canada: New Society Publishers. 2003. ISBN 0-86571-486-X.
- ↑ Fuller, Robert W. All Rise: Somebodies, Nobodies, and the Politics of Dignity. Berrett-Koehler Publishers. 2006. ISBN 978-1-57675-385-9.
- ↑ Fuller, Robert W. "A New Look at Hierarchy: How do we make sure that rank is exercised appropriately?". Leader to Leader. 21. Summer 2001.
- ↑ The Human DHS Team. "Human Dignity and Humiliation Studies: Who We Are – A Brief Overview". 2018-10-20 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2008-09-24.
- ↑ Fuller, Robert W.; Pamela A. Gerloff. Dignity for All: How to Create a World Without Rankism. Berrett-Koehler Publishers. 2008. back cover. ISBN 978-1-57675-789-5.
- Berger, Daniel. "Book review: Somebodies and Nobodies: Overcoming the Abuse of Rank". Journal of Nervous and Mental Disease. 198 (8). August 2005: 571. doi:10.1097/01.nmd.0000172656.22250.24. 2013-01-11 tarixində orijinalından arxivləşdirilib.
- Ehrenreich, Barbara. This Land is Their Land: Reports from a Divided Nation. New York: Metropolitan Books. 2008. ISBN 978-0-8050-8840-3.
- Kleiner, Art. "Diversity and its discontents". Strategy + Business (Spring 2004). 2004.
- Knisely, Robert. "Rank prejudice". Washington Monthly. 35 (4). April 2003.
- Richardson, Elaina; Richards, David; Cale, Timothy. "Respect". O Magazine. 83 (31–34). April 2003: 3549. doi:10.1080/14786430310001599405.
- Scheff, Thomas. 7: A New Goffman: Robert W. Fuller's Politics of Dignity // Jacobsen, Michael (redaktor). The Contemporary Goffman. Routledge. 2009. 185–198. ISBN 978-0-415-99681-5.
- Schultz, Connie. "Taking it out on the clerks". The Cleveland Plain Dealer. January 14, 2006.
- Wambach, Julie Ann. Battles between Somebodies and Nobodies: Combat Abuse of Rank at Work and at Home. Brookside Press. 2008. ISBN 978-0-9814818-0-7.
- Academe Online – Anonymous, (September/October 2006) "Class Issues Outside the Classroom"
- Brazen Careerist – Penelope Trunk, (August 27, 2006) "Battle Cry Against Power Tripping" interview with Robert Fuller, at Brazen Careerist
- Breaking Ranks – Bibliography on Fuller's website
- Breaking Ranks – Other articles by Fuller
- Canadian Living – Diana Fisher, "Rankism: Bullying someone of a lower rank at work"
- Human Dignity and Humiliation Studies – an organization composed of over one thousand academics and practitioners from around the globe dedicated to confronting humiliation
- Dignity – SpiritualWiki article
- Right-Rank.com Arxivləşdirilib 2006-06-14 at the Wayback Machine – Right-rank is the use of communication skills by anyone within a hierarchy to promote respect for the dignity of everyone regardless of position.
- SomebodyBook.com – I Feel Like Nobody When... I Feel Like a Somebody When... (children's book that introduces issues related to rankism), Stephanie Heuer (2005)
- YubaNet.com – '"Executive" monkeys influenced by other executives, not subordinates', Duke University Medical Center (March 22, 2006)