Azərbaycan mədəniyyəti — azərbaycanlıların, Azərbaycan etnik qruplarının və tarixən mövcud olmuş dövlətlərin mədəniyyəti. XI–XIII əsrlərdə Səlcuqlar və Hülakülər dövründə türk oğuz tayfalarının Şərqi Zaqafqaziya və İran Azərbaycanına gəlişi ilə Azərbaycan xalqı formalaşmağa başlamış və bu proses XV əsrin sonlarına qədər davam etmişdir. Azərbaycan ədəbi dili XIII əsrdə formalaşmağa başlamış, XIV–XV əsrlərdə isə yazılı Azərbaycan ədəbiyyatı ortaya çıxmışdır. XVI əsrdə Azərbaycan türkləri tərəfindən qurulan Səfəvilər imperiyasında Azərbaycan dili dövlət dili olaraq istifadə edilirdi.
Əsrlər boyunca Azərbaycan dili bütün Persiya, Qafqaz və cənub-şərqi Dağıstanda linqva franka kimi ticarətdə və etnik qruplar arası qarşılıqlı münasibətlərdə istifadə edilib. İranda uzun müddət azərbaycandilli sülalələrin hakimiyyətdə olması fars dilinə idarəçilik, titul adları və hərbi terminologiyada bir çox azərbaycanizmlərin daxil olmasına gətirib çıxarmışdır. Azərbaycan ədəbiyyatının geniş inkişaf etdiyi Səfəvi dövründə Azərbaycan dastanları Osmanlı, Çağatay və fars ədəbiyyatlarına nüfuz etmiş, XVIII əsrdə erməni və gürcü aşıqları Azərbaycan aşıq sənəti nümunələrini öz əlifbaları ilə qeydə almışdır. Orta əsrlərdə formalaşmış Azərbaycan xalçaları Asiya və Avropada məşhurlaşmış, Azərbaycan xalçaçılarının ideya və bacarıqları bütün Qafqazda hiss edilmişdir.
XIX əsrdə Azərbaycanın Rusiyanın tərkibinə daxil olmasıyla burada yaşayan insanlar Rusiya mədəniyyəti ilə və onun vasitəsilə də dünya mədəniyyəti ilə tanış olurlar. XIX əsrin sonu-XX əsrin əvvəlləri Azərbaycanda milli oyanış — mədəni Renessans dövrü (maarifçiliyin genişlənməsi, təhsil, mətbuat və incəsənətin inkişafı) baş vermişdir. Bu dövrün azərbaycanlı islahatçı ziyalıları dövrü nəşrlər, teatr truppaları və qonşu dövlətlərdəki konstitusiya hərəkatlarında iştirak vasitəsilə türk Cənubi Qafqazından başqa İran, Osmanlı və Mərkəzi Asiyada da təsirə malik oldular. Azərbaycan əlifba islahatı isə Türk yazı inqilabına başçılıq etmiş, bütün Türk dünyasına birbaşa təsir etmişdir. Azərbaycan İslam dünyasında milli teatrın, operanın, qərb tipli universitetin və baletin əsasının qoyulduğu ilk ölkədir.
Şəki Xan məscidi — XVIII əsrə aid tarix-memarlıq abidəsi. Azərbaycanın Şəki şəhərində yerləşir. Məscid, Azərbaycan Respublikası Nazirlər Kabinetinin 2 avqust 2001-ci ildə verdiyi 132 nömrəli qərar ilə yerli əhəmiyyətli daşınmaz tarix və mədəniyyət abidələrinin siyahısına salınıb. 2019-cu il iyulun 7-də "Xan Sarayı ilə birgə Şəkinin tarixi mərkəzi" UNESCO-nun Ümumdünya İrs Siyahısına daxil edilib. Şəki şəhərinin tarixi mərkəzində yerləşən Şəki Xan məscidi də Ümumdünya İrsinə daxildir.
Məscid hicri təqvimi ilə 1183-cü ildə Şəki xanı Məhəmmədhüseyn xanın sifarişi ilə tikilib. Məscidin tikintisi başa çatdıqdan sonra bu münasibətlə o dövrdə yaşamış şair Hacı Məhəmməd Çələbi Əfəndi Zari 9 beytdən ibarət bir qəzəl yazıb. Və bu qəzəlin içində qapalı maddeyi-tarixlə məscidin tikilmə tarixini göstərib. Bu qəzəllə yanaşı ədəbiyyatşünas Salman Mümtaz "Riyazül-üləma" sözünün də əbcəd hesabı ilə bu məscidin tikilmə tarixi olduğunu bildirib. Hər iki maddeyi-tarix əbcəd hesabı ilə 1183-ə bərabərdir ki, bu da miladi 1769–1770-ci ilə uyğundur.
Salman Mümtazın qeydlərinə görə, məscid əvvəlcə I Cümə məscidi adlandırılıb, 1780-ci ildə Məhəmmədhüseyn xan Hacı Əbdülqadirlə olan döyüşdə yaralanaraq təslim olmağa məcbur olub. Bir həftə əsirlikdə qaldıqdan sonra isə boğdurmaq yolu ilə edam edilib. Onun nəşi isə özünün tikdirdiyi məscidin mehrabının içində dəfn edilib. Bundan sonra məscid Xan məscidi adlanıb.
İbrahim Zakir — azərbaycanlı şair, fədai, Azərbaycan Yazıçılar İttifaqının üzvü.
Məşrutə, Xiyabani və "21 Azər" hərəkatlarında iştirak edib. Yazdığı şeirlərə və siyasi fəaliyyətinə görə təqib olunub və bir neçə dəfə həbs olunaraq sürgün edilib. Tudə partiyasının və Azərbaycan Demokrat Firqəsinin üzvü olub.
"21 Azər" hərəkatında fədai başçısı kimi iştirak edib. Azərbaycan Milli Hökuməti dövründə "Azərbaycan şair və ədiblər cəmiyyəti"nin üzvü, Ərdəbil şəhərində Birləşmiş Həmkərlar Təşkilatının sədr müavini, ADF Ərdəbil şəhər partiya təşkilatının təbliğat komitəsinin müdiri olub. Milli-demokratik hərəkatda iştirak etdiyi üçün "21 Azər" medalı ilə təltif olunub.
Azərbaycan Milli Hökuməti dağıldıqdan sonra Azərbaycan SSR-yə mühacirət edib. Bakıda nəşr olunan "Azərbaycan jurnalı" və "Kommunist qəzeti" ilə əməkdaşlıq edib. Azərbaycan Demokrat Firqəsinin Mərkəzi Komitəsinin rəsmi mətbuat orqanı olan "Azərbaycan" qəzetinin redaksiyasında fəaliyyət göstərib. Azərbaycan Yazıçılar İttifaqına üzv olub.
 |
İblis!.. O böyük ad nə qədər calibi-heyrət! |
 |
.JPG)
- 19 dekabrda Manas Dastanı Günü və Beynəlxalq Dağlar Günü bayramları ərəfəsində Qırğız Respublikasının Azərbaycandakı səfiri Maksat Mamıtkanov və nümayəndə heyəti Ağdam rayonunun Xıdırlı kəndində, Ayköl Manas adına tam orta məktəbdə olmuşdur. Onlar məktəbə Manas haqqında Azərbaycan dilində kitablar vermiş, kənd sakinlərinə isə Manasın doğulduğu Talas əyalətində yetişdirilən lobyaları simvolik hədiyyə olaraq təqdim etmişdilər.
- 22 dekabrda Azərbaycanda 2026-cı il "Şəhərsalma və Memarlıq İli" elan edilmişdir.
- 14 yanvarda "Azərbaycan Mədəniyyəti – 2040" Azərbaycan Respublikasının Mədəniyyət Konsepsiyası təsdiq edilmişdir.
- 28 yanvarda Xaqani Şirvaninin (şəkildə) 900 illik yubileyinin qeyd edilməsi haqqında Azərbaycan Respublikası Prezidentinin Sərəncamı qəbul edilmişdir.
- …Naxçıvanilər ailəsindən 2 dilçi — Hinduşah Naxçıvani və Məhəmməd Naxçıvani çıxmışdır. Hinduşahın yazdığı "Sihah əl-Əcəm" əsəri 4000 sözü əhatə edən farsca-türkcə (azərbaycanca) lüğətidir.
- …Təndir (şəkildə) Azərbaycanda müqəddəs ocaq sayılır. Əhdi-peyman bağlayan sevgililər burada qucaqlaşıb öpüşərdi. Qardaş olmağa qərar verənlər burada and içər, onların münasibəti "təndir qardaşlığı" adlandırılardı.
- …Kraliça II Elizabetə 1956-cı ildə Nikita Xruşşov tərəfindən, 2022-ci ildə İlham Əliyev tərəfindən Qarabağ atı hədiyyə edilmişdir. Atların adı Zaman və Alxandır.
- …Azərbaycanda tərəkəmələrlə bağlı "Ağ qan" filmi çəkilmişdir. Filmdə təsərrüfatları məhv olmuş tərəkəmə ailəsinin həyatından, ana və övlad bağlılığından, həyata münasibətdən bəhs edilir.
- Azərbaycan Respublikası Mədəniyyət Nazirliyi
- UNESCO üzrə Azərbaycan Respublikasının Milli Komissiyası
- Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyası Əlyazmalar İnstitutu
- Azərbaycan qeyri-maddi mədəni irs nümunələrinin dövlət reyestri
- Azərbaycanda UNESCO-nun qeyri-maddi mədəni irsi
- Azərbaycanda UNESCO-nun Ümumdünya irsi obyektləri
- Azərbaycanda UNESCO-nun "Dünyanın yaddaşı" obyektləri
Mədəniyyət: Dil • Yazı sistemi • Xalq dini • Folklor • Dastanlar • Ədəbiyyat • Fəlsəfə • Mifologiya • Memarlıq • Ev • Bağ • Təsviri incəsənət • Miniatür • Kalliqrafiya • Keramika • Xalçaçılıq • Heykəltəraşlıq • Milli geyim • Kosmetika • Musiqi • Muğam • Aşıq sənəti • Rəqs • Balet • Teatr • Yumor • Kino • Animasiya • Mətbuat • Radio • Televiziya • Təhsil • İdman • Döyüş sənətləri • Oyunlar • Dövlət bayramları • Festivallar • Tarixi təqvimlər • Mərasimlər • Milli Yeni il • Evlilik • Atəşfəşanlıq • Kulinariya • Çay mədəniyyəti • Şərabçılıq • Etika • Ziyarətgahlar • Xalq təbabəti
Həyat tərzi: Atçılıq • Köçərilik • Təsəvvüf • Dənizçilik • Köləlik • Ovçuluq (Pələng ovu) • Qaçaq • Qoçuluq • Qədeş
Mədəniyyət tarixi: Hun–Göytürk–Xəzər fəaliyyəti • Azərbaycan xalqının formalaşması • Eldəniz dövrü • Oğuzun bölünməsi • Monqol əlaqələri • Orta Azərbaycan dili dövrü • Türkmən üslubu • Çağatay əlaqələri • Qaraqoyunlu dövrü • Ağqoyunlu dövrü • Səfəvi dövrü • Azərbaycanlılaşma • Azərbaycan milli oyanışı • Azərbaycan İntibahı • Azərbaycan ali mədəniyyəti • Böyük Qayıdış • Azərbaycanda ümumtürk kimliyi və mədəniyyəti
Cəmiyyət: Mədəniyyət paytaxtı • Tarix • Din • Elm (Ölçü vahidləri) • Hüquq • Sosial normalar • Milli kimlik • Etnik qruplar • Tayfa quruluşu • Aristokratiya • • Dialektlər • Milliyətçilik • Diaspor • Yumşaq güc
İrs: Mühit • Mədəni təsir • Tarixşünaslıq • Ümumdünya irsi • Tarixi qoruqlar • Qeyri-maddi mədəni irs • İxtiralar və kəşflər • Coğrafi göstəricilər
Rəmzlər: Odlar yurdu • Qız qalası • Qobustan • Nar • Qarabağ atı • Tar • Buta • Xarıbülbül • Neft Daşları
