Parqeliy (yun. parēlion — “Günəşin yanında”) — atmosfer optik hadisəsidir və əsasən Günəşin hər iki tərəfində işıqlı ləkələr və ya əlavə “günəşlər” şəklində müşahidə olunur. Bu hadisə adətən soyuq hava şəraitində, yüksək səviyyəli buludlarda mövcud olan altıbucaqlı formalı buz kristallarının Günəş işığını sınması və əks etdirməsi nəticəsində yaranır. Parqeliy xalq arasında “yalançı Günəş” və ya “üç Günəş” adları ilə də tanınır.[1]
Parqeliya əsasən sirrus və sirrostratus tipli yüksək buludlarda mövcud olan buz kristalları ilə əlaqəlidir. Günəş şüaları bu kristalların altıbucaqlı prizma formasında olan səthlərindən keçərkən sınır və müəyyən bucaq altında istiqamətlənir. Nəticədə Günəşin hər iki tərəfində, adətən 22° bucaq məsafəsində parlaq işıq ləkələri əmələ gəlir.[2]
Buz kristallarının üfüqi istiqamətdə düzülməsi parqeliyinin aydın və simmetrik görünməsində mühüm rol oynayır. Hadisə daha çox Günəş üfüqə yaxın olduqda — səhər və axşam saatlarında müşahidə edilir.[3]
.jpg)
Aristotel (Meteorologiya III.2, 372a14) qeyd edir ki, “iki yalançı günəş doğur və bütün gün boyunca əsl günəşi izləyir.” O deyir ki, “yalançı günəşlər” həmişə yan tərəfdə olur, heç vaxt üstündə və ya altında deyil; ən çox gündoğarkən və günbatanda müşahidə olunur, günün ortasında isə daha nadir hallarda görünür.[4]
Şair Aratus (Phaenomena, sətirlər 880–891) parheliyanı Hava Əlamətləri kataloqunda qeyd edir; onun fikrincə, parheliya yağışın, küləyin və ya yaxınlaşan fırtınanın göstəricisi ola bilər.[5]
Artemidor öz Oneirocritica əsərində (Yuxuların Təhiri) yalançı günəşləri göylə bağlı ilahlar siyahısına daxil etmişdir.[6]
Siseron isə Respublika haqqında əsərində (M.Ö. 54–51) parqeliya və oxşar hadisələrə istinad edir:
 |
… parhelionun, yəni ikiqat günəşin təbiəti nə ola bilər ki, senatda qeyd olunub. Bunu müşahidə etdiyini iddia edənlər az deyil və inanılmaz sayılmırlar, buna görə də şübhədən daha çox araşdırma üçün səbəb vardır.[7] |  |
Seneka öz Naturales Quaestiones əsərinin birinci kitabında parqeliyaya qısa istinad edir.[8]
Plinius yaşlı (Pliny the Elder) parqeliyaya dair qeydləri özünün Historia Naturalis əsərinin II kitabının 31-ci fəsilində verir:
|
… eyni anda bir çox günəş görülüb; heç vaxt əsl günəşin üstündə və ya altında deyil, həmişə əyilmiş istiqamətdə, heç vaxt yerin qarşısında və ya gecə vaxtı deyil, ya şərqdə, ya da qərbdə. ... Bizə eyni anda üçdən çoxunun görüldüyünə dair heç bir məlumat ötürülməyib.[9] | |
II əsr Roma yazıçısı və filosofu Apuleius öz Apologia əsərində yazır: "Göyqurşağının prizm rənglərinin və ya göydə iki rəqib günəş təsvirinin, həmçinin Sirakuzalı Arximedes tərəfindən monumental həcmdə işlənmiş digər hadisələrin səbəbi nədir?"[10]
- ↑ "American Heritage Dictionary Entry — parhelion". The American Heritage Dictionary of the English Language. İstifadə tarixi: 16 may 2017.
- ↑ "The 22° Halo". Georgia State University. İstifadə tarixi: 20 aprel 2023.
- ↑ "Diamond dust". Atmospheric Optics. İstifadə tarixi: 29 sentyabr 2025.
- ↑ "Meteorology by Aristotle – Part 2". The Internet Classics Archive. İstifadə tarixi: 16 may 2017.
- ↑ "Aratus , Phaenomena". Theoi Classical Texts Library. İstifadə tarixi: 16 may 2017.
- ↑ p. 125 Artemidorus – The Interpretation Of Dreams Oneirocritica by Artemidorus Translation and Commentary by Robert J. White c. 1975 1990 Original Books, Inc. 2nd Edition ISBN 0-944558-03-8
- ↑ Cicero. On the Commonwealth, Book 1. CD Yonge tərəfindən tərcümə olunub. Project Gutenberg. 1877. (260), 367, (369).
- ↑ Seneca, Ricerche sulla Natura, P. Parroni editor, Mondadori, 2010
- ↑ Secundus, Gaius Plinius. "The Natural History". Perseus Digital Library - Tufts University. Translated by John Bostock & H.T. Riley. İstifadə tarixi: 3 fevral 2025.
- ↑ Apuleius, Lucius. "The Apologia and Florida of Apuleius of Madaura". The Project Gutenberg. Translated by H.E. Butler. səh. 16. İstifadə tarixi: 8 aprel 2022.