Ovçuluq xalçaları — Təbriz xalçaçılıq məktəbinə aid Azərbaycan xalçaları.
| Xalça | |
| Ovçuluq xalçaları | |
|---|---|
    | |
 | |
| Xalça haqqında məlumatlar | |
| Məktəbi | Təbriz xalçaçılıq məktəbi |
| Ölkə | |
| Toxunması haqqında məlumatlar | |
| Üslubu | Təbriz xalçaçılıq məktəbi[1] |
Süjetli və mövzulu xalçaların toxunması qədim tarixə və zəngin ənənələrə malikdir. Süjetli xalçalar tarixən Təbrizdə toxunub. Burada süjetli xalçaların istehsalının çoxalması XVI əsrə təsadüf edir. Elə Təbriz miniatür məktəbinin inkişaf dövrü də məhz bu dövrə aiddir. Tərixi araşdırmalar göstərir ki, bu məktəbin rəssamları miniatür rəngkarlığı ilə yanaşı, həm də dekorativ sənətin bir çox növləri (bədii parça, memarlıq ornamentləri, zərgərlik nümunələri və s.) üçün eskiz və cizgilər hazırlayıblar. Həmin rəssamlar, eyni zamanda çox dəyərli, bədii xalçalar üçün bəzək və rəsmlər, müxtəlif ov, savaş, eşq və məhəbbət, saray həyatına həsr olunmuş kompozisiyalar da yaradırdılar. Süjetli xalçalar başlıca olaraq şəkil kimi divardan asılmaqdan ötrü toxunurdu. Onların toxunmasında yüksək keyfiyyətli yun, zərif iplik istifadə edilirdi. Yüksək sıxlıq və zərif xov bu xalçaları fərqləndirən əsas xüsusiyyətlər idi.
Süjetli xalçalara o zamanlar həm də "Ovçuluq" xalçaları deyilirdi. Səbəbi isə bu tip xalçalara köçürülən əsas səhnələrin daha çox ov səhnələri olması idi. Ovçuluq xalçaları Cənubi Azərbaycanla yanaşı, Şirvanda da toxunurdu. Bu xalçalar sadəliyi və eyni zamanda canlılığı ilə bugünkü rəsm tablolarını xatırladır.
Qarabağda toxunan ov mövzulu xalçaların da özünəməxsus xüsusiyyətləri mövcud idi. Bu xalçalarda üfüqi simmetrik kompozisiyalar bədii tərtibatın əsasını təşkil edirdi. Bu cür kompozisiyaların kökləri keçmişdə müxtəlif materiallar üzərində icra olunan ov səhnələri və süjetlərə aparıb çıxarırdı.[2]
Azərbaycan xalçaları dünyanın məşhur rəssamlarının tablolarında, səyyahların əsərlərində təsvir olunmuşdur. Azərbaycan xalçaları zərif və parlaq yunu, yüksək keyfiyyəti, rəngarəngliyi, ecazkar naxışları ilə hələ orta əsrlərdən dünya miqyasında şöhrət tapmışdır. Artıq XIX əsrdə beynəlxalq sərgilərdə nümayiş etdirilən Azərbaycan xalçaları öz zərifliyi ilə diqqəti cəlb etmişdir. İndi də Azərbaycan xalçalarının sorağı dünya muzeylərindən gəlir. Azərbaycan xalçaları dünyanın bir çox məşhur muzeylərində nadir sənət nümunəsi kimi saxlanılmaqdadır. Məsələn, Təbrizdə toxunmuş "Şeyx Səfi" xalçası Londonun "Viktoriya və Albert", Qarabağda "Qoca", Şirvanda "Şamaxı", Təbrizdə toxunmuş "Ovçuluq" xalçaları Nyu-Yorkda "Metropoliten", XIII – XVIII əsrlərdə toxunan müxtəlif xalçalar İstanbulun "Türk – islam eserleri müzesi", Bakının "Xiləbuta" çeşnili sürməyi yerli xalçası Moskvanın Dövlət Tarix Muzeyində və digər muzeylərdə nümayiş etdirilir. Qədim və qiymətli xalçalar Azərbaycan muzeylərində də qorunur. Eyni zamanda, "Pirəbədil", "Şahnəzərli", "Qollu Çiçi", "Qımıl", "Bico", "Xilə – Əfşan", "Xətai" kimi xalçalar Şirvanşahlar sarayında qorunub saxlanılır və sərgilərdə nümayiş etdirilir.[3]
- ↑ Muranov V., Gasimoova D. Azerbaijani Carpets Tabriz Group (ing.). 2013. P. 10, 12–13.
- ↑ "Sujetli xalçalar". www.pakxalca.az (az.). 3 mart 2023 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 3 mart 2023.
- ↑ "Azərbaycan xalçaları: Milli və bəşəri dəyər kimi". www.turkqadini.com/az (az.). 4 dekabr 2022 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 3 mart 2023.