Orxan Türkdoğan

Orxan Türkdoğan 1928-ci ildə Türkiyənin Malatya şəhərində anadan olmuşdur. O, ibtidai və orta təhsilini Malatyada almış, daha sonra Ankara Universitetinin Dil, Tarix və Coğrafiya fakültəsini 1955-ci ildə fəlsəfə və sosiologiya ixtisasları üzrə bitirmişdir.^[1]

Ali təhsilini başa vurduqdan sonra Türkdoğan 1955–1959-cu illərdə Malatya Liseyində fəlsəfə müəllimi kimi çalışmışdır.[1] Daha sonra Atatürk Universitetinin İqtisadiyyat və İdarəetmə fakültəsində assistent vəzifəsinə təyin olunmuş və 1962-ci ildə "Malakanların sosial təşkili" mövzusunda dissertasiya müdafiə edərək doktorluq dərəcəsi almışdır.^[1]

1962–1964-cü illər arasında Türkdoğan ABŞ-də Nebraska və Missuri universitetlərində antropologiya, sosiologiya, psixologiya, kənd sosiologiyası və icma inkişafı sahələrində elmi araşdırmalar aparmışdır. 1967-ci ildə Ərzurum vilayətində yerləşən otuz səkkiz kənddə sağlamlıq və xəstəlik sisteminin sosial-antropoloji təhlili mövzusunda apardığı tədqiqat əsasında dosent elmi adını almış, 1971-ci ildə isə "Kənd sosiologiyasının əsas problemləri" adlı işi ilə Türkiyədə professor adına layiq görülmüşdür.^[1]

1972-ci ildə Almaniya hökumətinin təqdim etdiyi DAAD təqaüdü ilə Almaniyaya dəvət olunmuş və burada birinci nəsil Türkiyə işçiləri üzərində sosial-iqtisadi tədqiqat aparmışdır. 1980-ci ildə eyni təqaüdlə yenidən Almaniyaya səfər edərək ikinci nəsil Türkiyə işçiləri ilə bağlı genişmiqyaslı araşdırma həyata keçirmiş və əmək mədəniyyəti kontekstində ikinci nəsli əhatə edən tədqiqat aparmışdır. Həmin il o, Şotlandiyada yerləşən Sent-Endryus Universitetinə dəvət olunaraq terrorizm və zorakılıq mövzularında elmi araşdırmalar aparmışdır.^[1]

Akademik fəaliyyəti ərzində Türkdoğan müxtəlif universitetlərdə kafedra müdiri və fakültə dekanı vəzifələrində çalışmışdır. O, həmçinin Qazi Universitetinin Bolu İdarəetmə Elmləri Ali Məktəbinə keçmiş və 1985–1995-ci illər arasında Bolu Abant İzzet Baysal Universitetinin yaradılmasında fəal iştirak etmişdir. 1995-ci ildə isə Gəbzə Texniki Universitetinə köçmüşdür.^[1]

Orxan Türkdoğan 1 fevral 2024-cü ildə, 95 yaşında Ankarada vəfat etmişdir.^[2]

Orxan Türkdoğan "Etnik sosiologiya" adlı kitabında, eləcə də 1997-ci ildə Hyustonda etdiyi çıxışında geniş mübahisələrə səbəb olan bir bəyanat səsləndirmişdir. O, həmin çıxışında "kürd xalqı və ya milləti deyilən bir anlayışın mövcud olmadığını”, kürdlərin yalnız türk mədəniyyəti və davranışlarını daşıyan bir qrup olduğunu iddia etmişdir. Bu mövqeyi akademik dairələrdə və ictimaiyyətdə ciddi tənqidlərə yol açmışdır.^[3]

Türkdoğan müxtəlif sosioloji mövzular üzrə çoxsaylı məqalə və kitabların müəllifidir. Onun mühüm əsərlərinə aşağıdakılar daxildir:^[4]

• Malakanların Sosial Təşkilatlanması (1970)
• Qərbi Almaniyanın Bir Şəhərində Türk İşçilərinin Sosial-İqtisadi Quruluşu (1973)
• Salihlidə Türkistan Köçkünlərinin Məskunlaşması
• Yoxsulluq Mədəniyyəti
• Kənd Sosiologiyasının Əsas Problemləri
• Sənaye Sosiologiyası
• Sosial-İqtisadi Sistem Müzakirələri
• Kemalist Modeldə Fərd və Dövlət Münasibətləri
• Türkiyədə Veberçi Baxışlar
• İkinci Nəslin Dramı – Avropadakı
• İşçilərimiz və Uşaqları (1984)
• Milli Mədəniyyət Məsələləri
• Sağlamlıq və Xəstəlik Sistemi
• Elmi Tədqiqat və Qiymətləndirmə Metodologiyası
• Aydınlıqdakılar
• Qaranlıqdakılar
• Cəmiyyətimizin Dramı (1982)
• Müasir Türk Sosiologiyası (1995)
• Türk Tarixinin Sosiologiyası (1995)
• Sosial Zorakılıq və Türkiyə Reallığı (1985)
• Ziya Gökalp Sosiologiyasında Bəzi Anlayışların Dəyərləndirilməsi
• Ələvi-Bəktaşi Kimliyi (1996)
• İşçi Mədəniyyətinin Yüksəlişi (1998)
• Kemalist Sistemin Mədəni Ölçüləri (1999)