Ofris (lat. Ophrys) — bitkilər aləminin qulançarçiçəklilər dəstəsinin səhləbkimilər fəsiləsinə aid bitki cinsi.
| Ofris | ||||||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
 | ||||||||||
| Elmi təsnifat | ||||||||||
|
Domen: Klad: Ranqsız: Aləm: Klad: Klad: Klad: Klad: Klad: Klad: Klad: Dəstə: Fəsilə: Yarımfəsilə: Triba: Yarımtriba: Cins: Ofris |
||||||||||
| Beynəlxalq elmi adı | ||||||||||
| ||||||||||
Ofris cinsinin 50-dən çox növü var və bunların bir çoxu Azərbaycanın müxtəlif bölgələrində, ümumiyyətlə Qafqaz və Zaqafqaziya ərazisində mövcuddur. Digərləri isə Türkiyə, Yunanıstan, Krım və başqa yerlərdə bitir. Bu bitkinin Azərbaycanda bitən ən məşhur yarım növü xarıbülbül adı ilə tanınan Ophrys sphegodes subsp. taurica bitkisidir.
Ophrys — yunan mənşəli sözdür, mənası "qaş" deməkdir. Alimlər bu adı bitkiyə verməklə məcazi mənada bu gülün digərlərinə üstdən aşağı "baxmağını" eyham ediblər. Səhləb fəsiləsinin bir çox nümayəndələri kimi ofrislər də kök toxumasında müştərək surətdə yaşayan və bitkiyə lüzum olan simbiotik göbələklərdən asılıdır. Məhz bu səbəbdən bu bitkiləri başqa yerdə əkmək olmur – onlar məhv olur. Ofrislərin tozlanması zarqanadlı cücülərin (eşşəkarısı və başqaları) köməyi ilə baş verir və onların çiçəkləri həmin cücülərin formasını və görünüşünü təkrarlayaraq, onları özünə cəlb edir. Ofrislərin çiçəkləri şirə ixrac eləmir, ətri isə demək olar ki, yoxdur, lakin bəzi növlərinin çiçəkləri müəyyən növ cücülərin dişi fərdlərinə xas olan və erkək fərdlərini cəlb edən feromonun iyinə oxşar ətir qoxuya bilər. Təbii ki, cücüləri ofrislərin xüsusi görünüşü ilə bərabər bu qoxu da cəlb edir. Bu görünüşə və bəzən də qoxuya, maraq göstərən həşərat, bir güldən digərinə uçur və beləliklə, tozlanma prosesi baş verir. Göbələklərdən və müəyyən növ cücülərdən asılı olması ofrisləri ətraf mühitin dəyişilməsinə çox həssas edir. Buna görə də bu bitkilər nadir bitkilər hesab olunurlar. Onlar dövlət tərəfindən qorunurlar. Ophrys caucasica və ofrislərin bir çox başqa növləri isə hətta Qırmızı kitabda qeydə alınıblar.
- Ophrys × albertiana E.G.Camus
- Ophrys × angelarum Gennaio, M.Gargiulo, Medagli & Chetta
- Ophrys × angelii Soca
- Ophrys × antiskariensis Soca
- Ophrys × apicula J.C.Schmidt ex Rchb.f.
- Arı ofrisi (Ophrys apifera Huds.)
- Ophrys × arachnitiformis Gren. & M.Philippe
- Ophrys × araniferiformis Dalla Torre & Sarnth.
- Ophrys argolica H.Fleischm.
- Ophrys atlantica Munby
- Ophrys × barbaricina M.Allard & M.P.Grasso
- Ophrys battandieri E.G.Camus
- Ophrys × baumanniana Soó
- Ophrys × benoitiana Tineo ex Lojac.
- Ophrys bertolonii Moretti
- Ophrys bombyliflora Link
- Ophrys × borgersiae P.Delforge
- Ophrys bornmuelleri M.Schulze
- Ophrys × bourlieri Maire
- Ophrys × breieri Wallenwein & Saad
- Ophrys × breuerorum P.Delforge
- Ophrys × brigittae H.Baumann
- Ophrys × brigodeana P.Delforge
- Ophrys × cailliauana P.Delforge
- Ophrys × campolati O.Danesch & E.Danesch
- Ophrys × carica H.Baumann & Künkele
- Ophrys × carpinensis O.Danesch & E.Danesch
- Ophrys × carquierannensis E.G.Camus
- Ophrys × castri-fusani (Antonj, Bertinetti, Picone & Gransinigh) Soca
- Ophrys × chobautii G.Keller ex B.Tyteca & D.Tyteca
- Ophrys × cicmiriana P.Delforge
- Ophrys cilicica Schltr.
- Ophrys × circaea W.Rossi & Prola
- Ophrys × circlarium Pellegrino
- Ophrys × clapensis Balayer
- Ophrys × cranbrookeana Godfery
- Ophrys cretica (Vierh.) E.Nelson
- Ophrys × cugniensis Soca
- Ophrys × daneschiana W.J.Schrenk
- Ophrys × denisiana H.Baumann, Künkele & R.Lorenz
- Ophrys × devenensis Rchb.f.
- Ophrys × diakoptensis M.Bayer
- Ophrys × domus-maria M.P.Grasso
- Ophrys × egeae Robles, J.C.Huertas & M.Becerra
- Ophrys × eliasii Sennen ex E.G.Camus & A.Camus
- Ophrys × emmae G.Keller ex H.Wettst.
- Ophrys × epidavrensis G.Eberle
- Ophrys × eruhensis Deniz
- Ophrys × ettlingeriana P.Delforge
- Ophrys × extorris Soó
- Ophrys × feldwegiana B.Baumann & H.Baumann
- Ophrys × fernandii Rolfe
- Ophrys × ferruginea W.Rossi & Liuti
- Ophrys ferrum-equinum Desf.
- Ophrys × flavicans Vis.
- Ophrys fusca Link
- Ophrys × gauthieri Gauth.-Lièvre
- Ophrys × grafiana Soó
- Ophrys × grampinii Cortesi
- Ophrys × gumprechtii O.Danesch & E.Danesch
- Ophrys × heraultii G.Keller ex Schrenk
- Ophrys holosericea (Burm.f.) Greuter
- Ophrys × inceburumensis Kreutz
- Ophrys insectifera L.
- Ophrys × jansenii P.Delforge
- Ophrys × kalteiseniana B.Baumann & H.Baumann
- Ophrys × kohlmuellerorum Soca
- Ophrys kotschyi H.Fleischm. & Soó
- Ophrys × laconensis Scrugli & M.P.Grasso
- Ophrys × laconica H.Baumann & Künkele
- Ophrys × liceana Renz & Taubenheim
- Ophrys × lidbergii Mazzola
- Ophrys × lievreae Maire
- Ophrys × luisae (Licheri & Napoli) Soca
- Ophrys × luizetii E.G.Camus
- Ophrys lunulata Parl.
- Ophrys lutea Cav.
- Ophrys × macchiatii E.G.Camus
- Ophrys × mannarica P.Delforge & C.Delforge
- Ophrys × maremmae O.Danesch & E.Danesch
- Ophrys × marganaiensis Licheri & Rodi
- Ophrys × mariae F.Fohringer
- Ophrys × marmarensis H.Baumann & Künkele
- Ophrys × mazzolana Falci, S.A.Giardina & Serio
- Ophrys × methonensis H.Baumann & Künkele
- Ophrys × minuticauda Duffort
- Ophrys × montis-angeli O.Danesch & E.Danesch
- Ophrys × montis-brioni Perazza & Chini
- Ophrys × montis-grossi Kohlmüller
- Ophrys × moreana H.Baumann & Künkele
- Ophrys murbeckii H.Fleischm.
- Ophrys × nelsonii Contré & Delamain
- Ophrys × neocamusii Godfery
- Ophrys × neoruppertii A.Camus ex Ruppert
- Ophrys × notabilis Renz & Taubenheim
- Ophrys × nouletii E.G.Camus
- Ophrys × olbiensis E.G.Camus
- Ophrys omegaifera H.Fleischm.
- Ophrys × painiana P.Delforge
- Ophrys × paphosiana H.Baumann & Künkele
- Ophrys × pardui Giotta & Piccitto
- Ophrys × parenzanii Medagli, D'Emerico & Ruggiero
- Ophrys × parvaisiana P.Delforge
- Ophrys × peltieri Maire
- Ophrys × personei Cortesi
- Ophrys × peteri Steffan
- Ophrys × pietzschii Kümpel ex Rumsey & H.J.Crouch
- Ophrys × pizzulensis Soca
- Ophrys × placotica B.Willing & E.Willing
- Ophrys × plorae C.Alibertis & A.Alibertis
- Ophrys × pseudofusca Albert & Camus
- Ophrys × pseudoquadriloba Renz
- Ophrys × pseudospeculum DC.
- Ophrys × quintartiana P.Delforge
- Ophrys × rainei Albert & Jahand.
- Ophrys × rasbachii G.Eberle
- Ophrys × rauschertii Kümpel
- Ophrys × raynaudii P.Delforge
- Ophrys × rechingeri Soó
- Ophrys × regis-minois Halx
- Ophrys reinholdii Spruner ex Fleischm.
- Ophrys × resurrecta O.Danesch & E.Danesch
- Ophrys × saintenoy-simoniana P.Delforge
- Ophrys × salvatoris O.Danesch & E.Danesch
- Ophrys × sansimonensis Soca
- Ophrys schulzei Bornm. & Fleischm.
- Ophrys scolopax Cav.
- Ophrys × semibombyliflora E.G.Camus
- Ophrys × sicana H.Baumann & Künkele
- Ophrys × sienaertiana P.Delforge
- Ophrys × soller M.Henkel
- Ophrys × sommieri E.G.Camus ex Cortesi
- Ophrys × sorrentinoi Lojac.
- Ophrys speculum Link
- Ophrys sphegodes Mill.
- Ophrys × spuria G.Keller ex Reinhard
- Ophrys × stefaniae G.Kretzschmar & H.Kretzschmar
- Ophrys × sulcitana Scrugli, Todde & Cogoni
- Ophrys × syracusana O.Danesch & E.Danesch
- Ophrys tenthredinifera Willd.
- Ophrys × terschureniana P.Delforge
- Ophrys × torcalensis Ballerini, Nieri, Romolini & Soca
- Ophrys × torrensis H.Dekker
- Ophrys × turiana J.E.Arnold
- Ophrys umbilicata Desf.
- Ophrys × vamvakiae Kohlmüller
- Ophrys × varvarae Faller & Kreutz
- Ophrys × vernonensis O.Danesch & E.Danesch
- Ophrys × vespertilio W.Rossi & Contorni
- Ophrys × vicina Duffort
- Ophrys × vittoriana H.Baumann & Künkele
- Ophrys × waldmanniana Soó
- ↑ Linney K. Genera plantarum eorumque characteres naturales, secundum numerum figuram, situm, & proportionem omnium fructificationis partium. 5 Stokholm: 1754. S. 406. doi:10.5962/BHL.TITLE.746
- ↑ Linnæi C. Species Plantarum (lat.): Exhibentes plantas rite cognitas ad genera relatas. 1753. C. 2. S. 945.