Morisonia speciosa (lat. Morisonia speciosa) — bitkilər aləminin kələmçiçəklilər dəstəsinin kəvərkimilər fəsiləsinin morisonia cinsinə aid bitki növü.
| Morisonia speciosa | ||||
|---|---|---|---|---|
| Elmi təsnifat | ||||
|
Domen: Klad: Ranqsız: Aləm: Klad: Klad: Klad: Klad: Klad: Klad: Klad: Klad: Klad: Klad: Klad: Dəstə: Fəsilə: Cins: Növ: Morisonia speciosa |
||||
| Beynəlxalq elmi adı | ||||
|
||||
| ||||
Bu bitki Boliviyanın, Paraqvayın, qərbi Braziliyanın və şimalı Argentinanın Qran-Çako bölgəsinə məxsusdur. Əvvəllər "Anisocapparis speciosa" və "Capparis speciosa" elmi adları ilə tanınırdı. "Morisonia speciosa" ağacının meyvəsi, toxumları və çiçəkləri yeyilir. Meyvəsi çox şirindir və manqonu xatırladan ədviyyatlı bir dadı var. Toba və Wichí xalqları bu bitkini ənənəvi olaraq həm kulinariya, həm də tibbi məqsədlər üçün istifadə edirlər.
2–8 m hündürlüyündə bir ağac və ya kol növüdür. Sıx yarpaqlara və çətirə malikdir, incə, dolanbaclı budaqları və hamar, tikanı olmayan, tünd yaşıl qabığı var. Sadə və növbəli düzülmüş yaşıl yarpaqları elliptik formadadır, uzunluğu 3–8 sm, eni isə 2–4 sm arasında dəyişir. Yarpaq kənarları sadədir, alt tərəfində müəyyən bir orta damar görünür və tez-tez ucu çərtilmiş formada olur.[1] Morisonia speciosanın çiçəkləri anisosepalous (fərqli sepallı) kaliksə malikdir və xarakterik olaraq kəsişən-örtüşən düzülüşdədir. Çiçək nektar bezləri dörd dimorfik miqyasdan ibarətdir. Polen dənəcikləri incə şəbəkəvi səthə malikdir.[2] Sarımtıl çiçəklər tək-tək çiçəklənir və uzunluğu 3–5 sm olur.[1] Morisonia speciosanın meyvələri parlaq səthə malik yaşıl, sferik giləmeyvələrdir. Onlar 3–5 sm diametrdədir və uzun saplaqlardan asılır. Meyvələr sarı-narıncı pulpa və dörddən səkkizədək tünd, subglobose (yarı-kürəvi) toxum ehtiva edir.[1][3] Bu toxumlar güclü şəkildə anisocotylary (asimmetrik kotiledonlu) quruluşdadır.[2]
- Anisocapparis speciosa (Griseb.) Cornejo & Iltis
- Capparis speciosa Griseb.
- Capparis speciosa var. normalis Kuntze
- Capparis speciosa var. vera Hassl.
- Capparis malmeana Gilg
- Capparis pruinosa Griseb.
- Capparis speciosa var. lanceolata Kuntze
- Capparis speciosa f. malmeana (Gilg) Hassl.
- Capparis speciosa var. ovata Kuntze
- Capparis speciosa var. pruinosa (Griseb.) Hassl.
- 1 2 3 Coronel, Eva; Caballero, Silvia; Gonzalez, Gabriela; Sunguino, Miho; Mereles, Laura. "Frutos silvestres de Anisocapparis speciosa 'pajagua naranja' composición proximal, minerales y potencial antioxidante: Wild fruits of Anisocapparis speciosa 'orange pajagua' proximal composition, minerals and antioxidant potential". South Florida Journal of Development (ispan). 2 (5). 11 oktyabr 2021: 6608–6618. doi:10.46932/sfjdv2n5-022. 13 aprel 2025 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 7 iyul 2025.
- 1 2 Cornejo, Xavier; Iltis, Hugh H.; Tomb, A. Spencer. "Anisocapparis Y Monilicarpa: Dos Nuevos Géneros De Capparaceae De América Del Sur". Journal of the Botanical Research Institute of Texas (ispan). 2 (1). 2008: 61–74. ISSN 1934-5259. JSTOR 41971606. 22 sentyabr 2022 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 7 iyul 2025.
- ↑ Scarpa, Gustavo F.; Pacor, Paola. "Etnobotánica y religiosidad indígena chorote: El árbol «eje del mundo» y «de la regeneración inagotable»". AIBR. Revista de Antropología Iberoamericana (ispan). 10 (1). 1 yanvar 2015: 75–98. doi:10.11156/aibr.100105.