Liviya (ərəb. ‏ليبيا‎) — Şimali Afrikanın Məğrib hissəsində yerləşən dövlət. Şimalda Aralıq dənizi, şərqdə Misir, cənub-şərdə Sudan, cənubda ÇadNiger, qərbdə ƏlcəzairTunis ilə həmsərhəddir.

Liviya
Liviya Dövləti
Bayraq Gerb[d]
Bayraq Gerb[d]
"Libya, Libya, Libya"
Himn: 
ليبيا ليبيا ليبيا
"Libya, Libya, Libya"
Tarixi
 • İtaliya işğalının sona çatması 10 fevral 1947
 • BMT himayəsində FransaBöyük Britaniya idarəetməsinin ləğvi 24 dekabr 1951
Rəsmi dilləri
Paytaxt Tərabülüs əl-Qərb
İdarəetmə forması Parlamentli respublika
Liviya Nümayəndələr Palatasının sədri
Baş Nazir Fayez Sərrac
Sahəsi Dünyada 17-ci
 • Ümumi 1759541 km²
 • Su sahəsi (%) Cüzi
Əhalisi
 • Əhali 6 480 min nəfər (108-ci)
 • Siyahıyaalma (15.04.2006) 5 673 031 nəf.
 • Sıxlıq 3,6 nəf./km² (218-ci)
ÜDM (AQP)
 • Ümumi $97,6 milyard dollar  (83-cü)
 • Adambaşına 15 700 dollar  ()
ÜDM (nominal)
 • Ümumi (2008) $100,07 milyard dollar
 • Adambaşına $16 114 dollar  (43-cü)
İİİ (2013) 0.769
Valyuta Liviya dinarı
İnternet domeni .ly
BOK kodu LBA
Telefon kodu +218
Saat qurşaqları
Nəqliyyatın yönü sağ[d]
Vikianbarın loqosu Vikianbarda əlaqəli mediafayllar
Liviya

Liviya vətəndaş müharibəsinə görə Liviyada "de-yure" Müəmmər Qəddafi və onun rəhbərlik etdiyi Böyük Liviya Ərəb Sosialist Xalq Cəmahiriyyəsi var. Eyni zamanda bütün ölkə ərazisinə "de-fakto" hakimiyyət olan Mustafa Abdul Cəlilin rəhbərlik etdiyi Liviya Milli Keçid Şurası nəzarət edir. Onlar ölkəni Liviya Dövləti adlandırırlar. . BMT-də Liviya hələ də Qəddafinin dövründəki kimi adlanır; ancaq oradakı sayt keçid hökumətinin nəzarətindədir.

Ərazisinə görə Liviya Afrikanın dördüncü, dünyanın 17-ci ölkəsidir. .

6.4 milyon əhalinin 1.7 milyonu paytaxt Tərabülüs əl-Qərbdə yaşayır. Ölkə üç tarixi ərazidənTripolitaniya, Fəzzan və ibarətdir.

2009-cu il statistikasına görə Liviya həyat səviyyəsinə görə Afrikada dördüncüdür . Liviya neft ehtiyatına görə dünyada 10-cu, istehsalına görə 17-cidir.

Əhali

 

Liviyanın əhalisi – 6,46 milyon nəfərdir (o cümlədən 167 min xaricdən gələn işçilər) (2009). Camaatı daha çox çöl bölgələrində yaşayırlar.

Əhalisi və demoqrafik vəziyyət

1973-cü ildəki 2,2 milyon olan əhali sürətli artım nəticəsində 1998-ci ildə 5,7 milyon nəfərə qədər artdı. 1970-ci illərdə illik əhali artımının templəri 4%-i ötürdü. 2010-cu ilin məlumatına görə ölkədə 6 milyon 461 min nəfər yaşayırdı.

Liviyalılatın orta ömrün uzunluğu 77,47 il (qadınlar – 79,88 il, kişilər – 75,18 il) təşkil edir. Uşaq ölüm faizi burada normal göstərici sayılır. 1000 doğuluşda 20,87 ölüm. Liviyalıların orta yaşı 24 il. Əhalinin böyük əksəriyyəti dar sahilboyu zonada və oazislərdə cəmlənmişdir. İnsanlar tez-tez kənd yerindən şəhərlərə köçürlər, 2008-ci ildən demək olar ki, 78% əhali şəhərdə yaşayır.

Liviya iki böyük şəhərə malikdir – Tərabülüs əl-Qərb (1990-da 1,5 milyon sakin) və Benqazi (800 min sakin). Ölkədə bir sıra kiçik şəhərlərdə mövcuddur: Onların sayına Misurata (360 min insan), (280 min), Sebxa (150 min), Tobruk (75,3 min), El-Beyda (67,1 min) və Adjdabiya (65,3 min) aid etmək olar. Bundan əlavə neft terminallarının yanında yeni şəhərlər yaranmışdır: Es-Sider, Ras-el-Anuf, Marsa-el-Bureyka, Ez-Zuvaytina və Marsa-el-Xariqa.

Din

Savadlılıq

2006-cı ildə Liviyada 15 yaşda və daha yaşlı adamlar arasında 95,4 % oxumağa və yazmağa bilirdilər:

  • Kişilərdən 96,9 %
  • Qadınlardan 94 %

Coğrafiya

Sahəsi 1.759.540 km²-ə çatmaqdadır. Sahəsinə görə Afrikanın dördüncü böyük ölkəsidir. Bu geniş torpaqların az qala 95%-i səhra və ya quraq ərazidir . Şimalda Aralıq dənizi və cənubda Ekvator Afrikası arasında bir qum dənizinə bənzəyən Böyük Səhra çölünün , təxminən 1300 km uzunluğundakı böyük bir hissəsi, Liviya torpaqlarının payına düşür.

Liviyanın, TunisMisir arasında olan Aralıq dənizi sahillərinin uzunluğu, təxminən 1912 km-dir. Sahildən etibarən getdikcə yüksələn Liviya torpaqları, ümumiyyətlə yüksək yayla görünüşündə olub, başlıca üç böyük bölgəyə ayrılar; Bunlar Fizan, Trablus və Sirenaik bölgələridir. Aralıq dənizinə bir qövs şəklində girmiş olan Sirenaik bölgəsi, düz girintisiz çıxıntısız olan sahillərdən etibarən yüksəlməyə başlar. Sahilə paralel uzanan Yaşıl Dağı (Cebel-ül-Ahdar) buradakı mövcud yaylanın ən yüksək yeri olub, təxminən 880 m yüksəkliyindədir. Şimal-şərqdəki bu yüksək yayla, güneyde doğru alçalmağa başlayır.

qərbində yer alan və ortalama 650 m yüksəkliyində olan Trablus bölgəsi, irili xırdalı vahələrə sahib olub, məhsuldar torpaqlarla örtülüdür. Bu bölgənin ən yüksək yeri olan , bölgəni şimal küləklərindən müdafiə edir.

Liviya torpaqlarının böyük bir hissəsini meydana gətirən və az qala örtmüş olan Böyük Səhra çölü kimsəsizdir. Səhra çölündə iqlim də çox fərqlilik göstərir. Bəzi yerlərinə on il boyunca heç yağışlar yağmır.

Tarix

  Əsas məqalə: Liviya tarixi

Liviya vətəndaş müharibəsi

Liviyanın şimal-qərb hissəsində dövlətin paytaxtı yerləşir Tərabülüs əl-Qərb şəhəri körfəzin Aralıq dənizi sahilboyu sahəsini tutur. Tripoli az qala özündə Romanın, Misirin, Yunanıstanın, Bizansın, KarfageninFinikiyanın mədəniyyətlərinin təsirini sınaqdan keçirmiş dünyanın ən qədim şəhəridir

Şəhərin əsası finikiyalılara aid edilir – I yüzillikdə Yunanlar bu əraziyə indiki Tripoli adını veriblər. Tripolinin bütün Aralıq Dənizinin böyük mədəni və iqtisadi mərkəzi sayılır. Bizanslar burada V- əsrdə hökmranlıq ediblər. — VI yüzillikdə isə burada Ərəb Xilafəti hakimiyyətdə olmuşdur. Tripoli Orta əsrlərlədə isə İspaniyaya aid idi, lakin Osmanlı İmperiyası şəhəri 16-cı əsrdə geri aldı . Tripoli türklərdə iyirminci əsrə qədər qaldı.

İtaliya, Osmanlı ilə müharibənin lap əvvəlində, (1911-1912-ci il.) şəhəri İtalyan qoşunları işğal etdi. İngilislərin qoşunları isə 1943-cü ildə şəhərə girdi, 8 il sonra Liviya paytaxtı Tripoli ilə birlikdə müstəqil dövlət oldu.

Paytaxtın cənubu ictimai və işgüzar binalardan ibarət olan Yeni şəhərdir Tripoliyə məşhurluğu burada yerləşən bazarlar gətirdi , hansılar ki, neçə əsrdən heç vaxt dəyişmirlər . Tacirlər qonaqlara ənənəvi geyimləri ədviyyatları və Şərqin şirniyyatlarını almağı təklif edirlər, bahalı parçalar, misdən və tuncdan məmulatlar, ərəb ətiri bazarlarda üstünlük təşkil edir . Burdaca qızıl sıraları var, ən ucuz və ən gözəl zərgər məmulatlarıda tripoli bazarlarındadır.

Flora və Fauna

 
Saxara

Flora

 
Nar
 
Limon
 
Portağal
 
Naringi
 
Evkalipt
 
Kaktus
 
Çiçək
 
Xurma

İstinadlar

  1. 1 // Constitution of Libya.
  2. .
  3. Rolla Scolari. . The National. 6 Mar 2011. 2011-03-07 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2011-03-07.
  4. Geographical Names, 2022-09-13 at the Wayback Machine, Geographic.org. Retrieved February 27, 2011
  5. Geographical Names, 2011-05-11 at the Wayback Machine, Geographic.org. Retrieved February 27, 2011
  6. . 2011-11-14 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2011-09-07.
  7. . Ntclibya.org. 2011-03-05. 2011-03-10 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2011-03-10.
  8. . Reuters. 10 Mar 2011. 13 March 2011 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 11 March 2011.
  9. . Un.org. 2019-08-09 tarixində . İstifadə tarixi: 2011-08-20.. 2011-08-26 at the Wayback Machine (as of 24 August 2011).
  10. U.N. Demographic Yearbook, (2003), 2012-11-14 at the Wayback Machine, United Nations Statistics Division. Retrieved July 15, 2006.
  11. Annual Statistical Bulletin, (2004), 2012-07-11 at the Wayback Machine, O.P.E.C.. Retrieved July 20, 2006.

Həmçinin bax

Mənbə — ""

Informasiya Melumat Axtar

Anarim.Az

Sayt Rehberliyi ile Elaqe

Saytdan Istifade Qaydalari

Anarim.Az 2004-2023