Litavra — açıq tərəfi dəri və ya plastiklə örtülmüş, alt hissəsində dəlik ola bilən, iki-yeddi metal qazan formalı sistemdən ibarət, müəyyən bir səs yüksəkliyinə malik zərb aləti.
| Litavra | |
|---|---|
 | |
| Təsnifat | zərb aləti |
| Hornbostel–Zaks təsnifatı | 211.11-922 |
| Mənşə ölkəsi | Avropa |
 Vikianbarda əlaqəli mediafayllar | |
Litavra qədim mənşəli bir alətdir. Avropada müasir litavralara formaca bənzər, lakin sabit köklü litavralar XV əsrin əvvəllərində məlum olmuşdur. Pretoriusun "Musiqinin Quruluşu" ("Syntagma musicum", "De Organographia"nın II hissəsi, 1619) traktatında litavralar "dəhşətli gurultulu lülələr" ("ungeheure Rumpelfässer") kimi adlandırılır. XVII əsrdən bəri litavralar orkestrlərin bir hissəsi olmuşdur. Sonradan gərginlik vinti mexanizmi hazırlanmışdır ki, bu da litavraların köklənməsini tənzimləməyə imkan vermişdir. Əksər litavralarda altı-səkkiz gərginlik çubuğu var. Hərbi yürüşlərdə litavralar ağır süvarilər tərəfindən istifadə olunurdu və burada onlar döyüş əmr siqnallarını ötürmək, xüsusən də süvari dəstəsini istiqamətləndirmək üçün istifadə olunurdu. Müasir litavralar xüsusi pedaldan istifadə edərək müəyyən bir səsə köklənə bilər.[1]
Qədim dövrlərdə litavra ifaçıları böyük nüfuza malik idilər.
Əslində onlar Mesopotamiya dövründən, eramızdan əvvəl 3-cü minillikdən başlayaraq məlum olan qədim bir alətdir.[2] Bu alət Şimali Hindistanda, İranda və digər ərəb ölkələrində nağara adı ilə, eləcə də bəzi Afrika ölkələrində geniş yayılmışdır. Litavralar bir çox mədəniyyətlərdə ritual və mərasim alətidir. Nağara adlanan kiçik, əkiz litavralar bir sıra Asiya və Afrika ölkələrində geniş yayılmışdır. Onlar at və ya dəvə minərkən çalınırdı.[2]
Oxşar əkiz hərbi litavralar Rusiyada təxminən XI-XII əsrlərdə yayılmışdır. Onlara "naqras" deyilirdi. Onlar Qərbi Avropada XIII əsrdən, böyük litavralar isə XV-XVI əsrlərdən məlumdur.[2]
XVII-XVIII əsrlərdə litavralar Avropa ansambl və orkestr musiqisinin bir hissəsinə çevrilmişdir. Bu litavraların mis gövdəsi və dəri membranı, XX əsrdən isə plastik membranı var idi. Zamanla orkestrdəki litavraların sayı tədricən 2-dən 4-ə və ya daha çoxa dəyişdi. Simfonik orkestrdə adətən onların sayı 3-4 olur.[3][4]
- ↑ Bridge, Robert. "Timpani Construction paper" (PDF). 29 may 2016 tarixində orijinalından (PDF) arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 18 fevral 2008.
- 1 2 3 М. В. Есипова. . 17. 591–592 https://old.bigenc.ru/music/text/2175928 (#bare_url_missing_title).
- ↑ Grove, George. Stanley Sadie (redaktor). The New Grove Encyclopædia of Music and Musicians (2nd). Grove's Dictionaries of Music. yanvar 2001. Volume 18, pp826–837. ISBN 978-1-56159-239-5.
- ↑ "Definition of FLESH HOOP". www.merriam-webster.com (ingilis). 2 iyul 2018 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 13 may 2018.
- Adler, Samuel. The Study of Orchestration. W. W. Norton & Company, 3rd edition, 2002. ISBN 0-393-97572-X
- Del Mar, Norman. Anatomy of the Orchestra. University of California Press, 1984. ISBN 0-520-05062-2
- Ferrell, Robert G. "Percussion in Medieval and Renaissance Dance Music: Theory and Performance". 1997. Retrieved 22 February 2006.
- Montagu, Jeremy. Timpani & Percussion. Yale University Press, 2002. ISBN 0-300-09337-3
- Peters, Mitchell. Fundamental Method for Timpani. Alfred Publishing Co., 1993. ISBN 0-7390-2051-X
- Solomon, Samuel Z. How to Write for Percussion. Published by the author, 2002. ISBN 0-9744721-0-7
- Thomas, Dwight. Timpani: Frequently Asked Questions. Retrieved 4 February 2005.
- "William Kraft Biography". Composer John Beal. Retrieved 21 May 2006.
- "Timpanist – Musician or Technician?". Cloyd E. Duff, Principal Timpani – retired – Cleveland Orchestra.
- The Well-Tempered Timpani—Timpani harmonics information
- Website of Guido Rückel, solo-timpanist of Munich Philharmonic; many timpani pictures
- Schlesinger, Kathleen. Kettledrum // Kisholm, Hyu (redaktor). Britannika Ensiklopediyası. 26 (XI). Cambridge University Press. 1911. 763–766.
- "534m Membranophones". SIL. 10 iyul 2006 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 4 yanvar 2007.