Kuqikl və ya kuvitsi (ukr. Кувиці; rus. Кугиклы, Кувиклы) — Rusiya və Ukrayna çoxlüləli fleyta növü.,[1] Kuqiklin boruları bir-birinə bərkidilməyib. Onlar qamış gövdələrindən, çətirşəkilli bitkilərdən və ya qarağat qabığından hazırlanır.[2]
| Kuqikl | |
|---|---|
 | |
| Təsnifat | nəfəs aləti |
| Hornbostel–Zaks təsnifatı | 421.112.11 |
| Əlaqəli alətlər | Çoxlüləli fleyta |
| Mənşə ölkəsi |
Ukrayna Rusiya |
 Vikianbarda əlaqəli mediafayllar | |
Kuqiklların Rusiyada yayılma ərazisi geniş olmasa da, çox fərqli bir mövqe tutur və hazırki Bryansk (Dorojovo, Domaşovo və Çernetovo kəndləri), Kursk, Kaluqa, Smolensk, Tver və Belqorod bölgələrinin sərhədləri daxilində yerləşən Şərqi Slavyan yaşayış məntəqələrinin ən qədim bölgələrindən birini əhatə edir.[3] Onlar Ukraynada (Çerniqov bölgəsində) "kuvitsi" kimi tanınırlar.[4]
Kuqikllar ənənəvi olaraq üç-dörd ifaçıdan ibarət ansambllarda qadınlar tərəfindən ifa olunur. Bir və ya iki nəfər melodiyanı ifa edir və eyni zamanda səsləri ilə trubaya bənzər səslər çıxarır, qalan iştirakçılar isə melodiya ilə sinxron ritmdə (üfürmə) çalırlar. Çalğı üsulu belədir, boruların yuxarı ucları ağzına qaldırılır və ifaçılar başlarını və ya boruları yan-yana hərəkət etdirərək kəsilmiş ucların kənarlarına üfürərək qısa, lakin sürətlə dəyişən səslər çıxarırlar.
Ruslar arasında oynamağın vaxtı və qadağan edilməsi kənd təsərrüfatı təqvimi ilə müəyyən edilir. Kuqikllar hər il hazırlanırdı və həmişə ot biçmə zamanı çalınırdı. Kursk bölgəsində kuqikllar çox vaxt uzun müddət saxlanılırdı, Bryansk bölgəsində isə payızda atılırdı.
Kuqikl müxtəlif uzunluqlarda və təxminən eyni diametrdə 2-5 borudan ibarət dəstdir (ən böyüyü 16-18 sm-ə çata bilər). Dorojovoda kuqikl iki borudan, Çeretovo və Domaşovda isə üç borudan ibarətdir. Borular yetkin quru qamış gövdələrindən (Kursk ənənəsi, yerli olaraq kuqa kimi tanınır) və ya içi boş gövdəli hər hansı digər çətirşəkilli bitkidən hazırlanır. Ukraynada borular qarağat, viburnum və ya fındıqdan hazırlanırdı.[5] Yuxarı açıq uclar eyni səviyyədə yerləşir, aşağı uclar isə lülə düyünü ilə bağlanır. Alətin boruları bir-birinə bərkidilmir. Bu onların tələb olunan köklənmədən asılı olaraq dəyişdirilməsinə imkan verir. Bir ifaçının əlindəki beş borudan ibarət dəst "cüt" adlanır. Kuqiklın hər bir borusunun öz adı var (ən uzunundan başlayaraq): quden, podqudka, tretyaka (və ya orta), çetvertaka, mizyutka. Adlar kuqiklin harada istifadə olunmasından asılı olaraq dəyişə bilər.[6]
- ↑ Кугиклы Arxiv surəti 18 aprel 2018 tarixindən Wayback Machine saytında // Русские народные инструменты Белгородской области. / сост. Горюнов Б. А., Елисеева О. В. Метод. пособие. — Белгород, 1998
- ↑ Раздел III. Традиции игры на духовых инструментах Arxiv surəti 13 yanvar 2018 tarixindən Wayback Machine saytında // Банин А. А. Категория: Русская инструментальная музыка.
- ↑ Квитка, 1986
- ↑ Кугиклы Arxiv surəti 18 aprel 2018 tarixindən Wayback Machine saytında // en:Белгородская энциклопедия
- ↑ Кононенко Олексій Українська міфологія. Фольклор, казки, звичаї і обряди — Харків: Фоліо, 2017. — ISBN 978-966-03-7896-4 — Страница 41
- ↑ Банин, 1986
- Humeniuk, A., Ukrainski narodni muzychni instrumenty, Kyiv: en:Naukova dumka, 1967
- Mizynec, V., Ukrainian Folk Instruments, Melbourne: Bayda books, 1984
- Cherkaskyi, L., Ukrainski narodni muzychni instrumenty // Tekhnika, Kyiv, Ukraine, 2003. 262 pages. ISBN 966-575-111-5
- Кугиклы // Большая российская энциклопедия. Том 16. М. 2010. 247.
- Кувиклы // Музыкальная энциклопедия. Том 3. М.: Советская энциклопедия. 1976.
- Кугиклы // Музыкальный энциклопедический словарь. М.: Советская энциклопедия. 1990. 283.
- Кугиклы // Музыкальные инструменты. Энциклопедия. М.: Дека-ВС. 2008. 313–314.
- Банин А. А. Свистящие инструменты // Русская инструментальная музыка фольклорной традиции. М.: Государственный республиканский центр русского фольклора. 1997.
- Бычков В. Н. Кугиклы : [устройство и изготовление] // Музыкальные инструменты. М.: Аст-Пресс. 2000. 68–73.
- Васильев Ю.А., Широков А.С. Кугиклы // Рассказы о русских народных инструментах (2-е изд). М.: Советский композитор. 1986. 23–24.
- Величкина О. Музыкальный инструмент и человеческое тело (на материале русского фольклора) // Тело в русской культуре. Сб. статей. сост. Г. Кабакова и Ф. Конт. М.: НЛО. 2005. 161—176.
- Вертков К. А. Русские народные музыкальные инструменты. Л.: Музыка. 1975. 33–36.
- Кулаковский Л. В. Брянские кувиклы // Искусство села Дорожёва. М.: Советский композитор. 1959. 40–49.
- Руднева А. В. Кугиклы // Курские танки́ и карагоды. М.: Советский композитор. 1975. 139–162.
- Финдейзен Н. Ф. Очерки по истории музыки в России. Том 1, вып. 2. М.-Л.: Государственное издательство. 1928. 207–208.
- Квитка, К. В. Об историческом значении флейты Пана (PDF) // ru:Музыкальная фольклористика (rus) (3). М.: Советский композитор. 1986. 244–257.
- Банин, А. А. Очерк истории изучения русской инструментально-музыкальной культуры бесписьменной традиции (PDF) // ru:Музыкальная фольклористика (rus) (3). М.: Советский композитор. 1986. 105–176.
- Kugikly Arxivləşdirilib 2017-12-26 at the Wayback Machine — article from the en:Great Russian Encyclopedia
- Кувиці // Черкаський Л. М. Українські народні музичні інструменти