Jozef Antuan Ferdinand Plato (fr. Joseph Antoine Ferdinand Plateau; 14 oktyabr 1801[3][2][…], Brüssel, Birinci Fransa Respublikası – 15 sentyabr 1883[3][2][…], Gent, Belçika[2]) — belçikalı fizik və riyaziyyatçı. O, hərəkət edən təsvir illüziyasını nümayiş etdirən ilk şəxslərdən biri olmuşdur.[4] Bu məqsədlə o, birinin üzərində hərəkətin kiçik artımlarla təkrarlanan rəsmləri, digərində isə müntəzəm aralıqlı yarıqlar olan və əks istiqamətdə fırlanan disklərdən istifadə etmişdir. O, 1832-ci ildə ixtira etdiyi bu cihazı fenakistiskop adlandırmışdır.
| Jozef Plato | |
|---|---|
| fr. Joseph Antoine Ferdinand Plateau | |
 | |
| Doğum adı | Joseph Antoine Ferdinand Plateau[1][2] |
| Doğum tarixi | 14 oktyabr 1801[3][2][…] |
| Doğum yeri | |
| Vəfat tarixi | 15 sentyabr 1883[3][2][…] (81 yaşında) |
| Vəfat yeri | |
| Elm sahəsi | nəzəri fizika |
| İş yerləri |
|
| Təhsili | |
| Üzvlüyü |
|
| Mükafatları |
   |
 Vikianbarda əlaqəli mediafayllar | |
Plato 14 oktyabr 1801-ci ildə Brüsseldə anadan olmuşdur.[5][6] Onun atası, Turne şəhərində doğulmuş Antuan Plato, istedadlı gül rəssamı idi.[7] Altı yaşında artıq oxumağı bacaran kiçik Plato, dövrünün möcüzə uşaq hesab olunurdu. İbtidai məktəbdə oxuyarkən fizika dərsi onda xüsusi təəssürat yaratmış; müşahidə etdiyi təcrübələrdən valeh olaraq, bir gün onların sirlərini açacağına dair özünə söz vermişdi.[6] Plato məktəb tətillərini Marş-le-Damda əmisi və onun ailəsi ilə keçirirdi. Onun xalası oğlu və oyun yoldaşı Ogüst Payen sonralar memar və Belçika dəmir yollarının əsas layihəçisi olmuşdur.[6] On dörd yaşında hər iki valideynini itirən Platonun səhhəti bu itkinin yaratdığı travma nəticəsində pisləşmişdir.[8]
27 avqust 1840-cı ildə Plato Avqustina-Tereza-Eme-Fanni Klavaro ilə evlənmiş[9] və bir il sonra onların bir oğlu dünyaya gəlmişdir.[10] Qızı Alis Plato 1871-ci ildə Qustav Van der Mensbruqqe ilə ailə qurmuşdur; Mensbruqqe sonradan onun həmkarı və ilk bioqrafı olmuşdur.[11]
İşığın torlu qişada (retina) qalma müddəti (vizual davamlılıq) ilə maraqlanan Plato, 25 saniyə ərzində birbaşa Günəşə baxdığı bir təcrübə həyata keçirmişdir. Ömrünün sonrakı illərində görmə qabiliyyətini itirən alim bunu həmin təcrübə ilə əlaqələndirirdi. Lakin bu, həqiqəti əks etdirməyə də bilər; belə ki, onun xroniki üveit xəstəliyindən əziyyət çəkdiyi ehtimal olunur.[12]
Plato 1872-ci ildə Niderland Kral Elm və Sənət Akademiyasının xarici üzvü seçilmişdir.[13]
O, 1883-cü ildə Gent şəhərində vəfat etmişdir.
- ↑ Record #36928868 // VIAF (çd.). [Dublin, Ohio]: OCLC, 2003.
- 1 2 3 4 5 6 7 8 9 Maktutor riyaziyyat tarixi arxivi. 1994.
- 1 2 3 4 Bibliothèque nationale de France BnF identifikatoru (fr.): açıq məlumat platforması. 2011.
- ↑ "Goethe's Theory of Colours". theoryofcolor.org. 8 oktyabr 2021 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 19 may 2016.
Note to Paragraph 23
- ↑ Şablon:MacTutor
- 1 2 3 (Van der Mensbrugghe 1885, С. 390)
- ↑ (Van der Mensbrugghe 1885, С. 390): this ample biographical paper is used in this section as the main reference.
- ↑ (Van der Mensbrugghe 1885, С. 391)
- ↑ Commonly referred as Fanny Clavareau: see the Museum for the History of Sciences, (2001), web site section "Plateau's blindness".
- ↑ (Van der Mensbrugghe 1885, С. 400)
- ↑ (Verschaffelt 1946, С. 30)
- ↑ (De Laey 2002, С. 915–920)
- ↑ "Joseph Antoine Ferdinand Plateau (1801–1883)". Royal Netherlands Academy of Arts and Sciences. İstifadə tarixi: 19 iyul 2015.
- Plateau-Rayleigh instability – a 3D-lattice kinetic Monte Carlo simulation
- Thirion, J. // Herbermann, Charles (redaktor). Catholic Encyclopedia. New York: Robert Appleton Company. 1913.