Jan Niko (fr. Jean Nicot; 1530, Nim[d] – 4 may 1605 və ya 10 may 1604, Paris) – fransız diplomat və tədqiqatçı. Tütünü Fransaya ilk gətirən şəxs kimi tanınır. Nikotin sözü tütün bitkisi olan Nicotiana tabacum növündən gəlir. Bu növ isə öz növbəsində Jan Nikonun şərəfinə adlandırılmışdır. Belə ki, o, 1560-cı ildə tütün və tütün toxumlarını Parisə göndərmiş, kral II Fransiskə təqdim etmişdir. Niko tütündən tibbi məqsədlər üçün istifadə etmişdir. Tütün çəkməyin xəstəliklərə yaxşı gəldiyi, xüsusilə, vəbaya dərman olduğu güman edilmişdir.[1]
| Jan Niko | |
|---|---|
| fr. Jean Nicot | |
 | |
| Doğum tarixi | |
| Doğum yeri | Nim, Fransa krallığı |
| Vəfat tarixi | |
| Vəfat yeri | Paris, Fransa krallığı |
| Fəaliyyəti | leksikoqraf, filoloq, diplomat, arxivçi, həkim, siyasətçi |
 Vikianbarda əlaqəli mediafayllar | |
1559-cu ildə Fransadan Portuqaliyaya 6 yaşlı şahzadə Marqarita de Valua ilə 5 yaşlı kral I Sebastyan arasında baş tutmalı olan evlilik məsələsini müzakirə etmək üçün göndərilmişdir. O, 1559–1561-ci ildə Fransanın Portuqaliyadakı səfiri kimi fəaliyyət göstərmişdir.[3]
Niko Portuqaliyadan Fransaya qayıdarkən tütün toxumları almışdır. Fransa saray əyanlarını burunotu tütünü ilə tanış etmişdir.[4] Bitki populyarlaşmış, Maltanın Ali Atası tütünü bütün keşişləri ilə bölüşmüşdür. Parisdə bir çox məşhur şəxs tütündən istifadə etməyə başlamış və Niko məşhurlaşmışdır.
Andre Teve tütünü Fransaya gətirən ilk şəxs olduğunu iddia etsə də,[5] bitki Nicotina adlandırılmışdır. Daha sonra nikotin sözü bitkidəki müəyyən bir kimyəvi birləşməni bildirmək üçün istifadə olunmağa başlamışdır. Bir bağ bitkisi olan Nicotiana da Karl Linney tərəfindən onun şərəfinə adlandırılmışdır.[6] Niko tütünün tibbi xüsusiyyətlərinin olduğuna inanmış və Fransa sarayına dərman kimi göndərmişdir.[3]
Fransa sarayı üçün verdiyi xidmətlərə görə ona "de Villeman" adı verilmiş və Bri-Komte-Rober yaxınlığında torpaq hədiyyə edilmişdir. Burada ilk fransız lüğətlərindən biri olan "Thresor de la langue françoyse tant ancienne que moderne" lüğətini tərtib etmişdir.[3] Əsər 1606-cı ildə nəşr olunmuşdur. İbram Ks. Kendiyə görə bu lüğət irq konsepsiyanın yer aldığı ilk lüğət olmuşdur.[7]
Jan Niko 4 may 1604-cü ildə Paris şəhərində ölmüşdür.[3]
- ↑ Dale MM, Ritter JM, Fowler RJ, Rang HP. Rang & Dale's Pharmacology (6th). Churchill Livingstone. səh. 598. ISBN 978-0-8089-2354-1.
- ↑ "Célébrations nationales 2004 - Jean Nicot, sieur de Villemain". www2.culture.gouv.fr. 30 mart 2021 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 15 dekabr 2018.
- 1 2 3 4 5 Kara Rogers, Jean Nicot: French diplomat and scholar, Encyclopedia Britannica
- ↑ Steve Luck, The Complete Guide to Cigars: An Illustrated Guide to the World's Finest Cigars, Bath, UK: Parragon, s. 13
- ↑ Ley, Willy. "The Healthfull Aromatick Herbe". For Your Information. Galaxy Science Fiction. dekabr 1965. 88–98.
- ↑ Taylor, R. B.: White Coat Tales – Medicine's Heroes, Heritage and Misadventures, Springer, 2007, p. 96
- ↑ İbram Ks. Kendi, "Stamped from the Beginning: The Definitive History of Racist Ideas in America", 2016, III fəsil