Hesablama texnikası

Hesablama texnikası — hesablamaların və informasiya emalının avtomatlaşdırılmasının texniki və riyazi vasitələrinin yaradılması və fəaliyyət prinsiplərini öyrənən elm sahəsi. Dar mənada — hesablama üçün istifadə olunan cihazların, avadanlıqların, habelə metod və üsulların məcmusudur.^[1] Adətən informatikanın bir sahəsi kimi nəzərdən keçirilir, bəzən isə vahid "informatika və hesablama texnikası" fənninin tərkib hissəsi kimi vurğulanır; ingilisdilli ənənədəki komputinq ing. computing istiqamətinə təxminən müvafiq gəlir. Hesablama texnikasının texniki vasitələrinin məcmusu həmçinin aparat təminatı adlanır.

Hesablama texnikasının tarixi — elmi-texniki tərəqqinin əsas tərkib hissəsidir. Bu tarix sadə hesab prinsiplərinə əsaslanan mexanikləşdirmə vasitələrindən (say çubuqları, abak), triqonometrik xassələrdən istifadə edən vasitələrə (mütənasib sirkul, transportir), loqarifmlərə (loqarifmik xətkeş, cədvəllər, Neper çubuqları), ilk rəqəmsal cihazlara (Bebbicin analitik maşını, tabulyator) və nəhayət, müasir kompüterlərə qədər olan yolu əhatə edir.^[2] Qənaətcil mikroprosessorların meydana gəlməsi və kompüter inqilabı hesablama texnikasının insan fəaliyyətinin demək olar ki, bütün sahələrinə daxil olmasını təmin edərək, onu elmi və tətbiqi tədqiqatların prioritet istiqamətinə çevirmişdir.

Ənənəvi olaraq informatika və hesablama texnikasında aparat təminatı və proqram təminatı məsələləri ayrılır, lakin onlar bir-biri ilə qırılmaz şəkildə əlaqədardır. Belə ki, aparat imkanları onların mikroproqram təminatı ilə müəyyən edilir, proqramların icrası isə yalnız aparat vasitələrinin köməyi ilə mümkündür. Müasir hesablama texnikasında kompüterlərlə yanaşı, mürəkkəb hesablama sistemlərinin yaradılmasına imkan verən telekommunikasiya və kompüter şəbəkələri də mühüm rol oynayır ki, bunların da ən genişmiqyaslısı internetdir.