Haynrix Rorer (alm. Heinrich Rohrer; 6 iyun 1933[1][2][…] – 16 may 2013[3][1][…]) — skanedici tunel mikroskopunun (STM) layihələndirilməsinə görə 1986-cı il Fizika üzrə "Nobel" mükafatını Gerd Binniq ilə paylaşan isveçrəli fizik. Mükafatın digər yarısı isə Ernst Ruskaya verilmişdir.[8][9][10][11] Onun xatirəsinə Yaponiya Səth Elmləri Cəmiyyəti, IBM Research – Zurich, İsveçrənin Yaponiyadakı səfirliyi və xanım Rorer tərəfindən hər üç ildən bir "Haynrix Rorer" medalı təqdim olunur.[12][13] Bu medalı Nano Seul 2020 konfransında təqdim olunan "Haynrix Rorer" mükafatı ilə qarışdırmaq olmaz.[14]
| Haynrix Rorer | |
|---|---|
| alm. Heinrich Rohrer | |
 | |
| Doğum tarixi | 6 iyun 1933[1][2][…] |
| Vəfat tarixi | 16 may 2013[3][1][…] (79 yaşında) |
| Elm sahəsi | fizika[4] |
| İş yeri | |
| Təhsili | |
| Elmi rəhbəri | Volfqanq Pauli |
| Üzvlüyü | |
| Mükafatları |
 |
 Vikianbarda əlaqəli mediafayllar | |
Rorer Sankt-Qallendəki Buks şəhərində əkiz bacısından yarım saat sonra anadan olmuşdur. 1949-cu ildə ailəsi Sürixə köçənə qədər qayğısız bir kənd uşaqlığı keçirmişdir. O, 1951-ci ildə İsveçrə Federal Texnologiya İnstitutuna daxil olmuş, burada Volfqanq Pauli və Paul Şerrerin tələbəsi olmuşdur. Onun doktorluq dissertasiyasına kriogen mühəndisliyi sahəsində çalışan P. Qrassman rəhbərlik etmişdir. Rorer, Yorqen Lükke Olsen tərəfindən başladılan bir layihə çərçivəsində, maqnit sahəsi tərəfindən stimullaşdırılan ifratkeçirici keçid zamanı ifratkeçiricilərin uzunluq dəyişikliklərini ölçmüşdür. Tədqiqatları zamanı o, ölçmələrin vibrasiyaya qarşı həddindən artıq həssas olması səbəbindən işlərinin böyük hissəsini şəhər yuxuya getdikdən sonra — gecə vaxtı görməli olduğunu aşkar etmişdi.
Onun təhsili İsveçrə dağ piyada qoşunlarında hərbi xidmət keçməsi ilə əlaqədar fasiləyə uğramışdır. 1961-ci ildə Roza-Mari Eqqer ilə evlənmişdir. Onların ABŞ-yə bal ayı səyahəti, həmçinin Nyu-Cersidəki Ratqers Universitetində Berni Serin ilə birgə II növ ifratkeçiricilərin və metalların istilik keçiriciliyi üzərində tədqiqat aparmağı da əhatə etmişdi.
1963-cü ildə o, Ambros Şpayzerin rəhbərliyi altında Rüşlikondakı IBM Tədqiqat Laboratoriyasına qoşulmuşdur. IBM-dəki ilk illərində impulsiv maqnit sahələrində maqnitomüqavimətli Kondo sistemlərini öyrənmişdir. Daha sonra maqnit faza diaqramlarını öyrənməyə başlamış və bu, nəticədə onu kritik hadisələr sahəsinə gətirib çıxarmışdır.
1974-cü ildə o, Santa-Barbarada yerləşən Kaliforniya Universitetində yaradıcılıq məzuniyyəti (sabbatical) keçirərək Vins Cakarino və Alan Kinq ilə birlikdə nüvə maqnit rezonansını (NMR) öyrənmişdir.
Rorer 1982-ci ilə qədər skanedici tunel mikroskopu üzərində çalışmışdır. O, 1986-cı ildə "IBM Fellow" fəxri adına layiq görülmüş və 1986–1988-ci illərdə tədqiqat laboratoriyasının fizika şöbəsinə rəhbərlik etmişdir. Rorer 1990-cı ildə İsveçrə Fizika Cəmiyyətinin fəxri üzvü, 2008-ci ildə isə Academia Sinica-nın fəxri akademiki seçilmişdir.[15]
Rorer 16 may 2013-cü ildə İsveçrənin Vollerau şəhərindəki evində, 79 yaşında təbii səbəblərdən vəfat etmişdir.[16][17]
- 1 2 3 4 Heinrich Rohrer // Encyclopædia Britannica (ing.).
- 1 2 Heinrich Rohrer // Brockhauz Ensiklopediyası (alm.).
- 1 2 Heinrich Rohrer, Physicist, Dies at 79; Helped Open Door to Nanotechnology (ing.). // The New York Times / J. Kahn Manhattan: New York Times Company, A. G. Sulzberger, 2013. ed. size: 443000 ISSN 0362-4331; 1553-8095; 1542-667X
- ↑ Journal officiel de la République française, Journal officiel de la République française. Document administratif (fr.). 1988. P. 5197. ISSN 0242-6773
- ↑ Heinrich Rohrer (1933–2013); Physicist. İsveçrə Federal Texnologiya İnstitutu.
- ↑ NNDB (ing.). 2002.
- ↑ www.ae-info.org (ing.).
- ↑ Şablon:Nobelprize including the Nobel Lecture, December 8, 1986 Scanning Tunneling Microscopy – From Birth to Adolescence
- ↑ Weiss, P. S. "Dr. Heinrich Rohrer (1933–2013), Founding Father of Nanotechnology". ACS Nano. 7 (6). 2013: 4693. Bibcode:2013ACSNa...7.4693W. doi:10.1021/nn402978h. PMID 23799298.
- ↑ Weiss, P. S. "A Conversation withDr. Heinrich Rohrer: STM Co-inventor and One of the Founding Fathers of Nanoscience". ACS Nano. 1 (1). 2007: 3–5. Bibcode:2007ACSNa...1....3W. doi:10.1021/nn7001294. PMID 19203123.
- ↑ Robinson, A. L. "Electron Microscope Inventors Share Nobel Physics Prize: Ernst Ruska built the first electron microscope in 1931; Gerd Binnig and Heinrich Rohrer developed the scanning tunneling microscope 50 years later". Science. 234 (4778). 1986: 821–822. Bibcode:1986Sci...234..821R. doi:10.1126/science.234.4778.821. PMID 17758103.
- ↑ "The Heinrich Rohrer Medal". Heinrich Rohrer Medal. Japan Society of Vacuum and Surface Science. İstifadə tarixi: 12 fevral 2020.
- ↑ "Heinrich Rohrer Medal". The 9th International Symposium on Surface Science. Japan Society of Vacuum and Surface Science. İstifadə tarixi: 12 fevral 2020.
- ↑ "Leadership And Development Award". Nano Seoul 2020. 24 fevral 2020 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 24 fevral 2020.
Nano Seoul 2020 appreciates the effort of gathering the professionals by presenting a Heinrich Rohrer Award.
- ↑ "Heinrich Rohrer". Academia Sinica. İstifadə tarixi: 3 dekabr 2019.
- ↑ "Heinrich Rohrer dies at 79; a father of nanotechnology". LA Times. 24 may 2013. İstifadə tarixi: 25 may 2013.
- ↑ Heinrich Rohrer obituary, The Economist June 2013