Həyət — tikililərin mərkəzi hissəsində yerləşən, layihədən asılı olaraq üstü açıq və ya örtülü ola bilən geniş məkan. Memarlıq terminologiyasında atrium adı ilə də tanınır. Türkiyə memarlığında həyətlər, adətən, üstü açıq formada saxlanılır. Həyət divar və ya hasarla əhatə oluna bilər, üstü kanopi və ya dam örtüyü ilə bağlana bilər. Döşəməsi beton, ot örtüyü, daş, torpaq, asfalt, döşəmə materialı, səkilər və ya cığırlarla örtülə bilər.[1] Yaşayış evlərində əsas giriş qapısı çox vaxt birbaşa həyətə açılır. Xüsusilə Mərkəzi Anadolu və Cənub-Şərqi Anadolu regionlarında həyət ənənəsi daha çox nüfuzlu və varlı şəxslərin evlərində müşahidə olunur. Bir çox həyətdə dekorativ bəzək hovuzu yerləşir. Həyətlər uşaqların oyun oynadığı, yay aylarında yeməklərin yeyildiyi, əyləncələrin və mərasimlərin keçirildiyi məkanlardır. Dini bayramlarda qurban kəsilməsi də ənənəvi olaraq həyətdə həyata keçirilir. Avropa memarlığında isə bəzi həyətlərin üstü şüşə örtüklə bağlanır.
Həyət (atrium) termini yalnız yaşayış evlərinə deyil, həmçinin fabrik və ticarət mərkəzlərində yerləşən mərkəzi boşluqlara da şamil edilir. Bu tip məkanlarda pilləkənlər, liftlər əsas giriş qapıları birbaşa həyətə açılır.[2]
Məscid memarlığında adətən iki növ həyət mövcuddur: xarici həyət (harim) və daxili həyət (hərəm). Xarici həyət məscidi ətraf məhəllə tikililərindən hündür divar vasitəsilə ayırır. Bu divarlarda dəmir barmaqlı pəncərələr və bir neçə giriş qapısı yerləşir; bəzi qapılar dar olur və zəncirlə bağlanır. Ərazinin maili olduğu yerlərdə həyətə pilləkənlə çıxılır. Süleymaniyə məscidi nümunəsində olduğu kimi, xarici həyətin əsas girişi monumental tacqapı ilə vurğulanır. Yeni məscid kimi bəzi nümunələrdə isə şəhərin sonradan genişlənməsi nəticəsində xarici həyət aradan qalxmışdır. Adətən bu həyətlərdə yaşlı ağaclar olur və zəmin torpaq örtüklü olur. Daxili həyət isə məscid binasına bitişik olub, ətrafı tağlı və günbəzli revaklarla əhatə olunmuş, mərkəzində şadırvan yerləşən məkandır. Daxili həyətin bir əsas tacqapısı (portalı) və yan girişləri vardır. Döşəməsi əsasən mərmərdən ibarət olur. Revak divarlarında iki sıra pəncərə yerləşir: aşağı sıra qapaqlı, yuxarı sıra isə sabit alçı revzenlə təmin edilir.
_-_1.JPG)
_18.jpg)
- ↑ "The role of multiple courtyards in the promotion of convective cooling". eprints.nottingham.ac.uk (ingilis). 16 dekabr 2011. 13 fevral 2018 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 12 yanvar 2020.
- ↑ "Thermal Comfort through the Microclimates of the Courtyard. A Critical Review of the Middle-eastern Courtyard House as a Climatic Response". Procedia - Social and Behavioral Sciences. Urban Planning and Architectural Design for Sustainable Development (UPADSD). 216: 662–674. 6 yanvar 2016. doi:10.1016/j.sbspro.2015.12.054. ISSN 1877-0428.
- Atrium: Five Thousand Years of Open Courtyards, by Werner Blaser 1985, Wepf & Co.
- Atrium Buildings: Development and Design, by Richard Saxon 1983, The Architectural Press, London
- A History of Architecture, by Spiro Kostof 1995, The Oxford Press.