Gilanİranın şimal-qərbində ostan.

Gilan ostanı
قلعه رودخان1.jpg

37°16′39″ şm. e. 49°35′20″ ş. u.


Ölkə
İnzibati mərkəz Rəşt
Tarixi və coğrafiyası
Sahəsi
  • 14.042 km²
Əhalisi
Əhalisi
  • 2.530.696 nəf. (2016)
Rəqəmsal identifikatorlar
ISO kodu IR-01
Gilan ostanı xəritədə
Vikianbarın loqosu Vikianbarda əlaqəli mediafayllar

Tarix

1920-ci ildə İranın mərkəzi hökumətindən və Rusiyanın müdaxiləsindən narazı qalan gilak sərkərdəsi Mirzə Kiçik xan Gilanın və Gilək xalqının müstəqilliyi üçün çalışaraq Yaxın Şərqdə ilk sosialist respublikası olan Gilan Respublikasını qurdu.

 
Mirzə Kiçik xan

Ərazi

Ostan Xəzər dənizinin qərbində yerləşir. Gilan ostanının ərazisi 14.106 km² (İSM-nə görə 14.042 km²)-dir.

Əhali

Əhalisi 2006-cı il siyahıya almasına əsasən 669,221 ailədə 2.381.063 nəfərdir.

Milli tərkib

2010-cu ildə Gilan ostanında əhalinin
ana dilinə əsasən etnik tərkibi
etnik qrup nisbəti
Şimallılar (Giləklər,Talışlar)
  
85.9%
Azərbaycanlılar
  
7.9%
Farslar
  
4.50%
Kürdlər
  
0.9%
Ərəblər
  
0.2%
Təsniflənməmiş
  
0.6%

Ümumi: Ostan əhalisinin çoxluğu giləklərdən ibarətdir . Geridə qalan əhalini Azərbaycan türkləri (qeyri-rəsmi qaynaqlara görə əhalinin 1/3-ni) , talışlar, tatlar, kürdlər, türkmənlər, yunanlar, ermənilər, farslar, yəhudilər, Hind-Avropa dil ailəsinə aid olan bir neçə köçəri kiçik etnik qrup (Sasani , Ağacani və sairə) və qaraçılar təşkil etməkdədir . Giləklər, Azərbaycan türkləri, talışlar, tatlar və kürdlər etnik ərazi areallarına malikdirlər, yəni kompakt halda həm kəndlərdə həm də şəhərlərdə məskunlaşmışdırlar . Farslar, yunanlar, türkmənlər, ermənilər və yəhudilər dağılmış şəkildə yalnız şəhərlərdə yaşamaqdadırlar .

  • Giləklər: Gilan ostanında ən böyük etnik qrup giləklərdir. Giləklər ana dil olaraq giləkcə, ikinci dil olaraq farsca danışırlar. Gilək dilinin dialektləri: Qaleşi, Rəşti, Rudbari, Someye Sarayi, Lahıcani, Ləngrudi, Rudsəri, Fuməni. Tarixən Təbəri dili adlandırılmış Mazandaran dili ilə Gilək dili olduqca yaxındır. Anadili və ya ikinci dil olaraq 3,000,000 nəfər gilək dilində danışmaqdadır.
  • Azərbaycanlılar:Azərbaycan vilayətlərindən Talış şəhristanının şəhərlərinə güclü miqrasiya nəticəsində talış və gilək dilləri öz mövqelərini itirərək öz yerlərini türkcəyə verirlər. Azərbaycan türkləri Astara bölgəsi, Məncil, Lövşan, Həviq, Çubər, LisarHəştpər şəhərlərində üstünlük təşkil etməklə, geniş olaraq ostanın başqa bölgələrində də yaşamaqdadırlar.
  • Talışlar: Etnologue-nin verdiyi təxminə görə 1993-cü ilə əsasən Gilanda talış dilində danışanların sayı təxminən 112,000 nəfərdir. DAK-ın yayınladığı məlumatlara əsasən hazırda 2012-ci ildə Gilan ostanında 200,000 nəfər talış əsilli əhali yaşamaqdadır. İran İslam Respublikasının rəsmi dövlət saytlarından biri olan National Portal for Electronic Services of İran-a əsasən İran və Azərbaycan Respublikalarında toplam 500,000 nəfər talış əsilli əhali yaşayır.
  • Tatlar:
  • Kürdlər: Kürd əsilli əhali üç müxtəlif tarixi mərhələdə Gilan ostanında məskunlaşmışdır. Onlardan ilk mərhələdə gələnləri rişvan tayfasına mənsub insanlar təşkil edir. XVII əsrin əvvəllərində 1622–1623-cü illərdə İrak torpaqlarını yenidən tamamiylə Səfəvilər İmperiyasının tərkibinə qaytaran I Şah Abbas tərəfindən Osmanlı tərəfində Səfəvi dövlətinə qarşı savaşmış ancaq müharibədə yenilərək tabe edilmiş və o zaman indiki Ərbil vilayətinin dağlıq bölgələrində yaşayan köçəri kürd tayfalarını Səfəvi dövlətinin ucqar sərhəd bölgələrinə sürgün etdirmişdir. O zaman Ərbil ətrafında yaşayan Rişvan (digər deyilişləri-Reşvan, Reşvand, Raşvand, Rəşvənd və s.) tayfası da Gilan vilayətinə sürgün olunmuşdur. Müəyyən iddialara əsasən Rişvan tayfası türk kökənlidir. Rişvan tayfasından olan əhali Siyahkəl şəhristanının Deyləman bəxşində, Rudbar şəhristanının Amarlu (əslində Ömərli) bəxşində, Rudbar şəhristanının Rəhmətabad və Blukat bəxşində yaşamaqdadırlar. 2-ci mərhələdə gələnləri Nadir şah (1736–1747) hakimiyyəti dövründə Xorasanın Quçan bölgəsindən buraya köçürmüşdür, onlar isə Rudbare Zeytun bölgəsində bəzi kəndlərdə yaşayırlar. 3-cü mərhələdə gələnlərin isə burada məskunlaşması XX əsrin əvvələrinə təsadüf edir. Bu mərhələdə gələnlər Kirmanşah ostanı ərazisindən buraya Ruslara qarşı mübarizədə istifadə edilmək üçün yerləşdirilmişdilər, onlar az saylıdırlar və hazırda Siyahkəl şəhristanının kənd əraziləri qismən bu kürdlərlə məskunlaşdırılmışdır.
Gilan ostanı
Bölgə (Şəhristan) Əhalisi (2006 s.a.) Ərazisi (km²) Etnik çoxluq Digər millətlər
Astara 79,416 432 Azərbaycanlılar Talış
Talış 179,499 291,9 Talış, Azərbaycanlı Gilək
Rizvanşəhr 64,193 783,5 Talış, Azərbaycanlı Gilək
Masal 47,648 633 Talış Gilək
Sövməə Sara 129,628 572,9 Gilək, Talış Azərbaycanlı, Kurmanc
Bəndər Ənzəli 130,851 304,7 Gilək Azərbaycanlılar
Fumən 96,788 777,9 Gilək Azərbaycanlı, Kurmanc
Rəşt 847,680 127,2 Gilək Azərbaycanlılar, Fars, Erməni
Şəft 63,375 586,9 Gilək Talış
Astaneyi-Əşrəfiyyə 107,801 42,8 Gilək məlumat yoxdur
Rudbar 101,884 237,2 TatAzərbaycanlı Talış, KurmancGilək
Siyahkəl 46,991 1088 Gilək Kürd
Əmləş 46,108 410 Gilək məlumat yoxdur
Lahican 161,491 436,7 Gilək məlumat yoxdur
Ləngərud 133,133 438 Gilək məlumat yoxdur
Rudsər 144,576 1331,1 Gilək məlumat yoxdur

İstinadlar

  1. .
  2. . . I.B.Tauris. 2009. səh. . ISBN 978-0857731876. Leaders of regional movements like Ra'is Ali Dilvari, Mirza Kuchik Khan, Muhammad Khiyabani and others or revered politically active intellectuals such as Mirza Hassan Khan Pir Nia Mushir al-Dawlah or Hassan Mudarris have become unquestioned national heroes (...)
  3. World Gazetteer :
  4. (Farsca:پورتال — مرکز آمار ایران) Portal — Statistical Center of Iran (Markaz-e Amar-e Iran) : 2012-07-05 at the Wayback Machine
  5. 2012-11-15 at the Wayback Machine 2006-inci il
  6. Statoids.com :
  7. شماره کتابشناسی ملی:۲۸۷۹۶۷۷/طرح بررسی و سنجش شاخص‌های فرهنگ عمومی کشور (شاخص‌های غیرثبتی){گزارش}:استان گیلان/به سفارش شورای فرهنگ عمومی کشور؛ مدیر طرح و مسئول سیاست گذاری:منصور واعظی؛ اجرا:شرکت پژوهشگران خبره پارس -شابک:۱-۶۰-۶۶۲۷-۶۰۰-۹۷۸ *وضعیت نشر:تهران-موسسه انتشارات کتاب نشر ۱۳۹۱ *وضعیت ظاهری:۲۸۵ ص:جدول (بخش رنگی)، نمودار (بخش رنگی)
  8. Majzooban.org : 2014-04-01 at the Wayback Machine:…The majority of the population speaks Gilaki as their first language while many children, particularly in the cities, tend to use Standard Persian amongst themselves. Gilan has some Azerbaijani-speaking people in Astara and Manjil. The northern part of the province is inhabited by Talesh people. The Kurdish language is used by some Kurds who have moved from Arbil to the Amarlu region. The language of Rudbar is Tati. Gilanis call themselves gilamard, which is a combination of 'Gil' and 'Amard.'
  9. Science Alert :
  10. Ethnologue report for language code :
  11. Encyclopædia Iranica: Donald Stilo :--Originally Published: December 15, 2001
  12. . 2019-12-04 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-02-01.
  13. Etnologue report for language code :
  14. Dünya Azərbaycanlıları Konqresi (DAK): GAMOH Umumi Əlaqələr Məsulu Məmməd GOLAN :[ölü keçid]---yayınlanma tarixi: 07.01.2012
  15. National Portal for Electronic Services of İran (farsca: درگاه ملی خدمات الکترونیکی ایران): About İran :
  16. Encyclopædia Iranica: Christian Bromberger :--Originally Published: November 12, 2010
  17. Kahta ilçesi Adıyaman ili , Nemrut ve Menzil hakkında her şey — Kahtanet.com : 2012-11-10 at the Wayback Machine
  18. Gurmanc ve Kürtlerin Kökeni — Gurmanc.com : 2012-10-31 at the Wayback Machine
  19. Kalemler ve Kılıçlar :[ölü keçid]
  20. World Gazetteer :[ölü keçid]
  21. Guilans Cultural Heritage, Handicrafts and Tourism Organization : 2013-11-27 at the Wayback Machine
  22. Guilan İnformation : 2013-06-02 at the Wayback Machine:…themselves and also guilan has large Azeri speaking population in the city,s like Anzali, Astara, Rasht, Masouleh .
  23. Guilans Cultural Heritage, Handicrafts and Tourism Organization : 2012-06-23 at the Wayback Machine
  24. Guilans Cultural Heritage, Handicrafts and Tourism Organization : 2012-06-23 at the Wayback Machine
  25. İran Radio Culture (İRİB — English Radio)-Department in Guilan :
  26. Guilans Cultural Heritage, Handicrafts and Tourism Organization : 2012-06-23 at the Wayback Machine
  27. Encyclopædia Iranica :
  28. (Excel)
  29. Guilans Cultural Heritage, Handicrafts and Tourism Organization : 2012-06-22 at the Wayback Machine
  30. Guilans Cultural Heritage, Handicrafts and Tourism Organization : 2012-06-23 at the Wayback Machine
  31. Encyclopædia Iranica :
  32. Guilans Cultural Heritage, Handicrafts and Tourism Organization : 2012-06-23 at the Wayback Machine
  33. وبسایت ادبیات گیلکی، مسعود پورهادی
  34. Encyclopædia Iranica :, Talış
  35. Guilans Cultural Heritage, Handicrafts and Tourism Organization : 2012-06-23 at the Wayback Machine
  36. Guilans Cultural Heritage, Handicrafts and Tourism Organization : 2012-06-23 at the Wayback Machine
  37. Encyclopædia Iranica :
  38. Guilans Cultural Heritage, Handicrafts and Tourism Organization : 2012-06-23 at the Wayback Machine
  39. Guilans Cultural Heritage, Handicrafts and Tourism Organization : 2012-06-23 at the Wayback Machine
  40. زبان تاتی (توصیف گویش تاتی رودبار)، دکتر جهاندوست سبزعلیپور.
  41. Iran Review : 2012-04-26 at the Wayback Machine:…Compiled By Deputy Editor of Iran Review-Firouzeh Mirrazavi
  42. Guilans Cultural Heritage, Handicrafts and Tourism Organization : 2012-06-23 at the Wayback Machine
  43. Guilans Cultural Heritage, Handicrafts and Tourism Organization : 2012-06-23 at the Wayback Machine
  44. Guilans Cultural Heritage, Handicrafts and Tourism Organization : 2013-05-31 at the Wayback Machine
  45. Guilans Cultural Heritage, Handicrafts and Tourism Organization : 2012-05-02 at the Wayback Machine
  46. Guilans Cultural Heritage, Handicrafts and Tourism Organization : 2012-06-23 at the Wayback Machine

Xarici keçidlər

Mənbə — ""

Informasiya Melumat Axtar


Anarim.Az

Sayt Rehberliyi ile Elaqe

Saytdan Istifade Qaydalari

Anarim.Az 2004-2022