Errou–Debrö modeli — ümumi tarazlıq nəzəriyyəsinin riyazi əsaslarını formalaşdıran və müasir neoklassik iqtisadiyyatın əsas modellərindən biri hesab olunan iqtisadi modeldir. Model Kennet Errou və Jerar Debrö tərəfindən hazırlanmış və ilk dəfə 1954-cü ildə dərc olunmuşdur. Bu model bazar iqtisadiyyatında müxtəlif agentlərin qərarlarının qarşılıqlı təsiri nəticəsində bütün bazarlarda eyni zamanda tarazlıq qiymətinin formalaşmasını riyazi şəkildə izah edir.[1]
| İqtisadiyyat | |
|---|---|
 | |
| Əsas kateqoriyalar | |
| Mikroiqtisadiyyat | |
| Makroiqtisadiyyat | |
| İqtisadi təlimlər tarixi | |
| İqtisadi metodologiya | |
| Alternativ iqtisadiyyat | |
| Texniki metodlar | |
| Riyazi iqtisadiyyat | |
| Ekonometrika | |
| Təcrübi iqtisadiyyat | |
| Milli Hesablar Sistemi | |
| Sahələr və alt sahələr | |
| Təhsil | |
| Səhiyyə | |
| Əmək | |
| Oyunlar nəzəriyyəsi | |
| Artım | |
| Kənd təsərrüfatı | |
| Təbii ehtiyatlar | |
| Davranış | |
| İqtisadi sistem | |
| Beynəlxalq | |
Portal:İqtisadiyyat |
Errou–Debrö modeli iqtisadiyyatda istehsalçılar və istehlakçılar arasında mübadilə prosesinin necə baş verdiyini, həmçinin bu prosesin hansı şərtlər altında optimal və sabit nəticə verdiyini araşdırır. Model ümumi tarazlıqın mövcudluğunu və müəyyən şərtlər daxilində sabitliyini sübut etməsi ilə iqtisadi nəzəriyyənin inkişafında mühüm rol oynamışdır.[2]
Errou–Debrö modeli XX əsrin ortalarında ümumi tarazlıq nəzəriyyəsinin inkişafı çərçivəsində yaradılmışdır. Bu sahənin ilkin əsasları Leon Valras tərəfindən qoyulmuş, lakin Valras modeli tam riyazi sübutlara əsaslanmırdı.[3][4]
1954-cü ildə Kennet Errou və Jerar Debrö tərəfindən yazılmış Existence of an Equilibrium for a Competitive Economy adlı məqalədə rəqabətli iqtisadiyyat üçün ümumi tarazlığın mövcudluğu riyazi metodlarla sübut edilmişdir. Bu iş riyazi iqtisadiyyatın inkişafında mühüm mərhələ hesab olunur.
Modelin inkişafı iqtisadiyyatın formal və riyazi analizinin genişlənməsinə səbəb olmuş və sonradan oyun nəzəriyyəsi, maliyyə iqtisadiyyatı və makroiqtisadiyyat kimi sahələrdə geniş tətbiq edilmişdir.[5]
Errou–Debrö modeli bir neçə əsas fərziyyəyə əsaslanır:[6]
- iqtisadiyyatda çoxsaylı istehlakçılar və istehsalçılar mövcuddur
- bütün bazarlar tam rəqabət şəraitində fəaliyyət göstərir
- agentlər rasional qərarlar qəbul edirlər
- bütün mallar və xidmətlər üçün bazar mövcuddur
- informasiya tam və əlçatandır
Bu fərziyyələr altında model iqtisadi sistemdə bütün bazarların eyni vaxtda tarazlıq vəziyyətinə gələ biləcəyini göstərir.[7]
Errou–Debrö modelində ümumi tarazlıq bütün malların bazarında tələb və təklifin bərabərləşdiyi vəziyyət kimi müəyyən edilir. Bu tarazlıq vəziyyətində:[8]
- istehlakçılar faydalılıqlarını maksimumlaşdırırlar
- istehsalçılar mənfəətlərini maksimumlaşdırırlar
- bazarda artıq tələb və ya artıq təklif mövcud olmur
Model bu tarazlığın müəyyən riyazi şərtlər daxilində mövcud olduğunu göstərir.
Errou–Debrö modeli iqtisadi nəzəriyyənin ən mühüm formal modellərindən biri hesab olunur. Onun əsas əhəmiyyəti aşağıdakılardan ibarətdir:[9]
- ümumi tarazlıq nəzəriyyəsinin riyazi əsaslarını yaratması
- bazar iqtisadiyyatının formal analizini mümkün etməsi
- müasir maliyyə və makroiqtisadi modellərin inkişafına təsir göstərməsi
Bu model həmçinin maliyyə iqtisadiyyatında aktiv qiymətləndirilməsi və risklərin bölüşdürülməsi kimi sahələrin inkişafına mühüm töhfə vermişdir.
Errou–Debrö modeli yüksək dərəcədə ideal fərziyyələrə əsaslandığı üçün bəzi iqtisadçılar tərəfindən tənqid edilmişdir. Əsas tənqidlər aşağıdakılardır:[10][11]
- real iqtisadiyyatlarda bazarların tam olmaması
- informasiya qeyri-bərabərliyi
- bazarların qeyri-mükəmməl rəqabət şəraitində fəaliyyət göstərməsi
Bu səbəbdən model daha çox nəzəri çərçivə kimi qəbul edilir.
- ↑ Arrow, K. J.; Debreu, G. "Existence of an equilibrium for a competitive economy". Econometrica. 22 (3). 1954: 265–290. doi:10.2307/1907353. JSTOR 1907353.
- ↑ McKenzie, Lionel W. "On Equilibrium in Graham's Model of World Trade and Other Competitive Systems". Econometrica. 22 (2). 1954: 147–161. doi:10.2307/1907539. JSTOR 1907539.
- ↑ McKenzie, Lionel W. "On the Existence of General Equilibrium for a Competitive Economy". Econometrica. 27 (1). 1959: 54–71. doi:10.2307/1907777. JSTOR 1907777.
- ↑ For an exposition of the proof, see Takayama, Akira. Mathematical Economics (2nd). London: Cambridge University Press. 1985. 265–274. ISBN 978-0-521-31498-5.
- ↑ Starr, Ross M. Shapley–Folkman theorem // Durlauf, Steven N.; Blume, Lawrence E. (redaktorlar ). The New Palgrave Dictionary of Economics. 4 (Second). Palgrave Macmillan. 2008. 317–318. doi:10.1057/9780230226203.1518. ISBN 978-0-333-78676-5.
- ↑ Düppe, Till; Weintraub, E. Roy. Finding Equilibrium. Princeton: Princeton University Press. 31 dekabr 2014. doi:10.1515/9781400850129. ISBN 978-1-4008-5012-9.
- ↑ Uzawa, Hirofumi. "Walras' Existence Theorem and Brouwer's Fixed-Point Theorem". 季刊 理論経済学. 13 (1). 1962: 59–62. doi:10.11398/economics1950.13.1_59.
- ↑ Debreu, Gerard. Theory of Value: An Axiomatic Analysis of Economic Equilibrium (ingilis). Yale University Press. 1 yanvar 1959. ISBN 978-0-300-01559-1.
- ↑ Arrow, Kenneth J. General competitive analysis. North-Holland. 2007. ISBN 978-0-444-85497-1. OCLC 817224321.
- ↑ Ljungqvist, Lars; Sargent, Thomas J. 8. Equilibrium with Complete Markets // Recursive Macroeconomic Theory (2nd). MIT Press. 2004. ISBN 978-0-262-12274-0.
- ↑ Lengwiler, Yvan. Microfoundations of financial economics: an introduction to general equilibrium asset pricing. Princeton University Press, 2009. p. 41.
- Athreya, Kartik B. The Modern Macroeconomic Approach and the Arrow–Debreu–McKenzie Model // Big Ideas in Macroeconomics: A Nontechnical View. Cambridge: MIT Press. 2013. 11–46. ISBN 978-0-262-01973-6.
- Geanakoplos, John. Arrow–Debreu model of general equilibrium // The New Palgrave: A Dictionary of Economics. 1. 1987. 116–124.
- Takayama, Akira. Mathematical Economics (2nd). London: Cambridge University Press. 1985. 255–284. ISBN 978-0-521-31498-5.
- Düppe, Till. "Arrow and Debreu de-homogenized". Journal of the History of Economic Thought. 34 (4). 2012: 491–514. CiteSeerX 10.1.1.416.2120. doi:10.1017/s1053837212000491.
- Notes on the Arrow–Debreu–McKenzie Model of an Economy, Prof. Kim C. Border California Institute of Technology
- "The Fundamental Theorem" of Finance; part II. Prof. Mark Rubinstein, Haas School of Business