Doqquz sehrbaz qadın və ya doqquz bacı (vall naw chwaer) — dünya mifologiyalarında geniş yayılmış doqquz qız motivinin Artur əfsanələrindəki variantlarından biridir.[1] Onlar ilk dəfə Ceffri Monmutlunun Avalonu və sonradan Morqan le Fey obrazına çevriləcək personajı təqdim etməsi zamanı mühüm rol oynayır. Bundan əlavə, "Mabinogion" toplusunun "Efrauq oğlu Peredur" adlı hissəsində əsas motiv kimi yer alır.[2]
Preyddeu Annvfn əsərində, Annvfn (Kelt mifologiyasının digər dünyası) adasında yaşayan doqquz bakirə kahin sehrli bir qazanın keşiyini çəkir.[3] Onların sehrli güclərinə oddan nəfəs almaq da daxildir. Kral Artur və döyüşçüləri bu qazanı ya oğurlayır, ya da məhv edir, lakin Annvfn bakirələrinin taleyi bilinmir.[4] Kelt mifologiyasında bu doqquz fövqəltəbii qadınların motivi başqa hekayələrdə də rast gəlinir və ehtimal ki, qədim Kelt dinindəki kahin qadın qruplarından qaynaqlanır.[5]
İstavinqun (Ystavingun) cadugərləri haqqında isə Pa qur poemasında (təxminən 1100-cü il) bir sətirlik qeyd var. Burada Kayın (sonrakı ənənədə Sir Kay) bu dağlıq ərazidə doqquz cadugəri öldürməsi onun ən böyük nailiyyətlərindən biri kimi təsvir edilir.[6] İstavinqunun dəqiq yeri bilinmir, lakin bəzi tədqiqatçılar onu İngiltərədəki Stenton Mur və oradakı "Doqquz Xanım" adlı daş dairəsi ilə əlaqələndirirlər. Bəzi alimlər, məsələn, Con və Keytlin Metyus, Pa qur poemasındakı qadınların əslində Preyddeu Annvfn əsərindəki kahinlər olduğunu düşünürlər.[7]
Tədqiqatçılar Norris Leysi və Con Kox doqquz cadugərin motivini VII əsrə aid Breton haqioqrafiyası Vita Prima Samsonis ilə də əlaqələndirirlər.[8][9] Bu mənbədə Sent Samson, Lur adasında yaşayan Teomaksa (Theomaxa) adlı cadugər qadınla qarşılaşır. Teomaksa Samsonun gənc köməkçisinə hücum edir və özünü Tanrının düşməni elan edir.[10] Samson ona tövbə etməyi təklif etsə də, cadugər bundan imtina edir və uçaraq qaçmağa çalışır. Lakin Samson onu yerindəcə hərəkətsizləşdirir və dua edərək onun ölümünü diləyir. Dualar bitər-bitməz, Teomaksa yıxılıb ölür.[11]
Ceffri Monmutlunun XII əsrə aid Vita Merlini əsərində Avalon sehrli ada kimi təsvir olunur.[12] Burada doqquz sehrbaz bacı — Morqen, Moronoe, Mazoe, Qliten, Qlitonea, Qliton, Tayronoe və Titen (bəzən isə iki Thitis bacısı) yaşayır.[13][14] Onlar güclü sehrbazlar və şəfa verən həkimlər kimi tanınır, forma dəyişdirmə qabiliyyətlərinə malikdirlər. Taliesin tərəfindən Avalon adasına aparılan Kral Arturun müalicə olunması da onların öhdəsinə buraxılır. Qrupun lideri olan Morqen sonrakı Artur əfsanələrində Arturun bacısı Morqan le Feyə çevrilmişdir.[15][16] Digər səkkiz bacı isə başqa heç bir orta əsr mənbələrində təkrar qeyd olunmur.[17]
- ↑ Walmsley, Eric. King Arthur's Battle for Britain. Troubador Publishing Ltd. 2013. səh. 36. ISBN 9781780887173 – Google Books vasitəsilə.
- ↑ Green, Thomas. Concepts of Arthur (PDF). Tempus Publishing. 2007. 2025-03-13 tarixində arxivləşdirilib (PDF). İstifadə tarixi: 2025-03-10.
- ↑ Johnson, Flint F. Origins of Arthurian Romances: Early Sources for the Legends of Tristan, the Grail and the Abduction of the Queen. McFarland. 2012. ISBN 9780786468584 – Google Books vasitəsilə.
- ↑ Freeman, Mara. Grail Alchemy: Initiation in the Celtic Mystery Tradition. Simon and Schuster. 2014. səh. 40. ISBN 9781620551929 – Google Books vasitəsilə.
- ↑ Lacy, Norris J.; Ashe, Geoffrey; Mancoff, Debra N. The Arthurian Handbook, Second Edition: Second Edition. Routledge. 2014. ISBN 9781317777434 – Google Books vasitəsilə.
- ↑ Hunt, August. Shadows in the Mist: The Life and Death of King Arthur (ingilis). Hayloft. 2006. ISBN 9781904524380.
- ↑ Matthews, John; Matthews, Caitlín. The Complete King Arthur: Many Faces, One Hero. Simon and Schuster. 2017. səh. 194. ISBN 9781620556009 – Google Books vasitəsilə.
- ↑ Lacy, Norris J. Medieval Arthurian Literature: A Guide to Recent Research. Routledge. 2014. səh. 1889. ISBN 9781317656944 – Google Books vasitəsilə.
- ↑ Koch, John T. Celtic Culture: A historical encyclopedia. Vol. 1. ABC-CLIO. 2006. səh. 325. ISBN 9781851094400 – Google Books vasitəsilə.
- ↑ Newall, Venetia. The Witch Figure: Folklore essays by a group of scholars in England honouring the 75th birthday of Katharine M. Briggs. Routledge. 2004. səh. 161. ISBN 9781136551802 – Google Books vasitəsilə.
- ↑ Clogan, Paul Maurice. Medievalia Et Humanistica: Studies in Medieval & Renaissance Culture. Rowman & Littlefield. 2003. ISBN 9780521209991 – Google Books vasitəsilə.
- ↑ Olson, Lynette. St Samson of Dol and the Earliest History of Brittany, Cornwall and Wales. Boydell & Brewer. 2017. səh. 28. ISBN 9781783272181 – Google Books vasitəsilə.
- ↑ Koch, John T. Celtic Culture: A historical encyclopedia. Vol. 1. ABC-CLIO. 2006. səh. 1558. ISBN 9781851094400 – Google Books vasitəsilə.
- ↑ Krajewski, Elizabeth M. G. ARCHETYPAL NARRATIVES: TOWARD A THEOLOGICAL APPRECIATION OF EARLY CELTIC HAGIOGRAPHY (PDF). University of Wales Trinity Saint David. 2015. 2018-11-03 tarixində arxivləşdirilib (PDF). İstifadə tarixi: 2025-03-10.
- ↑ Olson, Lynette. St Samson of Dol and the Earliest History of Brittany, Cornwall and Wales. Boydell & Brewer. 2017. səh. 27. ISBN 9781783272181 – Google Books vasitəsilə.
- ↑ Johnson, Flint. The British Sources of the Abduction and Grail Romances. University Press of America. 2002. səh. 152. ISBN 9780761822189 – Google Books vasitəsilə.
- ↑ Floyde, Marilyn. King Arthur's French Odyssey: Avallon in Burgundy. Pegasus Elliot Mackenzie Pu. 2009. səh. 32. ISBN 9781843865698 – Google Books vasitəsilə.