Bambuk fleyta — Asiyada yayılmış qədim nəfəs musiqi alətidir. Bu növ fleytalar Çjou sülaləsi dövründən başlayaraq tarixi yazılarda və sənət əsərlərində tarixə düşmüşdür. Ən qədim yazılı mənbələr Çinlilərin eramızdan əvvəl XII-XI əsrlərdə quan (qamış aləti) və hsio (və ya xiao, uclu üfürülən fleyta, çox vaxt bambukdan) istifadə etdiklərini, ardınca eramızdan əvvəl IX əsrdə çi (və ya çiih) və eramızdan əvvəl VIII əsrdə yueh istifadə etdiklərini göstərir. [1]Bunlardan çi ən qədim sənədləşdirilmiş çarpaz fleyta və ya eninə fleytadır və bambukdan hazırlanmışdır.[1][2] Çinlilərin sözün əsl mənasında "bambuk fleytası" mənasını verən zhudi sözü var.[3]
| Bambuk fleyta | |
|---|---|
 | |
| Təsnifat | nəfəs musiqi aləti |
| Əlaqəli alətlər | Fleyta |
| Mənşə ölkəsi | Çin |
 Vikianbarda əlaqəli mediafayllar | |
Kurt Saksa görə, çarpaz fleyta (Sanskritcə: vāṃśī) "qədim Hindistanın məşhur nəfəs aləti" idi.[4] O, "səmavi musiqi" alətlərini təsvir edən dini sənət əsərlərinin "aristokratik xarakterli" musiqi ilə əlaqəli olduğunu söyləyirdi. Hindistan bambuk xaç fleytası olan bansuri Krişna üçün müqəddəs idi və o, Hindu incəsənətində bu alətlə təsvir olunur. Hindistanda xaç fleytası eramızın I əsrindən Sançi və Amaravatidə eramızın II-IV əsrlərindən relyeflərdə əks olmuşdur.ref name=sachs2/>[5]
Müasir dövrdə bambuk fleytaları Asiya, Cənubi və Cənub-Şərqi Asiya, Cənubi Amerika və Afrika da daxil olmaqla, bambukun asanlıqla əldə edilə biləcəyi yerlərdə geniş yayılmışdır.
- 1 2 Sachs, Kurt. The History of Musical Instruments. New York: W. W. Norton & Company. 1940. 178–179.
- ↑ "Ancient Chinese Musical Instrument's Depicted On Some Of The Early Monuments In The Museum". en:University of Pennsylvania Museum of Archaeology and Anthropology. 18 avqust 2021 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 30 noyabr 2020.
The Erh Ya (c. 400 B.C.) says the ch'ih was made of bamboo, its length was 16 inches, one hole opened upwards, and it was blown transversely.
- ↑ Chen-Gia Tsai. Chinese flutes and their music (PDF) // The Chinese Membrane Flute (dizi): Physics and Perception of its Tones (Tezis). Humboldt-University Berlin. 22 fevral 2014 tarixində arxivləşdirilib (PDF). İstifadə tarixi: 15 fevral 2014 – Graduate Institute of Musicology at National Taiwan University vasitəsilə.
- This text appears to be: Chen Gia Tsai. The Chinese Membrane Flute (dizi): Physics and Perception of its Tones (Tezis). Humbolt University Berlin. 28 noyabr 2003. 30 iyun 2023 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 30 noyabr 2020 – Scribd vasitəsilə.
- ↑ Sachs, Kurt. The History of Musical Instruments. New York: W. W. Norton & Company. 1940. 158–159, 180.
- ↑ Kadel, Ram Prasad. Musical Instruments of Nepal. Katmandu, Nepal: Nepali Folk Instrument Museum. 2007. 45. ISBN 978-9994688302.
Banshi...\transverse flute...made from bamboo with six finger holes...known as Lord Krishna's instrument.
- Ron Korb's Asian Flute Gallery (features descriptions and photos of the dizi, xun, and other Chinese wind instruments
- Chinese flute (dizi) finger chart
- Extensive displays of Hulusi flute and Bawu flute