Balıkəsirin azad edilməsi (türk. Balıkesir'in Kurtuluşu) — Türkiyə ordusunun Balıkəsir şəhərinə daxil olması ilə 6 sentyabr 1922-ci il tarixində Balıkəsirin Yunanıstan işğalından azad edilməsi hadisəsi.
| Balıkəsirin azad edilməsi | |
|---|---|
 | |
| Tarix | 6 sentyabr 1922 |
| Yeri | |
|
|
|
 Vikianbarda əlaqəli mediafayllar | |
Qüvayi-milliyə hərəkatı Yunanıstan qüvvələrinin Egey dənizi bölgəsində həyata keçirdiyi işğallardan sonra başlamış və müstəqil yerli təşkilatlanmalar şəklində yayılmışdır. Bu yerli qurumların formalaşmasında Balıkəsir əhalisinin rolu xüsusi əhəmiyyət daşımışdır. Şəhər Qüvayi-milliyə hərəkatının başlandığı mərkəzlərdən biri kimi tanınmış və bu səbəbdən "Qüvayi-milliyə şəhəri" kimi də adlandırılmışdır.[1]
16 may 1919-cu il tarixində Balıkəsir əhalisi Balıkəsir Liseyinin yerləşdiyi binadakı Oxu Yurdunda toplaşaraq işğallara etiraz etmişdir.[2] Toplantı zamanı İzmirin işğalından sonra bölgədə baş verən zorakılıqlar xatırladılmış, yazışmalar və rəsmi etirazların bu təhlükənin qarşısını almaqda yetərli olmayacağı qənaətinə gəlinmişdir. Bu şəraitdə Balıkəsirin də oxşar aqibətlə üzləşə biləcəyi ehtimalı irəli sürülmüş və mümkün ilhaqın faktiki şəkildə rədd edilməsi məqsədilə Balıkəsir Rəddi-İlhaq Cəmiyyəti adlı bir heyətin yaradılması təklif edilmişdir. Alaca məscidində keçirilən gizli toplantılarda milli mübarizənin əsasları formalaşdırılmışdır. Bu çərçivədə Alaca məscidində bir araya gələn 41 nəfərlik heyət və şəhər əhalisi Balıkəsir Qüvayi-milliyəsini təsis edərək Mustafa Kamalın rəhbərliyi altında aparılan milli mübarizəyə dəstək vermişdir. 15 may 1919-cu il tarixində İzmirin işğalından sonra Balıkəsir bələdiyyə rəisi Keçəcizadə Mehmed Əmin Əfəndinin çağırışına cavab verənlər arasında Karesi məbusu Mehmed Vəhbi bəy, bələdiyyə rəisi Keçəcizadə Mehmed Əmin bəy, Yırcalızadə Şükrü Əfəndi, Həsən Bəsri Çantay və bütün qərarları qəbul etmək səlahiyyətinə malik ümumilikdə 41 nəfər yer almışdır.[3]
Mehmed Vəhbi Bolakın başçılığı ilə şəhərin tanınmış şəxsləri indiki Qüvayi-Milliyə Muzeyinin yerləşdiyi məkandakı Oxu Yurdunda toplaşmışdır. Aparılan müzakirələr zamanı mövcud vəziyyətdə passiv vasitələrin nəticə verməyəcəyi aydın olmuş, düşmənin yalnız silahlı müqavimət yolu ilə geri çəkilə biləcəyi fikri ön plana çıxmışdır. Bu yanaşma Balıkəsirdə Qüvayi-milliyə hərəkatının faktiki olaraq silahlı mərhələyə keçməsini şərtləndirmiş və milli müqavimətin başlanğıc nöqtəsi kimi qiymətləndirilmişdir.[2]
18 may 1919-cu il tarixində Alaca məscidində mövlud mərasimi zamanı toplaşanlar mərasimdən sonra işğalın rədd edilməsi və milli mübarizəyə başlamaq qərarına gəlmişdilər. Daha sonra davamlı olaraq keçirilən Alaca məscidində toplantılarında silahlı mübarizə qərarı verilmişdir. Oxu Yurdu, Alaca məscidi toplantıları və Balıkəsir konqresləri ilə bölgədə Yunanıstan işğallarına qarşı ilk ciddi təşəbbüs Balıkəsirli vətəndaşlar və ziyalılar tərəfindən başlamışdır.[4] Kəndlisi və şəhər sakini ilə balıkəsirlilər heç bir xarici təlimat almadan müdafiə üçün qərar qəbul etmişdulər. Beş konqres keçirərək bir araya gələn balıkəsirlilər 14 ay ərzində dörd cəbhədə Yunanıstan orduları ilə döyüşmüşdür. Müharibə boyunca ilk konqres Balıkəsirdə toplanmış, ilk atış Balıkəsirin Ayvalıq ərazisində, son atış isə Bandırmada baş tutmuşdur. Egey bölgəsində öz imkanları ilə Yunanıstan işğalına son qoyan yeganə şəhər Balıkəsirdir.[5]
Milli mübarizənin ən vacib dövrlərində Balıkəsirdə Həsən Bəsri Çantay tərəfindən nəşr olunan "SES" qəzeti Balıkəsir və Qüvayi-milliyə tərəfdarlarının yanında olan Anadolu xalqının səsini əks etdirmişdir. Mehmed Akif Ərsoy "SES" qəzetinin ilk sayına göndərdiyi yazıda belə ifadə etmişdir: "Düşmən səsini eşitmək istəmirsənsə, bu Qardaş səsidir, oyat bu səsi; qalxanda görər ki, axşam olmuş, vaxtilə oyanmayan bu səsdən". Bu misralar Balıkəsir xalqının, Türkiyə millətinin işğal və əsarəti qəbul etməyəcəyini bütün dünyaya çatdıran çağırış olmuşdur.[3][5]
İşğaldan sonra geri çəkilmiş Türkiyə qüvvələrinin dağlarda olduğunu güman edən Yunanıstan komandanlığı pusuya düşməkdən ehtiyat etmiş, öz birliklərinin Balıkəsirdə nizamlı şəkildə toplanmasını gözləmişdir. Yunanıstan komandanlığı, onları qəbul etmiş Azadlıq və Razılaşma Partiyası üzvlərini yardıma çağırmışdır. Verilən siyahılardan şəhərdə qalan və Qüvayi-milliyəyə xidmət edən şəxslər müəyyən edilmiş və həbs olunmuşdur. Yunanıstan komandanlığının ilk addımlarından biri Poçtahanda fəaliyyət göstərən məmur və telqrafçıları dəyişdirmək olmuşdur. Onların yerinə yunan və ermənilər məmurlar gətirilmişdir. Azadlıq və Razılaşma Partiyası tərəfdarları Yunanıstan bayraqlı qolbaq və kəmərlə "Qüvaçı ovuna" çıxmış, 36 nəfəri Yunanıstan komandanlığına təhvil vermişdilər. İşğalın ertəsi günü Yunanıstan əsgərləri və yerli yunanlar evlərini tərk etmiş Qüvayi-milliyə tərəfdarlarının mal və mülklərini talan etmişdilər. Dairələrdəki bəzi məmurlar öz vəzifələrində saxlanılmışdır. Qüvayi-milliyə tərəfdarları bəzi Yunanıstan tərəfdarı müsəlmanların köməyi ilə şəhərdən çıxarılmışdır. Bələdiyyə rəhbərliyinə Azadlıq və Razılaşma Partiyası sədri Qiridizadə Mühiddin bəy gətirilmişdir. İşğalın ilk günlərində həbs olunan şəxslər yerli yunan və ermənilərin araya girməsi nəticəsində siyasətlə məşğul olmayacaqlarına dair and içmiş, təxminən bir ay yarım sonra azad edilmişdir.[6]
Milli dəstələrdən bəziləri kəndlərini qorumaq üçün silahlarını əlindən buraxmamış, kiçik qruplar şəklində dağlara çəkilmişdir. Bandırmaya çıxan Yunan birlikləri, yerli yunanlar və bəzi Anzavur əsgərləri tərəfindən qarşılanmışdır. Əsas ordu Balıkəsir istiqamətində hərəkət etməyə başlayanda Bandırmada Yunanıstan jandarmaları və Yunanıstan gəmilərinin heyəti qalmışdır. Bunların ilk işi şəhərdə milli hərəkəti dəstəkləyənləri tapmaq, tutmaq və bəzi hallarda edam etmək olmuşdur. Milli hərəkatın Bandırmadakı əsas dayaqlarından olan Çərkəz Həsən bəy kolloborasionistlərin təklifi ilə Liman Meydanında böyük təhqirə məruz qalıb öldürülmüşdür. Balıkəsir və ətraf bölgələrdəki fəallar işğal qarışıqlığı qurtardıqdan sonra nə edə biləcəklərini düşünməyə başlamışdır. Bu dövrdə Balıkəsirdə vəkil işləyərkən işğaldan sonra Ankaraya qaçan və Milli Hökumət tərəfindən bölgəni tanıdığı üçün Dəmirmiyə kaymakam təyin olunan İbrahim Əthəm bəy yunanların bölgəni işğal etməsinə baxmayaraq təslim olmamış, bölgədəki jandarma birliyi ilə Parti Mehmed Pəhlivan və Xəlil Əfə qruplarını yanına alaraq Sındırğı dağlarına çəkilmişdir.[6]
Bu xəbər əsasında Balıkəsir əyanı yunanlara gizli "Hərbi Polis", qısa adı ilə Ayın-Pe təşkilatını fəaliyyətə çağırmışdır. Ayın-Pe qısa müddətdə güclü bir həmrəylik birliyinə çevrilmişdir. İşğal başlayanda müdafiəsiz qalmış kəndlilər gizlicə silahlanmışdır. İvrindi nahiye müdiri və "Qoca müdir" ləqəbli Tofiq bəy İvrindi dağlarına,fələrin yanına gedərək onları milli bir müfəzzə kimi təşkil etmiş və rəhbərlik etmişdir. Ətrafdakı digər efələri də yanına çağıraraq güclü bir müfəzzə yaratmışdır. Sındırğı dağlarında fəaliyyət göstərən İbrahim Əthəm bəyə bu müfəzzə birləşdirilmişdir.[6]
31 iyul 1922-ci il tarixli Ordu əmri "Hüseyn" kod adlı Nurullah adlı bir fədayi tərəfindən İbrahim Əthəm bəylə paylaşılmışdır. Bu əmrdə bildirilmişdir ki, "Milli ordunun tezliklə gələcəyi, artıq yunanların Anadolu macərasının sona çatdığı" xəbəri yayılmışdır. Bu xəbər bütün müfəzzələr arasında böyük sevinc yaratmışdır. 26 avqust 1922-ci il tarixində səhər tezdən Sındırğı dağlarında uzaqdan gələn top səslərini eşidən və bu siqnalı gözləyən İbrahim Əthəm bəy kəndlilərə ordunun yaxınlaşdığı müjdesini vermişdir. 27 avqust günü top səsləri davam etmişdir. Gələn məlumatlardan düşmənin qaçmaq hazırlığında olduğu öyrənilmişdir. 1–2 sentyabr tarixlərində müfəzzələr iştirakçıları silahlandırmış və qaçan düşməni təqib etmişdilər. 3 sentyabr günü Sındırğı istiqamətində irəliləyən müfəzzələr Yunanıstan qüvvələrinin qəsəbə ətrafında qazdığı tikanlı məntəqələrdə qarşılaşmışdır. İki saat davam edən döyüşdən sonra Yunanıstan tərəfi geri çəkilmişdir. Sındırğıya böyük coşqu ilə daxil olan müfəzzələr asayişi təmin etmiş, lazımi tədbirləri görmüş və Sındırğıdan qaça bilməyən yunanları toplamış, onları çılpaq şəkildə tərs oturdaraq üzərlərinə "Mən bir vətən xainiyəm, bu cəzanı haqlı olaraq alıram" yazıb bazarda gəzdirmişdilər.[7]
3 sentyabr 1922-ci il tarixində yolları kəsən müfəzzələr Sındırğıdan qaçan düşmən qrupuna Biqadiçə yaxın Qarayoxuş adlanan yerdə hücum etmiş, düşmən dağıdılmışdır. 4 sentyabr gecəsi Biqadiç istiqamətində irəliləyən müfəzzələr Yunanıstan qüvvələrini geri çəkilməyə məcbur etmişdir. Mülazim Qasım Əfəndi müfəzzəsi Çağışda düşmənə pusqu qurmaq üçün göndərilmişdir. Müfəzzələr 5 sentyabr günü böyük təntənə ilə Biqadiç şəhərinə daxil olmuşdur. İbrahim Əthəm bəy qrupu Sındırğıda üç qol halında fəaliyyət göstərmişdir: bir qol Balıkəsir istiqamətinə, bir qol Akhisar-Kırkağaç-Okçu istiqamətinə, üçüncü qol isə Dursunbey-Kepsut və ətrafına doğru irəliləmişdir. Kepsut 5 sentyabr 1922-ci il tarixində azad edilmişdir. 5 sentyabr səhəri milli müfəzzələrin kəşfiyyat qolları Çayırhisar və Ayşebacı kəndlərinə çatmış, bütün ətraf kəndlərin yolları bağlanmışdır. Yunanlar və ermənilər qatarla Bandırmaya qaçmış, İzmir dəmiryolu isə Saçlı Əfə tərəfindən kəsilmişdir.[6]
5 sentyabr səhəri Yunanıstan əsgərləri mallarını daşıyıb yükləyirmiş. 4–5 sentyabr gecəsi Balıkəsirə hakim təpələrdə xalq tərəfindən odlar qalanmışdır. Təpələrdəki işıqla Rumlar həmin gecə qaçmış, Yunanıstan komandanı isə son qatarla şəhəri tərk etmişdir. 5–6 sentyabr gecəsi Balıkəsirli Arnavut Arslan Ağa bir kəşfiyyat kolu ilə Balıkəsirə daxil olmuş və şəhərin səhər azad ediləcəyi müjdesini çatdırmışdır. Şəhər bütün gecə yuxusuz qalmış, hər evin qapısı tək-tək döyülərək səhər qarşılamaya hazır olmaq bildirilmişdir.[6]
Sındırğıdan sonra Milli Müfəzzələr üç qrupa bölünmüşdür: biri Kırkağaç-Soma istiqamətinə, biri Bigadiç-Balıkəsir istiqamətinə, üçüncüsü isə Dursunbey-Kepsut istiqamətinə hərəkət etmişdir. Sahil bölgəsi istisna olmaqla düşmən digər ərazilərdən geri çəkilmiş, İbrahim Əthəm bəy isə rayonlara telqraf göndərərək hər bölgənin qabaqcıl nümayəndələrindən bir müdafiəyi-hüquq heyəti yaratdırmış, zəruri yerlərə nümayəndələr göndərmiş və bölgələrin asayişini bu heyətlərin təşəbbüsünə buraxmışdır. Qasım Əfəndi müfəzzəsi Balya istiqamətinə göndərilmişdir. Balya ətrafı tamamilə Türkiyə dəstələri tərəfindən əhatə edilmiş, yeganə çıxış xətti olan "Dekovil xətti"ni istifadə etmək istəyən Yunanıstan qüvvələri trene mindirdikləri Balya yunanları ilə çıxış cəhdi göstərmişlər. Soğanbüklü Bəktəş Ağa, Əfşarlı Cəfər Efe, Qırgöz İbrahim və yoldaşları tərəfindən nəzarət edilən Balya boğazında atəşlə qarşılaşan yunanlar geri çəkilmişdilər. Sonra qatarı möhkəmlənmiş, sandıqlardakı bir neçə maşını quraşdırmış və ikinci çıxış cəhdi etmişdilər. Qanlı döyüşdən sonra sındırıb dağılmış vəziyyətdə sahilə çata bilmişlər. Qoca Müdir Tofiq bəy rəhbərliyindəki İvrindi Müfəzzəsi İbrahim Əthəm bəyin əmri ilə Bakırlı Mustafa Əfəndi müfəzzəsi ilə birləşərək Berqamanı azad etmişdir. Berqamaya hakim mövqelərə dərhal mövqelər qurulmuş, Yunanıstan qüvvələri şəhərə daxil edilməmişdir. Yunanıstan tərəfinin İvrindidən Balyaya çəkilməsi ilə İvrindi əvvəlcədən azad edilmişdir.[6]
Qönən İldırım Müfəzzəsi 5–6 sentyabr gecəsi Qöndəki Yunanıstan qüvvələrinə basqın etmişdir. Tel torların arxasında gizlənmiş yunanlar yalnız 6 sentyabr günü günortaya qədər müqavimət göstərə bilmişdir. Mayor Draqo komandasındakı 700–800 nəfər Yunanıstan əsgərindən ibarət birlik tamamilə məhv edilmişdir. Qönən Müfəzzəsi Qönəni azad etdikdən sonra həmin gün Sarıköy nahiyəsi və Elbirlik kəndindəki Yunanıstan qərargahlarına basqın etmiş və onları məhv etmişdir. Növbəti gün Edincik Yunanıstan qarnizonu mühasirəyə alınmışdır. Şiddətli döyüşlər zamanı Bacak Həsən Əfə ağır yaralanmışdır. Döyüşlər davam edən zaman Bandırma və Erdekdə qalmış son Yunanıstan qalıqlarını Anadolu torpağından çıxarmaq üçün Sarı Əfə Ədib və mayor Hacı Adil bəylər müfəzzələri ilə gəlmiş, iki saat ərzində Yunanıstan qarnizonunu məhv etmişlər. Dağılmış Yunanıstan ordusunun qalıqları sahillərə çıxmaq üçün yol axtarırdı. Balıkəsir ətrafında bunlardan üç əsas qrup mövcud idi: biri Edremit istiqamətinə keçməyə çalışır, biri Bursa vasitəsilə Balıkəsir üzərindən İzmirə hərəkət edirdi, üçüncü qrup isə Simav-Sındırğı bölgəsində dolaşırdı.[6]
5 sentyabr tarixində Porsunlar və Tına Çayırı yaxınlığında yerləşən düşmən birliyi günortaya qədər Söyütcük kəndi ətrafında müşahidə edilmiş və qısa müddətdə məhv edilmişdir. 30 avqust 1922-ci il tarixində Yunanıstan qüvvələrinin tam məğlubiyyətinin müəyyən edilməsindən sonra, 1 sentyabr 1922-ci il tarixindən etibarən Bandırma, Erdek, Qönən, Manyas, Qaracabəy ətrafındakı qeyri-müsəlmanlar toplanaraq Erdekdəki Yunanıstan və Bandırmadakı Britaniya gəmilərinə yerləşdirilməyə başlamışdır. Yunanıstan tərəfi tapdıqları müsəlmanları Bandırmanın Mağmum kəndi ətrafındakı sazlıq və tel torlarla əhatə edilmiş bir əraziyə doldurmuşdur. Qısa müddətdə sayı üç minə çatan türk əhalisi 16 sentyabr tarixində Bandırmaya gətirilmiş və şəhər mərkəzindəki Heydər Çavuş məscidinə yerləşdirilmişdir. Bandırmada yalnız silahlı yunan fədayiləri qalmışdır. Axşam vaxtı məscidin ətrafına yerləşdirilən partlayıcıları yandıraraq yunan fədayiləri qaçmışdır. Məsciddəki türk sakinlər vəziyyəti fərq etmiş və məscid dərhal boşaldılmışdır. Qısa müddət sonra məscid partlamış, ətrafdakı çoxsaylı evlərlə birlikdə sabaha qədər yanmışdır. 17 sentyabr tarixində Bandırma yaxınlığına gələn və burada düşmənin qalmadığını öyrənən Türkiyə ordusu Paşabayırı üzərindən Erdek istiqamətinə yönəlmişdir. Akçapınar kəndi önlərində Yunanıstan artçılarının pusqusuna düşən Türkiyə əsgərləri çoxsaylı itkilər vermişdir. Alay və tabur komandirləri əsgərlərə ruh vermək istərkən həlak olmuşdur. Yunanıstan tərəfi daha çox dayanmamış, qısa müddətdə qaçmışdır. Növbəti gün əməliyyatı davam etdirən Türkiyə qüvvələri Erdek yaxınlığında, Albayrak təpəsində mövqe tutmuş yunanlarla yenidən toqquşmuşdur. Daha uzun müddət müqavimət göstərə bilməyən Yunanıstan qüvvələri yanlarına yerli yunan və erməniləri də alaraq limandakı gəmilərinə minib Anadolu torpağından çıxmışdır.[6]
Burada atılan güllər Türkiyə İstiqlaliyyət müharibəsinin son gülləri olmuşdur.[6]
1923-cü ildə Türkiyə Böyük Millət Məclisi "İqtisadiyyat Konqresi" təşkil etmək qərarı qəbul etmişdir. Türkiyənin aparıcı iqtisadçıları və fikir sahibləri ilk dəfə 17 fevral 1923-cü il tarixində İzmirə toplaşacaqdılar. Onlar kənd təsərrüfatına əsaslanan iqtisadi quruluş içində olan Türkiyə dövlətinin iqtisadi strukturunu quracaq və formalaşdıracaqdılar. İzmir İqtisadiyyat Konqresi hazırlıqları davam edən zaman Atatürk xalqı tanımaq, dövlət işlərini izah etmək və fikir almaq məqsədilə ilk yurtdışı səfərinə çıxmaq qərarını vermişdir. İlk səfər qatarla Balıkəsirə, oradan isə avtomobil ilə Edremit və ətraf istiqamətə təşkil ediləcəkdi. Səfər planı teleqraf vasitəsilə Balıkəsirə bildirilmişdir. Balıkəsirdə vali rəhbərliyində qarşılanma və hazırlıq komitəsi yaradılmışdır. Güclü teleqraf və telefon əlaqəsi vasitəsilə Atatürkün nə zaman gələcəyi, saatı, kimlərlə gələcəyi, qonaqların qalacağı yerlər və yataq sayı müəyyən edilmişdir. Həsbi bəy mülkü Atatürk və Lətifə xanıma ayrılmışdır.[8]
4 fevral 1923-cü il tarixində şəhərin on ayrı yerinə "takı-zəfərlər" qurulmuş, hər birini bir təşkilat üzərinə götürmüş və üzərinə yazılar yazılmışdır. 6 fevral 1923-cü il səhəri, Balıkəsirin azad edilməsinin beşinci ayında Balıkəsirin qabaqcıl şəxsləri, başlarında Balıkəsir valisi Özdemir Səlim bəy, ordu qrupu komandanı Əli Hikmət Paşa, Balıkəsir millət vəkili Vəhbi bəy Soma stansiyasında Atatürk və müşayiətçilərini qarşılamışdır. Eyni gün qatar Balıkəsirə gələndə Atatürk və heyət qatardan enmiş, xalqı salamlamışdır.[8]
7 fevral 1923-cü il tarixində Atatürkün xalqla Paşa Məscidində görüşəcəyi elan edilmişdir. Bu zaman Atatürkün yavərləri xalqın hansı sualları verəcəyini və bu sualları kimlərin soruşacağını müəyyən etmişdir. İlk dəfə xalq dövlət başçısına sual verə bilir və cavab alırdı. Atatürk minbərə çıxaraq Zaqnos Paşa Məscidində toplaşan xalqa müraciət etmişdir. Bu çıxışdan sonra minbərdən endikdən sonra verilmiş yazılı suallara topluca cavab vermişdir. Atatürk burada gələcəyin Türkiyəsi üçün izləniləcək yol, plan və layihələri izah etmişdir.[8]
Atatürk burada ilk dəfə 17 fevral tarixində toplanacaq İzmir İqtisadiyyat Konqresi münasibətilə dövlət iqtisadiyyatı barədə izahatlar vermişdir. Türkiyə xalqı ilk dəfə dövlət başçısı ilə bu qədər yaxın və səmimi görüşmüş, ona suallar verə və cavablar almışdır. Atatürk bu zaman xalqın sual verməsini öyrənməsini istəmişdir. Bu ana qədər o, yalnız orduları idarə edən zəfər qazanan general kimi görülmüşdür; burada isə tarixdə ilk dəfə olaraq "Dövlət adamı" kimi xalqın qarşısında dayanmış və Türkiyənin dünyaya açılışını izah etmişdir.[8]
Balıkəsirdə yerləşən Altıeylül rayonu adını Yunanıstan üzərində qazanılmış zəfərdən, yəni Balıkəsirin azad edildiyi 6 sentyabr günündən almışdır. Milli mübarizə illərində qərargah kimi istifadə olunan bina 1947–1988 illərində bələdiyyə binası kimi fəaliyyət göstərmişdir. 1987-ci ildə Muzey İdarəsinin yaradılmasından sonra yeniləmə işlərinə başlanmış, eksponat toplama işləri başa çatdıqdan sonra bina Balıkəsir Qüvayi-Milliyə Muzeyi olaraq 6 sentyabr 1996-cı il tarixində, Balıkəsirin azad edilməsinin 74-cü ildönümündə istifadəyə verilmişdir.[9]
6 sentyabr günü Balıkəsirdə hər il rəsmi yürüş təşkil edilir və Balıkəsir Böyükşəhər Bələdiyyə Başçısı ilə Balıkəsir Valisinin də iştirak etdiyi protokol tərəfindən keçirilir. Balıkəsirin azad edilməsində önəmli rolu olan tülütabaklar da bu nümayişdə yer alır. Eyni zamanda, 6 sentyabr günündə meydanda bir dirəyə bağlanmış, əlləri və ağızı bantlanmış, üzərində boydan boya Türkiyə bayrağı olan bir gənc qızın Türkiyə əsgərləri tərəfindən xilas edilməsi səhnəsi nümayiş olunur. Bu performansla Türkiyə bayrağı ilə bəzədilmiş gənc qız Türkiyənin o dövrdə yaşadığı çətinlikləri simvollaşdırır.[10]
1942-ci ildə tamamlanmış Balıkəsir Atatürk Parkı şəhərin əsas istirahət və sosial məkanlarından birinə çevrilmişdir. 1942-ci ildən etibarən parkda keçirilən tədbirlər bir çox qəzetlərdə işıqlandırılmışdır.[11] 2006-cı ildə Balıkəsir Bələdiyyəsi tərəfindən yenilənənə qədər hər il keçirilən 6 Sentyabr Yarmarkası bu tədbirlərdən biri idi. Atatürk Parkı 2008-ci ilin aprelində yenidən ictimaiyyətə açılmışdır, lakin 64 il davam edən yarmarka ənənəsi davam etdirilməmişdir.[12]
2019-cu ildə Türk Əməkdaşlıq və Koordinasiya Agentliyinin dəstəyi[13] ilə Balıkəsirdə "Milli Mücadelenin 100. Yılında Kuva-yı Milliye Şehri Balıkesir Uluslararası Sempozyumu" təşkil edilmişdir.[14][15] Daha sonra simpoziumun nəticə bəyannaməsi açıqlanmışdır.[16][17]
- ↑ "Kuvayımilliye Şehri". Balıkesir Valiliği. 16 may 2018. 22 may 2018 tarixində arxivləşdirilib.
- 1 2 Akarslan, Mediha. "Milli Mücadele Döneminde Balıkesir'de Kamuoyunun Oluşması ve Hey'et-i Merkeziye Karar Defteri". 1998. 7 Oxtobet 2023 tarixində arxivləşdirilib.
- 1 2 "6 Eylül Balıkesir'in Kurtuluşu". balikesirliler.com. 6 oktyabr 2013 tarixində arxivləşdirilib.
- ↑ Tanör, Bülent. Türkiye'de Yerel Kongre İktidarları (1918-1920). 1992.
- 1 2 Anadolu ve Rumeli'de Gerçekleştirilen Ulusal ve Yerel Kongreler ve Kongre Kentleri Bibliyografyası Cilt 3: Yerel Kongreler, İzmir ve Balıkesir (PDF). 3. T.B.M.M. Kültür, Sanat ve Yayın Kurulu Yayınları. 1993. 30–73. 18 oktyabr 2021 tarixində arxivləşdirilib (PDF).
- 1 2 3 4 5 6 7 8 9 Ayhan, Aydın. "İşgal Yılları ve Balıkesir'in Kurtuluşu". balikesirliler.com. 10 sentyabr 2017 tarixində arxivləşdirilib.
- ↑ "4 Eylül: Tarihte Bugün". İbrahim Ethem Akıncı. Sakarya Yeni Haber. 4 sentyabr 2020. 4 oktyabr 2020 tarixində arxivləşdirilib.
- 1 2 3 4 Ayhan, Aydın. "Aydın Ayhan Atatürk ün Balıkesir'e Gelişini Yazdı". Balıkesir Haber Ajansı. 6 fevral 2018. 4 oktyabr 2020 tarixində arxivləşdirilib.
- ↑ "Kuvayi Milliye Müzesi - Balıkesir". kulturportali.gov.tr. Türkiye Kültür Portalı. 4 oktyabr 2020 tarixində arxivləşdirilib.
- ↑ "Kurtuluş Hareketinin İlk Kıvılcımlarının Atıldığı Balıkesir'de Kuvayi Milliye Günü Kutlandı". Balıkesir İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü. T.C. Kültür ve Turizm Bakanlığı. 2016. 4 oktyabr 2020 tarixində arxivləşdirilib.
- ↑ Yüksekli, Berrin Akgün. "Balıkesir Atatürk Parkı: Erken Cumhuriyetten Günümüze Türkiye'de Değişen Söylem ve Tasarımın Bir Kent Parkı Üzerinden Örneklenmesi" (PDF). The Journal of International Social Research. 6 (25). ISSN 1307-9581. 31 may 2024 tarixində arxivləşdirilib (PDF).
- ↑ Birol, Gaye; Şat, Esra. "Balıkesir ve ilçelerindeki tören alanları ve Atatürk anıtlarının değerlendirilmesi üzerine bir araştırma" (PDF). Uluslararası Sosyal Araştırmalar Dergisi. 11 (59). 2018: 455–466. doi:10.17719/jisr.2018.2651. ISSN 1307-9581. 2 iyun 2024 tarixində arxivləşdirilib (PDF).
- ↑ "Milli Mücadelenin 100. Yılında Kuvayı Milliye Şehri Balıkesir Uluslararası Sempozyumu". TİKA. Türk İşbirliği ve Koordinasyon Ajansı Başkanlığı. 5 sentyabr 2019. 26 sentyabr 2019 tarixində arxivləşdirilib.
- ↑ "Milli Mücadelenin 100. yılında Kuvayı Milliye şehri Balıkesir uluslararası sempozyumu". Gaste 24. 24 sentyabr 2019. 12 oktyabr 2019 tarixində arxivləşdirilib.
- ↑ "Kuvayi Milliye Şehri Balıkesir Sempozyumu başladı". Haberler.com. 19 sentyabr 2019. 12 oktyabr 2019 tarixində arxivləşdirilib.
- ↑ ""Milli Mücadele'nin 100. Yılında Kuvayi Milliye Şehri Balıkesir" Sempozyumunun Sonuç Bildirisi Açıklandı". Balıkesir Büyükşehir Belediyesi. 4 oktyabr 2020 tarixində arxivləşdirilib.
- ↑ "Kuvayi Milliye Şehri Balıkesir Sempozyumu sonuç bildirisi açıklandı". Haber Türk. 25 sentyabr 2019. 4 oktyabr 2020 tarixində arxivləşdirilib.