Bahamut — həmçinin Balxut kimi də tanınır (ərəb. بهموت İslam mədəniyyətində və ərəb mifologiyasında mifik bir varlıqdır). Əfsanəyə görə, Bahamut kainatı dəstəkləyən nəhəng bir balıqdır. Onun üzərində nəhəng öküz Kuyus, Kuyusun kürəyində Yer kürəsi dayanır. Lakin bəzi müəlliflər nəhəng bir mələyin Yer kürəsini dəstəkləyərək öküzün üzərində dayandığına inanırdılar[3] Bəhmutun altında əbədi qaranlıq olduğuna və bu qaranlığın altında yalnız Allaha məlum olan şeylərin olduğuna inanılır[4].
Məşhur ərəb nağılı olan "Min bir gecə"də bir mələyin Bulukiya padşahına etdiyi çıxışdan sitat gətirilir. Mələk İsa peyğəmbərin (İsa) Bahamutla qarşılaşmasını danışır. Nağılda həmçinin deyilir ki, Bahamutdan aşağıda suyun, odun, qaranlığın altında bütün kainatı məhv edə bilən Fələk adlı ilan yatır[6].
XVI əsrin nüfuzlu Misir ilahiyyatçısı Cəlaləddin Süyuti zəlzələlərin İblis tərəfindən törədildiyinə inanırdı və o, hesab edirdidi ki, İblis Bahamutu hərəkətə gətirirərək bunu edir [7].
Bahamutun müxtəlif ənənələrə görə güclü bir balıq məxluqu və ya hətta balina olduğu deyilir. Dağıntılara və əsasən zəlzələlərə səbəb ola bilər. Balıq o qədər böyükdür ki, "dünyanın bütün dənizləri balığın burun dəliklərindən birinə yerləşdirilsə, səhrada qoyulmuş xardal toxumu kimi olardı". Eramızın 13-cü əsrində yaşamış nüfuzlu alim və "Yaradılış möcüzələri" kitabının müəllifi Əl Qəzvinin əsərində belə deyilir. Onun kainat sxeminin aşağı hissəsində bir mələk Bahamutu tutur və yuxarıda Qaf dağının relyefləri ilə taclanmış yer və ya kosmos Bahamutun üstündəki öküzün üzərində oturur. Ardıcıllıqdan və təklif olunan müxtəlif təbəqələrdən asılı olmayaraq, Bahamut əsası olmayan bir bünövrədir və bu kövrək məclis yeraltından (və ya sualtından) göyə, cəhənnəmdən cənnətə dünyanın sabitliyi üçün zəruri olan tarazlığı təsvir edir. Fars deyimində deyilir: “Aydan balığa"[15].
Adın Bibliyadakı Behemotdan (İbranicə: בְּהֵמוֹת; bax: Əyyub 40:15-24),[1] götürüldüyü düşünülür və beləliklə, Ethe tərəfindən almanca Behemot kimi tərcümə edilmişdir[16][17]. Lakin orijinal Bibliyadakı Behemot heç vaxt balıq kimi görünməmişdir.[18]. Onun təbiətinin yenidən formalaşması ərəb hekayələrində, İslamdan əvvəlki dövrdə baş vermiş olmalıdır [18]. Təklif olunan ssenarilərdən biri, Bibliyadakı bir cüt heyvanın bir-biri ilə qarışdırılmasıdır:[19] behemot balıla səhv salınmış, su leviatanı isə öküzə. Bahamut ilk dəfə Qərb oxucularına Britaniya şərqşünası Edvard Vilyam Leynin əsərləri sayəsində məlum olmuşdur. Müəllif həmçinin müsəlman Bahamut və xristian Begemot və ya Behemot [3] (Begemot və ya Behemot, xristian mifologiyasında mənfi mənalı mənəvi varlıq, cismani istəklərin, xüsusən də acgözlüyün iblisidir) arasında paralell müqayisə də aparmışdır.
"Buna görə də Allah nəhəng ölçülü və fövqəladə gücə malik bir mələk yaratdı. Ona aşağı enib (yəni aşağı sferanın altında) və çiyinləri ilə Yer kürəsini öz çiyinləri altında saxlamağı əmr etdi. Şərqə və qərbə uzanan qolları Yer kürəsinin kənarlarından (və ya Ibn al-Vardiyin xəbər verdiyi kimi, yeddi yer kürəsindən) onu (və ya onları) tutdu. Lakin mələyin ayaqları üçün heç bir dayaq yox idi. Buna görə də, Allah içində yeddi min dəlik olan bir yaqut qaya yaratdı və bu dəliklərin hər birinin içində bir dəniz əmələ gəldi ki, bu dənizlərin böyüklüyünü Allahdan başqa kimse bilməz.Onun adı mübarək olsun. Sonra Allah qayaya mələyin ayaqları altında yerləşməyi əmr etdi. Lakin qaya üçün heç bir dayaq yox idi. Bu zaman Allah dörd min gözü və eyni sayda qulaqları, burnu, ağızları, dili və ayaqları olan nəhəng bir öküz yaratdı. Hər bir cüt orqan arasındakı məsafə beş yüz illik bir yol idi. Allah (onun adı mübarək olsun) öküzə qayanın altına düşməsini əmr etdi və öküz qayanı kürəyi və buynuzları ilə tutdu. Öküzün adı Quyutadır. Lakin hətta öküzün də dayağı yox idi. Buna görə də, Allah (adı mübarək olan) nəhəng ölçülü, nəhəng bir balıq yaratdı və balığın gözlərinin parıltısı səbəbindən heç kimin onu bütövlükdə görə bilmədi. Axı deyirlər ki, əgər bütün dənizlər onun qəlsəmələrinin içinə yerləşdirilsəydi, səhranın ortasında çətənə toxumu kimi görünərdilər. Allah, (adı mübarək olan) balığa öküzün ayaqlarını saxlamağı əmr etdi. Balığın adı "Bahamut" (Behemoth)-dur. Allah suyu onun dayağı etdi. Suyun altında qaranlıq var və bu qaranlığın arxasında nə olduğunu insanlar bilmirlər".
Bahamut mifiq varlığına Xorxe Luis Borxesin "Xəyali Məxluqlar Kitabı"nda da rast gəlinir. O, da Edvard Vilyam Leyn kimi onu ərəblərin balığa çevirdiyi xristian Begemotu kimi görür.
- Namazu
- Balhuticaris voltae
- 1 2 Streck, Maximilian [in German] (1936), "Ḳāf", The Encyclopaedia of Islām, vol. IV, E. J. Brill ltd., pp. 582–583, ISBN 9004097902
- ↑ Refn|name=berlekamp|Berlekamp, Persis (2011) Wonder, Image, and Cosmos in Medieval Islam. Yale University Press. p. 197 and fig. 79, apud Ramaswamy<ref name=ramaswamy
- 1 2 Эдвард Уильям Лейн. «Арабский мир в эпоху «Тысячи и одной ночи»». — Москва: Центрполиграф, 2009. — ISBN 978-5-9524-4565-9. с.82.
- ↑ Chalyan-Daffner, 2013, с. 217.
- ↑ Zakariya al-Qazwini. ʿAjā'ib al-makhlūqāt wa gharā'ib al-mawjūdāt (The Wonders of Creation). Original published in 1553 AD
- ↑ 496-я ночь
- ↑ П. Форлин, К. М. Джеррард|2017|страницы=6
- ↑ Ajā'ib al-makhlūqāt wa gharā'ib al-mawjūdāt|The Wonders of Creation
- ↑ harvp|Chalyan-Daffner|2013, p. 216 and note 198.
- ↑ Lane, Edward William (1883). Lane-Poole, Stanley (ed.). Arabian society in the Middle ages: studies from the Thousand and one nights. London: Chatto & Windus. pp. 106–107
- ↑
- ↑
- ↑ Ibn al-Wardi (d. 1457), The Pearl of Wonders (Kharīdat al-ʿajā'ib wa-farīdat al-ghāraʾib). "Belhut" in a Latin translation
- ↑ Chalyan-Daffner (2013), p. 216, note 198. (Kharīdat, Cairo edition of AH1358/AD1939, published by Maṭbaʿat Muṣtafā al-Bābī al-Ḥalabī, pp. 16, 15)
- ↑ Farah Abdessamad.Farah Abdessamad remembers the Dead Sea and the myth of Bahamut.14 JANUARY 2021•The Markaz Review. https://themarkaz.org/bahamut-or-the-salt-of-the-earth/
- ↑ Ferdinand Wüstenfeld's edited text and Hermann Ethé's incomplete translation
- ↑ Efn|name=wuestenfeldðe|Ferdinand Wüstenfeld's edited text and Hermann Ethé's incomplete translation.}}sfnp|Ethé|1868|p=298}}
- 1 2 Chalyan-Daffner (2013), pp. 237–238 and note 271, citing Heinen, Islamic Cosmology, p. 235 for the statement "in none of these ancient texts is Behemoth a fish"
- ↑ Guest, Grace D.; Ettinghausen, Richard (1961), "The Iconography of a Kāshān Luster Plate", Ars Orientalis, 4: 53, note 110, JSTOR 4629133, The passage in Qazwīnī dealing with these ideas is on p. 145 of Wüstenfeld's edition (where the names of the two animals are confused with each other and where also the Leviathan appears in a corrupt Arabic form form; see also tr. Ethé, p. 298
- Kristine Chalyan-Daffner. «Natural Disasters in Mamlūk Egypt (1250-1517): Perceptions, Interpretations and Human Responses» (PDF). 2013.
- П. Форлин, К.М. Джеррард. The archaeology of earthquakes: the application of adaptive cycles to seismically-affected communities in late medieval Europe. 2017.
- Эдвард Уильям Лейн. «Арабский мир в эпоху «Тысячи и одной ночи»». Москва: Центрполиграф. 2009. ISBN 978-5-9524-4565-9.
- al-Hamawi, Yaqut (1987) [1959]. Jwaideh, Wadie (ed.). The Introductory Chapters of Yāqūt's Muʻjam Al-Buldān. Brill Archive. pp. 34–35. ISBN 9004082697.
- al-Qazwini, Zakariya (1849). Wüstenfeld, Ferdinand (ed.). 'Aja'ib al-makhluqat [Kosmographie: Die Wunder der Schöpfung]. Vol. 1. Göttingen: Dieterich. (in Arabic)
- Ajā'ib al-makhlūqāt wa gharā'ib al-mawjūdāt (عجائب المخلوقات و غرائب الموجودات), plain text redaction (in Arabic)
- —— (1868). Die Wunder der Schöpfung: Nach der Wüstenfeldschen Textausgabe, mit Benutzung und Beifügung der Reichhaltigen Anmerkungen und erbesserungen des Herrn Prof. Dr. Fleischer [The wonders of creation: Based on the Wüstenfeld text edition, with the use and addition of the extensive notes and corrections by Prof. Dr. Fleischer] (in German). Vol. 1. Translated by Ethé, Hermann. Leipzig: Fues’s Verlag.
- Borges, Jorge Luis; Guerrero, Margarita (1978) [1957]. El Libro de los seres imaginarios [The Book of Imaginary Beings] (in Spanish). Bruguera. pp. 36–37. ISBN 9788402081773.
- ——; —— (1969). Book of Imaginary Beings. Translated by di Giovanni, Norman Thomas. Dutton. pp. 37–38.
- ——; —— (2005). Book of Imaginary Beings. Translated by Hurley, Andrew. New York: Viking. pp. 25–26. ISBN 9780670891801.
- Chalyan-Daffner, Kristine (2013). Natural Disasters in Mamlūk Egypt (1250–1517): Perceptions, Interpretations and Human Responses (PDF) (Ph. D.). Heidelberg University. pp. 213–252.
- Ibn al-Wardi, 'Abu Hafs Zain-al-din 'Umar ibn al-Muzaffar (1835), Tornberg, Carolus Johannes (ed.), Fragmentum libri Margarita mirabilium (codice Upsaliensi) (in Arabic), Reg. Acad. Typ., pp. 35–37; translation (in Latin)
- Lane, Edward William (1883). Lane-Poole, Stanley (ed.). Arabian society in the Middle ages: studies from the Thousand and one nights. London: Chatto & Windus. pp. 106–107.
Streck, Maximilian [in German] (1936), "al-Ḳazwīnī", The Encyclopaedia of Islām, vol. IV, E. J. Brill ltd., pp. 841–844, ISBN 9004097902
- —— (1936), "Ḳāf", The Encyclopaedia of Islām, vol. IV, E. J. Brill ltd., pp. 582–583, ISBN 9004097902
Thaʻlabī, Aḥmad ibn Muḥammad (2002). Brinner, William M. (trans.) (ed.). ʻArāʻis al-majālis fī qiṣaṣ al-anbiyā, or: Lives of the prophets. Brill. ISBN 9789004125896.