Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti Parlamentinin üzvləri — Vikipediya

Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti Parlamentinin üzvləri — 7 dekabr 1918-ci ildə Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti Milli Şurasının davamı olaraq qurulan, Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin qanunverici orqanı olan Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti Parlamentinin üzvləri.

1917-ci ildə keçirilən Ümumrusiya Müəssislər Məclisi seçkilərin nəticəsi tanınsa da parlament elə ilk gündən bolşeviklər tərəfindən buraxılmışdır.Oktyabr inqilabının ardınca Gürcüstan, Azərbaycan və Ermənistan federativ dövlət — Zaqafqaziya Demokratik Federativ Respublikası adı altında birləşdi. Bu respublikanın qanunverici orqanı olan Zaqafqaziya Seyminin üzvləri Ümumrusiya Müəssislər Məclisinə seçilən üzvlərin sayının mütənasib şəkildə artmasıyla təmin olunmuşdur. Belə ki, Zaqafqaziyadan seçilən 11 müsəlman, azərbaycanlı üzvün 4 dəfə sayının artırılmasıyla azərbaycanlı üzvlərin Zaqafqaziya Seyminə daxil olması təmin olundu. sonra ən çox millət vəkili sayına sahib olan Müsavat və ona qoşulan demokratik bitərəflər fraksiyası rəhbərliyində Zaqafqaziya Seyminin Müsəlman fraksiyası təşkil olunmuşdu. 27 may 1918-ci il tarixində bu fraksiyanın əsasında Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti Milli Şurası təşkil olundu. 28 may 1918 tarixində Azərbaycan öz istiqlaliyyətini elan etdi. Bundan sonra Müəssislər Məclisinin çağrılmasını vacib hesab edən Milli Şura seçkilərin keçirilməsinin mümkünsüzlüyünü nəzərə alaraq yerli şəkildə seçkilərin təyin olunması və Milli Şuranın əsasında Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti Parlamentinin yaradılmasını qərara aldı. Milli Şura 19 noyabr 1918-ci ildə " Azərbaycan Məclisi-Məbusanına seçkilər haqqında qanun" qəbul etmişdir. Bu qanuna əsasən üzv sayının genişləməsi və yeni üzvlərin seçilməsi prinsipi ilə 120 üzvdən ibarət olmalı Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti Parlamenti 7 dekabr 1918-ci il tarixində ilk iclasını keçirmişdir. Parlamentin fəaliyyəti dövründə daxili nizamnaməsi qəbul olunmuşdur. Bu nizanaməyə əsasən üzvlər qəbul olunmuş və xaric edilmişdir. Parlament daxilində tez-tez fraksiyalar arasında üzv transferləri həyata keçmişdir.

Bolşeviklərin hökuməti təhvil alması ilə bağlı ultimat göndərməsi səbəbi ilə baş tutan parlamentin fövqəladə iclası parlamentin son iclası olmuşdur. Beləliklə, 27 aprel 1918-ci il tarixində parlamentin fəaliyyətinə son qoyulmuşdur.

Zəmin

Zaqafqaziya Seymi

Zaqafqaziyadan seçilmiş deputatlar tərəfindən hakimiyyət orqanı kimi Tiflisdə 1918-ci ilin fevral ayında yaradılmış olan Zaqafqaziya Seyminin 26 may 1918-ci ildə son iclası keçirildi. Həmin seymdə 44 deputatdan ibarət dörd müsəlman partiyası — Müsavat və demokratik bitərəflər qrupu, Müsəlman Sosialist Bloku, Rusiyada Müsəlmanlıq "İttihad", Müsəlman Sosial-Demokrat (menşevik) Partiyası "Hümmət" tərəfindən təmsil olunurdu. Bu 44 deputatdan ibarət 4 müsəlman partiyası Zaqafqaziya Seyminin Müsəlman fraksiyasında təmsil olunurdu. Gürcüstan Demokratik Respublikasının Zaqafqaziya Demokratik Federativ Respublikasından çıxaraq 26 may 1918-ci il tarixində müstəqilliyini elan etdi. Ertəsi gün, mayın 27-də, keçmiş Zaqafqaziya Seyminin Müsəlman fraksiyası tərəfindən fövqəladə iclas çağrildi. İclası keçirməkdə məqsəd yaranmış siyasi vəziyyəti müzakirə etmək idi və keçmiş Zaqafqaziya Seyminin Müsəlman fraksiyasının bütün üzvləri Azərbaycanın istiqlaliyyətini elan edərək müstəqil dövlət yaratmaq, Azərbaycanın idarə edilməsini öz üzərlərinə götürmək, Müvəqqəti Milli Şura yaratmaq qərarına gəldilər.

Milli Şura

Mayın 28-də Tiflisdə keçmiş Qafqaz Canişininin sarayında Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti Milli Şurasının ilk iclası keçirildi. Bəzi mənbələrdə Milli Şuranın üzvləri 44 nəfər göstərilsə də, digər mənbələrdən Musa bəy RəfiyevNəriman bəy Nərimanbəylinin də Milli Şuranın üzvü olduğu məlumdur.

 
Azərbaycan İstiqlaliyyət Bəyənnaməsinin qəbul olunması. Tiflis, 28 may 1918.

Mayın 28-də Tiflisdə keçmiş Qafqaz Canişininin sarayında Azərbaycan Milli Şurasının ilk iclası keçirildi. Milli Şura Cənub-Şərqi Qafqazda müstəqil Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti qurulması barədə qərar qəbul etdi, müstəqillik haqqında Akt — İstiqlal bəyannaməsi qəbul etdi. Səsvermədə 24 nəfər müstəqilliyin lehinə səs vermiş, iki nəfər (Sultan Məcid QənizadəCəfər Axundov) bitərəf qalmışlar Altı bənddən ibarət olan bəyannaməni Azərbaycan Milli Şurasının üzvlərindən Həsən bəy Agayev, Fətəli Xan Xoyski, Nəsib bəy Yusifbəyli, Camo bəy Hacınski, Şəfı bəy Rüstəmbəyli, Nəriman bəy Nərimanbəyli, Cavad bəy Məlik-YeqanovMustafa Mahmudov imzalamışdılar.

Müvəqqəti Milli Şuranın Sədri vəzifəsinə Məhəmməd Əmin Rəsulzadə, onun müavini isə doktor Həsən bəy Ağayev seçildilər. İcra Komitəsinin sədri vəzifəsinə isə Fətəli xan Xoyski seçildi.

1918-ci il may ayının 28-də Milli Şuranın birinci iclasında Azərbaycanın müstəqil dövlət elan olunması haqqında tarixi qərarın qəbul edilməsindən sonra elan olunan bir saatlıq fasilədən sonra iclas öz işinə yenidən başladı. İlk Azərbaycan hökumətini təşkil etmək haqqında tapşırıq almış Fətəli xan Xoyski müvəqqəti hökumətin tərkibini elan etdi. İyunun 16-da Gəncəyə köçən Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti Milli Şurasının və Hökümətinin tərkibinə etimadsızlıq siyasi böhrana səbəb olmuşdu. Yaranmış mürəkkəb siyasi şəraitdə Azərbaycanın dövlət müstəqilliyini qoruyub saxlamaq naminə Milli Şuranın buraxılması qərara alındı. Qərarda deyilirdi ki, Azərbaycanın ağır daxili və xarici vəziyyətini nəzərə alaraq, bütün hakimiyyət Fətəli xan Xoyskinin sədrliyi ilə təşkil olunan hökumətə verilir və bu hökumət öz hakimiyyətini qısa müddətə çağırılmalı olan Müəssislər Məclisindən başqa heç kəsə güzəştə getməməlidir.

Mayın 27-də Azərbaycan Milli Şurası təsis olunmuş, iyunun 17-də isə fəaliyyətini müvəqqəti dayandırıb, 6 aydan gec olmayaraq Müəssislər Məclisi çağrılmaq şərti ilə, bütün qanunverici və icraedici hakimiyyəti Müvəqqəti hökumətə vermişdir.Fətəli xan Xoyski hökuməti Müəssislər Məclisinin çağırılması üçün hazırlıq görməyə başladı. Bu məqsədlə xüsusi komissiya yaradıldı. Milli Şuranın qərarından hələ 6 ay keçməmiş, hökumətin təkbaşına hakimiyyəti davam etdirmək səlahiyyəti olduğu halda Fətəli xan Xoyskinin təşəbbüsü və müraciətinə əsasən, 1918-ci il noyabrın 16-da Azərbaycan Milli Şurası yenidən fəaliyyətə başladı. Hökumətin sədri Fətəli xan Xoyskinin təklifi ilə Azərbaycan Milli Şurası Müəssislər Məclisi çağırmaq işini öz üzərinə götürdü.

Azərbaycan Milli Şurasının 1918-ci il noyabrın 19-da Məhəmməd Əmin Rəsulzadənin sədrliyi ilə keçirilən iclasında Azərbaycan Milli Şurası həmin il dekabrın 3-də Müəssislər Məclisinin geniş tərkibli Azərbaycan Parlamentinin çağırılması haqqında qanun qəbul etdi və öz fəaliyyətini dayandırdı.

Milli Şura və ilk hökumət 1918-ci il iyunun 16-da Tiflisdən Gəncəyə köçmüş, noyabrın 16-dan dekabrın 7-sinədək – yəni ilk Parlamentin açılışınadək Bakıda fəaliyyətini davam etdirmişdir.

Üzv dəyişiklikləri

Parlament

Açılışı

 
Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti Parlamentinin iclası

Azərbaycan Milli Şurasının 1918-ci il noyabrın 19-da Məhəmməd Əmin Rəsulzadənin sədrliyi ilə keçirilən iclasında parlamentlə əlaqəli qanun qəbul olundu, həmçinin parlamentdə dövlətin hüdudlarında yaşayan bütün millətlərin təmsil olunmalı olduğu qərarı qəbul olundu. Bu ərazilərdə Qafqaz təqvimində verilmiş məlumatlara əsasən 2.750.000 nəfər əhali var. Onlardan 1.900.000 nəfəri müsəlman, 500.000 nəfəri erməni, 230.000 nəfəri isə ruslar idi. Hər 24 min nəfərdən bir nümayəndə hesabı ilə müsəlmanlar 80, ermənilər 21, ruslar 10 nümayəndə göndərməlidir.

Beləliklə, Azərbaycan Parlamentini 120 nəfərdən ibarət formalaşdırmaq qərara alınır. Qanunda Parlamentə seçiləcək 21 erməni nümayəndəsindən 8-i Gəncə, 8-i Şuşa, 5-i isə Bakı erməni komitələrindən seçilməli idi. Bakıdakı rus əhalisindən 10, Alman Milli Şurasından 1, Yəhudi Milli Şurasından 1, Gürcü Milli Şurasından 1 və polyak komitəsindən 1 nəfər nümayəndə göndərilməli idi. Bundan əlavə qanunda Azərbaycan Cümhuriyyəti Parlamentinə Bakı Həmkarlar Təşkilatı Şurası tərəfindən 3, Bakı Sənaye-Ticarət tərəfindən isə 2 nümayəndənin göndərilməsi də nəzərdə tutulurdu. Parlamentin üzvlərinin deputat toxunulmazlığı var idi.

Azərbaycan Milli Şurasının 19 noyabr 1918-ci il tarixli iclasının qərarına əsasən hələ 1917-ci ilin sonlarında Ümumrusiya Müəssislər Məclisinə seçilmiş 44 nəfər türk-müsəlman nümayəndə birbaşa yeni yaradılacaq parlamentin tərkibinə daxil edilirdi. Müsəlmanlardan qalan 36 deputat və başqa millətlərin nümayəndələri yenidən seçilməli idi. Yeni Parlamentin formalaşdırılması 1918-ci il dekabrın 3-də başa çatdırılmalı idi.

Azərbaycan Cümhuriyyəti Parlamentinin çağırılması ilə əlaqədar Azərbaycan Milli Şurası adından onun sədri Məhəmməd Əmin Rəsulzadənin imzası ilə 1918-ci il noyabrın 29-da Azərbaycan və rus dillərində "Bütün Azərbaycan əhalisinə!" Müraciətnaməsi dərc edilir.

1918-ci il dekabrın 7-də saat 13:00-da Hacı Zeynalabdin Tağıyevin Nikolayev küçəsində yerləşən keçmiş Qızlar Məktəbinin binasında (hazırda Məhəmməd Füzuli adına Əlyazmalar İnstitutunun yerləşdiyi bina) Azərbaycan Parlamentinin təntənəli açılışı oldu.

Daxili qaydalar

16 yanvar 1919-cu ildə parlamentin səkkizinci iclasında Müsavat Partiyası və partiya sədri Məhəmməd Əmin Rəsulzadə tərəfindən parlamentə "Parlamentdə hazır olmayan məbuslar haqqında qanun layihəsi" təqdim olunur:

 
  1. 1918 sənəsi dekabr ayının 7-dən yəni parlament açılan gündən etibarən bir ay yarım zərfində parlamentə gəlməyib də səbəbini də bildirməyən məbuslar parlamentdən xaric edilirlər.
  2. Parlamentdən gedibdə bir ay zərfində heyəti-rüəsayə bu xüsusda məlumat verməyən məbuslar parlamentdən çıxmış hesab edilirlər.
  3. Bu surətlə parlmentdən kənar olan məbusların yerinə onu seçmiş olan fiqrə yaxud təşkilat tərəfindən yeni məbus intixab ediləcəkdir.
 

Layihə yekdilliklə qəbul olunur. Həmin iclasda yenə Müsavat Partiyası "Ədəmi-ictimai" qanun layihəsini parlamentə təqdim edir. Bu qanuna görə Məclisi-Məbusan əzası heç vaxt hökumət məmuriyyətində ola bilməzlər. Stanislav Vanseviç bu qanuna etiraz edir və qanunun komissiyaya təqdim edilməsini təklif edir. Mixail Vinoqradov və Aslan bəy Qardaşov da bu təklifi təsdiqləyir. Səsvermə yolu ilə qanun 10 günlük müddətə parlamentə geri təqdim olunmaq şərti ilə komissiyaya təqdim olunur.

25 yanvar 1919-cu ildə parlamentin sayca doqquzuncu iclasında komissiya tərəfindən baxılmış olan "Ədəmi-ictimai" qanunu müzakirəyə çıxarılır:

 
  • Məclisi-Məbusan üzvlüyü ilə hökumət məmurluğu bir şəxs öhdəsində ola bilməz. Fəqət, nazirlərdən qəbul olunanların üzvlüyü vardır. Digər məmurlardan biri üzvlüyə qəbul olunmuşsa və parlament üzvü olursa bunu qəbul edib-etməmək öz ixtiyarındadır. Lakin, üzvlüyü qəbul etdiyi halda məmurluqdan ayrılır.
    • Qeyd 1: İdarə xidmətini icra etməyən məktəb müəllimləri ilə professorlar, eləcə də ixtisas sahibləri məsələlərdə mütəxəssis sifəti ilə dövlət müəssisələri nəzdində olan şəxslər yuxarıdakı qərardan istisna təşkil edirlər;
    • Qeyd 2: bu istisna yalnız Məclisi-Məbusanın mövcud olduğu halda vəzifəsini icra edən şəxslərə aiddir.
  • Məclisi-Məbusan üzvü nazir olduqları müddətcə maaşlarını yalnız nazirlər şurası təxsisatından alarlar.
  • Bu qanun nəşr edilən gündən etibarən qüvvədədir.
  • Bu qanunun nəşrindən etibarən dövlət xidmətində olan üzvlər Bakıdadırsa 3 gün, xaricdə isələr 10 gündən sonra icra erdikləri vəzifədən istefaları haqqında Məclisi-Məbusan rəyasətinə müraciət etməsələr məmuriyyəti qəbul etmiş və üzvlükdən ayrılmış hesab olunacaqlar.
 

Layihə müzakirələrə səbəb olsa da, Məhəmməd Əmin Rəsulzadənin müdafiəsinin ardından yekdilliklə qəbul edilir. Qanunun qəbulundan sonra parlamentin 4 fevral 1919-cu il tarixli sayca on ikinci iclasında seminariya müdiri Firudin bəy Köçərlinin və ədliyyə naziri müavini Teymur bəy Makinskinin öz xidmətlərində qalaraq üzvlükdən istefa verdiyi elan edildi. Həmçinin elan olundu ki, Slavyan-Rus Cəmiyyətindən parlament üzvü polkovnik Vladimir Ollonqren, Abdulla Qəbulzadə, Bəhram bəy Vəzirov, Bayram Niyazi Kiçikxanlı, Əli bəy Zizikski, Hacı Hüseyn Əfəndizadə və Rəşid bəy Axundzadə hökumət qulluğundan istefa verərək, parlament üzvlüyünü qəbul edirlər. Gəncə qubernatoru İbrahim ağa Vəkilov, Bakı qubernatoru Müseyib bəy Əxicanov, Cəmil bəy Ləmbəranski, Əliağa Həsənov, Sadıq bəy Ağabəyov, Məmməd Yusif Cəfərov, Həmid bəy Şahtaxtinski ilə bağlı isə "ədəmi-ictimai" qanununa görə parlamentdən xaric olunurlar. Əhməd bəy PepinovCamo bəy Hacınski isə təklif edirlər ki, Məmməd Yusif Cəfərov ilə İbrahim ağa Vəkilovun izn möhlətləri qurtarmadığlndan onlar xaric hesab edilməsinlər, yerdə qalanları xaric olsunlar. Təklif qəbul olunur.

Daha sonra bu istefalar davam edir. Parlamentin 5 fevral 1919 tarixli sayca on üçüncü iclasında Gəncə qubernatoru İbrahim ağa Vəkilov üzvlükdən istefa verdiyini elan edir. Parlamentin 28 yanvar 1919 tarixli sayca on birinci iclasında Sultan Məcid Qənizadənin maarif nazirliyində məmurluqdan istefa verərək üzvlüyü qəbul etdiyi elan olundu. Parlamentin 3 aprel 1919 tarixli iclasında isə Yusifəli Əliyevin dövlət qulluğundan çıxması ilə bağlı məlumat kağızı elan olunur. Xosrov bəy Sultanov isə 15 yanvar tarixində Qarabağ general-qubernatoru təyin edildi.

Komissiyalar

Parlamentdə 11 komissiya fəaliyyət göstərmişdir. Bir neçə daimi komissiyalarla yanaşı bəzən müvəqqəti komissiyalar da fəaliyyət göstərmişdir. Buna misal olaraq parlamentin açılışı ilə bağlı əfv qərarının hazırlanması üçün təşkil olunan müvəqqəti "Əfv-ümumi" komissiyası, Əli Bayramovun qətli ilə bağlı istintaq üçün yaradılmış xüsusi komissiyanı və xaricə göndəriləcək tələbələri seçmək üçün xüsusi komissiyanı göstərmək olar. Bəzi komissiyaların adı müxtəlif cür olmuşdur. Məsələn: Tərtibat və ləvazim komissiyası daha sonra ləvazim komissiyası adlanmış, qanunverici komissiya bəzən layihə və ya lavayehi-qanuniyyə komissiyası adlanmışdır.

Parlamentin daxili nizamnaməsi qəbul edildikdən sonra komissiyaların fəaliyyəti də tənzimlənməyə başladı. Nizamnaməyə görə bir komissiya 1 ay ərzində heç bir iclası keçirilməzsə, o komissiya ləğv olunmuş, yəni üzvləri buraxılmış hesab olunacaq. Məsələn: Fəhlə komissiyasl, qanun layihəsi komissiyası (14 aprel tarixində), torpaq komissiyası (24 aprel tarixində) nizamnaməyə əsasən ləğv olunmuşdur.

Nizamnamənin qəbulu zamanı yeni büdcə komissiyasının yaradılması nəzərdə tutulsa da, müzakirə nəticəsində maliyyə komissiyasıyla eyni funksiyalara sahib olacağı səbəbindən büdcə komissiyası yaradılmadan maliyyə komissiyası ilə maliyyə-büdcə komissiyası adı altında birləşdirilmişdir.

1919-cu ilin oktyabr ayında 21 nəfər üzvdən ibarət Mərkəzi Seçki Komissiyasl təşkil olunmuşdur. Bu komissiyasının təşkilindən sonra parlamentin 13 oktyabr 1919 tarixli sayca səksən üçüncü iclasında rəsmi olaraq Məclisi-Müəssisan seçkiləri üçün layihə komissiyasının işinə xitam verilmişdir.

Parlamentin 5 yanvar 1920 tarixli sayca yüz on dördüncü iclasında yeni "Təftiş" komissiyası yaradılır.

Parlamentin 15 aprel 1920 tarixli sayca yüz qırx birinci iclasında Əli Bayramovun qətli istintaqı üzərində nəzarət üçün xüsusi komissiya yaradıldı.

Rəhbərlik

Parlamentin ilk iclasında Müsavat və bitərəflər adından Əlimərdan bəy Topçubaşov parlamentin sədri, doktor Həsən bəy Ağayev isə sədrin birinci müavini vəzifəsinə namizəd göstərildi. Əlimərdan bəy Topçubaşov yekdilliklə sədr vəzifəsinə seçildi. Həsən bəy Ağayevin namizədliyi İttihad Partiyası tərəfindən dəstəklənməsə də sədr müavini vəzifəsinə seçilə bildi. Paris Sülh Konfransına yola düşmüş Əlimərdan bəy Topçubaşov səfərdə olduğu üçün parlamentin fəaliyyətinə Həsən bəy Ağayev rəhbərlik etdi.

Parlamentin 19 iyul 1919 tarixli sayca 55-ci iclasında 2-ci sədr müavini seçkisi keçirilmişdir. Seçkidə Əhməd bəy Pepinov 22, Sultan Məcid Qənizadə isə 18 səs toplamışdır. Lakin hər ikisi də bu postdan imtina etmişdir. İclasa sədrlik edən Həsən bəy Ağayev Əhməd bəy Pepinovun Rəyasət Heyətində olduğu üçün imtina haqqının olduğunu elan etdi. Lakin Sultan Məcid Qənizadənin namizədliyi səsə qoyulmaq istənilsə də o, qəti surətdə bu vəzifədən imtina etdi.

Parlamentin 7 avqust 1919 tarixli sayca altmış üçüncü iclasında İttihad Partiyası sədrin ikinci müavini postuna Sultan Məcid Qənizadənin namizədliyini irəli sürdü. Səsvermə zamanı Sultan Məcid Qənizadə mövcud 51 səsdən 46-sını toplayaraq sədrin 2-ci müavini seçildi.

Parlamentin 8 yanvar 1919 tarixli iclasında sədrə yeni 2 katib müavininin seçilməsi məsələsi müzakirə olunmuşdur. Müsavat Partiyasının sədri Məhəmməd Əmin Rəsulzadə bu 2 müavindən birinin Əhrardan, digərinin isə milli azlıqlar fraksiyasından seçilməsini təklif etmişdir. Milli azlıqlar fraksiyasından namizəd verməyəcəklərini elan etmişdir. Məhəmməd Əmin Rəsulzadə daha sonra namizədin bitərəflər fraksiyasından olmasını təklif etmişdir. Bitərəflər fraksiyası da etiraz etdikdən sonra, Şəfi bəy Rüstəmbəyov müsavat və bitərəflər fraksiyasının namizəd göstərəcəyini elan etmiş və bu qərara etiraz edən olmamışdır. Səsvermədə Əhrar adından Bayram Niyazi Kiçikxanlı, müsavat və bitərəflər fraksiyası adından isə Mehdi bəy Hacınski seçilmişdir.

Parlament komissiyalarının və sədarətin tərkibi bir il tamam olduqdan sonra (7 dekabr 1919) yenilənməli idi. Lakin üzvlərin təklifi ilə yeni daxili seçkilər təxirə salınmışdır.

Parlamentin 29 dekabr 1919 tarixli sayca yüz on birinci iclasında sədarət üçün səsvermə keçirilir. Sədrliyə Əlimərdan bəy Topçubaşov Məhəmməd Əmin Rəsulzadə tərəfindən namizəd göstərilir. Qapalı səsvermə (ağ-qara şarlarla) yolu ilə Əlimərdan bəy Topçubaşov lehinə 67 şar (ağ), əleyhinə 8 şar (qara) istifadə olunur. Beləliklə Əlimərdan bəy Topçubaşov yenidən 1 illik müddətə yenidən sədr seçilir.

Həmin gün sədr müavini postuna namizədlik üçün keçirilən seçkidə Həsən bəy Ağayev 40, Sultan Məcid Qənizadə 28, Aslan bəy Səfikürdski isə 14 səs toplayır. Qara bəy Qarabəyov partiyanın Sultan Məcid Qənizadənin namizədliyini, Aslan bəy Qardaşov isə Aslan bəy Səfikürdskinin namizədliyini geri götürdüyünü elan etdi. Həsən bəy Ağayev namizəd olduğu üçün sədarətdə otura bilmədiyini elan edir və müvəqqəti sədr seçilməsini təklif edir. Yerdən gələn səslərin ardından Məhəmməd Əmin Rəsulzadənin təklifi ilə müvəqqəti sədr postunu üzvlər arasında yaşca ən böyük olan Məmmədrza ağa Vəkilov tutur. İttihad, ƏhrarSosialistlər fraksiyaları seçkilərdə iştirak etməyəcəyini açıqlayır. Abuzər bəy RzayevƏbdüləli bəy Əmircanov şarları saymaq üçün seçilir. Əbdüləli bəyin elanı ilə sədr Məmmədrza ağa Vəkilov Həsən bəy Ağayevin sədr müavini postuna seçilməsi üçün keçirilən seçkilərin nəticəsini açıqlayır: "77 nəfər parlament üzvündən 24 nəfərdən ibarət 3 fraksiya səsvermədə iştirak etməyib. 51 nəfərdən 48-i ağ, 3-ü qara şar salıb". Beləliklə, Həsən bəy Ağayev yenidən sədr müavini seçilir. Daha sonra baş katib postuna seçkilər keçirilir. İttihad, ƏhrarSosialistlər fraksiyaları seçkilərdə iştirak etməyəcəyini açıqlayır. Müsavat və bitərəflər fraksiyası baş katib postuna Mehdi bəy Hacınskini namizəd göstərir. Keçirilən səs vermə nəticəsi belə olur: 40 ağ şar, 1 qara şar.

Parlamentin 12 yanvar 1920 tarixli sayca yüz on altıncı iclasında Mehdi bəy Hacınski baş katiblikdən istefa verdiyini elan edir. Elə həmin iclasda Rəyasət Heyətinə seçkilər keçirilir. Sultan Məcid Qənizadə 27 vərəqə ilə sədrin ikinci müavini, Mehdi bəy Hacınski 31 vərəqə və Bayram Niyazi Kiçikxanlı 27 vərəqə ilə katiblik (baş katibin müavini) postuna namizəd göstərildi. Səsvermə nəticəsində Sultan Məcid Qənizadənin lehinə 42 ağ şar, əleyhinə 14 qara şar; Bayram Niyazi Kiçikxanlının lehinə 54 ağ şar, əleyhinə 1 qara şar; Mehdi bəy Hacınskinin lehinə 54 ağ şar, əleyhinə 14 qara şar istifadə olundu. Nəticədə hər biri namizəd göstərildiyi vəzifəyə seçildi.

Parlamentin 19 yanvar 1920 tarixli sayca yüz on doqquzuncu iclasında baş katibliyə seçkilər keçirilmiş və tək namizəd olaraq baş katib Sosialistlər fraksiyasının namizədi Bağır Rzayev seçilmişdir.

Parlamentin 22 yanvar 1920 tarixli yüz iyirminci iclasında Həsən bəy Ağayev vəzifəsindən istefa verdiyini elan etdi.

Parlamentin 2 fevral 1920 tarixli yüz iyirmi birinci iclasında seçkilər keçirildi. Məmmədrza ağa Vəkilov müvəqqəti sədr seçildi Seçkilərdə Məmməd Yusif Cəfərov lehinə 47 ağ şar, əleyhinə 5 qara şar olmaqla sədrin baş müavini seçildi. Parlamentin 16 fevral 1920 tarixli sayca yüz iyirmi beşinci iclasında Bağır Rzayev baş katib postundan istefa verdi. Parlamentin 19 fevral 1920 tarixili sayca yüz iyirmi altıncı iclasında baş katib postuna sosialistlərdən Rza bəy Qaraşarlı seçildi.

Parlament üzvləri

 
Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti Parlamentinin və Hökumətinin üzvləri cümhuriyyətin rəsmən tanınması şərəfinə

Parlamentin 120 üzvdən ibarət olması nəzərdə tutulsa da heç bir zaman tam olaraq 120 nəfərdən ibarət olmamışdır.

Parlamentin 16 yanvar 1919 tarixli iclasında tərkibin 82 üzvdən ibarət olduğu elan olunmuşdur. Parlamentin 25 fevral 1919 tarixli iclasında ümumi tərkibin 78 üzvdən ibarət olduğunu və fraksiyalara görə tərkibin belə olduğu elan olundu: "Müsavat və bitərəflər" 23; "İttihad" 11; "Əhrar" 10; "Hümmət" 4; "Sosialistlər ittifaqı" 7; "Bitərəflər" 12; "Slavyan-rus" 5; "Erməni" 6.

Problemlər

Azərbaycan Parlamentində ermənilərə 21, ruslara isə 10 yer ayırmasına baxmayaraq, onlar parlamentin açılışında iştirak etmədilər. parlamentdə iştirak etməmək haqqında qərar qəbul edir. Rus Milli Şurası özünün parlament və hökumətdə iştirakını "Azərbaycanın Rusiyadan ayrılması faktının tanınması" və beləliklə Azərbaycanın beynəlxalq aləmdə tanınması işini asanlaşdırdığını hesab edərək rədd etmişdir. Rus Milli Şurasının qəbul etdiyi qərarın əksinə, Bakıda fəaliyyət göstərən Slavyan-Rus Cəmiyyəti Azərbaycan Milli Şurasının sədri Məhəmməd Əmin Rəsulzadəyə müraciət edərək həmin cəmiyyətin nümayəndələrinin Azərbaycanda "ümumi dövlət quruculuğu işlərində iştirak etmək üçün onların" parlamentə daxil olmalarına razılıq verməyi xahiş etdilər.

ilə yanaşı Erməni Milli Şuraları da parlamentdən iştirakdan imtina etmişdi.

Qəbul olunmayanlar

28 yanvar 1919-cu il tarixində parlamentin sayca on birinci iclasında Ukrayna konsulluğu və Bakı Ukraynalıları Radasının 2 üzv qəbulu üçün müraciətinin qəbul olunmadığı, Slavyan-Rus Cəmiyyətinə ayrılan 10 yerdən 1-nin ukraynalılara ayrıldığı elan olundu. Quba və Şəki yəhudiləri əlavə üzv yeri üçün müraciət etsə də etibarnamə komissiyası qanuna zidd olduğunu bildirdi.

Eyni iclasda Sosialist İnqilabçılar Partiyasının ("İctimaiyyun-inqlabiyyun" komitəsi) Bakı komitəsi tərəfindən 5 yer üçün müraciəti (Zaqafqaziya ictimaiyyun-inqlabiyyun komitəsinin Bakı murəxissləri: Dimitr Sərxaliyev, , İctimaiyyun-inqlabiyyun Firqəsi Bakı komitəsi sədri Xristofor Yevanqulov, katib əvəzi L. Umanski. tərəfindən imzalanan) parlamentdə oxundu.

Parlamentin 4 fevral 1919-cu il tarixli sayca on ikinci iclasında Rusiya Sosial Demokrat Fəhlə Partiyasının Bakı şöbəsinin fevralın 3-də baş tutan iclasında 10 səs əleyhinə, 14 səs leyhinə olmaqla Azərbaycan parlamentinə daxil olma qərarı aldığı elan olundu. Həmçinin elan olundu ki, Həmkarlar İttifaqının parlamentində nümayəndəsi olmaq məsələsinə gəldikdə qərara alınmışdır ki, həmkarlar ittifaqları siyasətcə bitərəf olduqlarından parlamentə daxil olmalıdır.

"Bund" yəhudi təşkilatının fevralın 2-də baş tutan ümumi iclasında Azərbaycan parlamentinə daxil olmaq məsələsi haqqında Bilyuşqenin məruzəsinə görə bir qətnamə qəbul edilmişdir. Qətnamədə qeyd olunur ki, "Bund" təşkilatının RSDFP-nin muxtar bir hissəsi olduğundan vahid bir partiya bayrağı altında parlamentdə iştirak etməlidir. Bu səbəbdən də RSDFP-ə təklif etməlidir ki, partiyanın ayrı bir hissəsi olmaq şərtilə "Bund" üçün parlamentdə əlavə bir yer tələb etsin. Təkliflər parlament tərəfindən qəbul olunmur.

Şəxslər

  • Cəmil Süleymanov Ərəş qəzasından üzvlüyünü parlamentə təqdim etsə də, 1918-ci ilin dekabr ayının 15-də parlamentin iclasında onun sənədlərində problem olması səbəb ilə üzvlüyü qəbul olunmadığı elan edildi.
  • Ələkbər bəy Xasməmmədov 1919-cu ilin dekabr ayında Zəngəzur qəzasından parlament üzvlüyünə seçilir və sənədləri etibarnamə komissiyasına təqdim edilir. Parlamentin 10 mart 1919-cu il tarixli sayca iyirmi birinci iclasında Ələkbər bəy Xasməmmədovun 24 fevral tarixində dövlət qulluğuna (İstintaq Məhkəməsinin sədri) qəbul olunması səbəbi ilə martın əvvəlindən üzvlükdən xaric olunduğu qərarı elan olundu. Bu qərara baxmayaraq parlamentin 17 mart 1919 tarixli sayca iyirmi dördüncü iclasında həm Ələkbər bəy Xasməmmədovun, həm də Əhməd bəy Ağayevin seçki protokollarının düzgün olmadığı səbəbi ilə üzvlükləri rədd olunur. Ələkbər bəy Xasməmmədov parlamentin iclaslarında iştirak etməmişdir. Lakin Əhməd bəy Ağayev bir neçə iclasda iştirak etmişdir.
  • Parlamentin 17 mart 1919 tarixli sayca iyirmi dördüncü iclasında Şamaxı qəzasından bir neçə mirski priqovor ilə üzvlüyə müraciət edən Şirin bəy Səfərəlibəyovun ona verilən sənədlərin son təqdim olunma gününə (7 fevral) qədər sənədlər daxil olmadığı üçün üzvlük müraciəti qəbul olunmamışdır.
  • Parlamentin 21 avqust 1919 tarixli altmış yeddinci iclasında Şamaxı qəzasının 7 erməni kəndini təmsil edəcək Aleksandr Nasarovun üzvlük üçün seçilməsi ilə bağlı məlumat daxil olmuşdur. Lakin qanuna görə parlamentin 21 erməni üzvündən 11-i Gəncə, 5-i Şuşa, 5-i Bakıdan seçilməlidir. Şamaxı siyahıda olmadığına görə Aleksandr Nasarov üzvlüyə qəbul edilməmişdir.
  • Zəngəzur qəzasından İttihad Partiyası üzvü olaraq Baba Səfər oğlu adlı birisi oradan üzv seçildiyini iddia etmişdir. 1 ay ərzində lazımlı sənədlərini təqdim etmədiyindən üzvlüyə qəbul olunmadı.

Azərbaycan Kommunist Partiyası

1920-ci il fevralın 20-də Hümmət Partiyası (bolşeviklər qanadı), Ədalət Partiyası, Əkinçi PartiyasıRusiya Kommunist (bolşeviklər) Partiyası Bakı Komitəsinin birləşməsiylə Mirzə Davud Hüseynovun rəhbərliyində Azərbaycan Kommunist (bolşeviklər) Partiyası yaradılmışdır. Parlamentdə olan yeni Azərbaycan Kommunist Partiyası üzvünün — Əliheydər Qarayevin iğala qədər üzvlüyü rəsmi olaraq açıqlanmamışdır. Həmçinin 22 aprel 1920 tarixindən Məmmədhəsən Hacınski Müsavat Partiyasından istefa verərək Azərbaycan Kommunist Partiyasına üzv olmuşdur. Lakin bu üzvlük də rəsmi olaraq işğaladək məlum olmamışdır.

Fraksiyalar

Fraksiya
Sədri
Tərkibindəki siyasi qurumlar
Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti Parlamenti
7 dekabr
27 aprel
Fərq
Bitərəflər fraksiyası Yoxdur

7 dekabr 1918


27 aprel 1920

3
3
Erməni fraksiyası
0
5
5
Əhrar fraksiyası Abdulla bəy Əfəndizadə
Aslan bəy Qardaşov
1
6
5
İttihad fraksiyası Qara bəy Qarabəyov
4
13
9
Milli azlıqlar fraksiyası Lorens Kun
0
5
1
Müsavat və bitərəflər fraksiyası Məhəmməd Əmin Rəsulzadə
27
39
12
Slavyan-Rus Cəmiyyəti fraksiyası Viktor Klenevski
0
9
9
Sosialistlər fraksiyası Səməd ağa Ağamalıoğlu
Aslan bəy Səfikürdski
11
12
1
Daşnaksutyun fraksiyası
7
7
Sol müstəqillər fraksiyası Abdulla bəy Əfəndizadə
1
1
Müstəqillər
və ya
Fraksiyasızlar
Yoxdur
2
3
1
Boş Yoxdur
72
17
55

Siyahı

Aşağıdakı siyahıda Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti Parlamentinin üzvləri sıralanmışdır. Bəzi üzvlərin haqqında məlumat tam olmadığından siyahı natamamdır. Vəzifəsi bölməsində müxtəlif zamanlarda fəaliyyət göstərən komissiyalara üzvlük məlumatları verilib. Seçilmə tarixi olaraq göstərilən tarix parlament üzvlərinin üzvlüyünün parlamentə daxil olması və etibarnamə komissiyasına təqdim olunma tarixidir. Bəzən bu tarixdən sonra mötərizə daxilində başqa tarix də verilmişdir. Bu isə etibarnamə komissiyasının təsdiqindən sonra üzvlərin parlament daxili səsvermə ilə təsdiqlənmə tarixidir. Əlavə olaraq, parlamentin 23 oktyabr 1919 tarixili səksən yeddinci iclasında isə bir neçə parlament üzvünün Bitərəflər fraksiyasından istefa verərək Müsavat və bitərəflər fraksiyasına daxil olmasıyla bağlı müraciəti elan olunmuşdur. Müraciətdə bu birləşmədən sonra Müsavat fraksiyasının əvəzinə Müsavat və bitərəflər fraksiyası yaradıldığı qeyd olunsa da, parlament stenoqramlarında bu dövrədək fraksiyann Müsavat və bitərəflər adıyla da fəaliyyət göstərdiyi qeyd olunub.

Məbus
Foto
Fraksiya (Partiya)
Seçki
Başlama tarixi
Bitmə tarixi
Vəzifəsi
Abbas bəy Seyfulla bəy oğlu Atamalıbəyov
(1895–1971)
 
Sosialistlər fraksiyası
Müsəlman Sosialist Bloku
Məlumat yoxdur
Məlumat yoxdur
9 oktyabr 1919
  • Tərtibat və ləvazim komissiyasının üzvü
  • Etibarnamə komissiyasının üzvü
  • Məclisi-Müəssisan seçkiləri üçün layihə komissiyasının üzvü
Abbasqulu Kazımzadə
(1882–1947)
 
Müsavat və bitərəflər fraksiyası
Müsavat Partiyası
Milli Şura
7 dekabr 1918
27 aprel 1920
  • Tərtibat və ləvazim komissiyasının üzvü
Abdulla bəy İsmayıl oğlu Əfəndizadə
(1873–1928)
 
Əhrar fraksiyası
Nuxa Şəhər İdarəsi
15 dekabr 1918
27 aprel 1920
  • Məclisi-Müəssisan seçkiləri üçün layihə komissiyasının üzvü
  • "Əfv-ümumi" komissiyasının üzvü
  • Maliyyə və büdcə komissiyasının üzvü
  • Mərkəzi seçki komissiyasının üzvü
  • Xaricə göndəriləcək tələbələri seçmək üçün xüsusi komissiyanın üzvü
Sol müstəqillər fraksiyası
Abdulla əfəndi İbrahim əfəndi oğlu Qəbulzadə
(1853–1943)
 
Bitərəflər fraksiyası
Zaqatala nahiyəsi
15 dekabr (16 yanvar) 1919
16 oktyabr 1919
  • Qanun layihəsi komissiyasının üzvü
Əhrar fraksiyası

(?—?)
 
Erməni fraksiyası
Erməni Milli Şuraları
25 fevral 1919
27 aprel 1920
  • Nizamnamə komissiyasının üzvü
  • Etibarnamə komissiyasının üzvü
  • Sorğu komissiyasının üzvü
  • Məclisi-Müəssisan seçkiləri üçün layihə komissiyasının üzvü
  • Qanun layihəsi komissiyasının üzvü
Daşnaksutyun fraksiyası
Abuzər bəy Əsgər bəy oğlu Rzayev
(1876–1920)
 
Bitərəflər fraksiyası
Gəncə şəhəri
15 dekabr 1918
27 aprel 1920
  • Maliyyə və büdcə komissiyasının sədri
  • Fəhlə komissiyasının üzvü
  • Təshihiyyə komissiyasının üzvü
Müsavat və bitərəflər fraksiyası
Bitərəf
Ağa Hacı Aslan oğlu Aşurov
(1880–1936)
 
Bitərəflər fraksiyası
Bakı Şəhər İdarəsi
15 dekabr 1918
27 aprel 1920
Müsavat və bitərəflər fraksiyası
Bitərəf

(?—?)
 
İttihad fraksiyası
Bakı Şəhər İdarəsi
15 dekabr 1918
27 aprel 1920
Fraksiyasız
Bitərəflər fraksiyası
Müsavat və bitərəflər fraksiyası
Bitərəf
Ağa Məşədi Kərim oğlu Əminov
(1888–1921)
 
Müsavat və bitərəflər fraksiyası
Müsavat Partiyası
Əvəzetmə
18 fevral 1919
27 aprel 1920
  • Qanun layihəsi komissiyasının üzvü
Ağa Zeynal Sadıq oğlu Tağıyev
(1893–1940)
 
İttihad fraksiyası
Bakı Şəhər İdarəsi
15 dekabr 1918
25 fevral 1919
  • "Əfv-ümumi" komissiyasının üzvü

(?—?)
 
Slavyan-Rus Cəmiyyəti fraksiyası
Slavyan-Rus Cəmiyyəti
(Viktor Klenevskinin əvəzinə)
3 aprel 1919
14 iyul 1919

(?—?)
 
Slavyan-Rus Cəmiyyəti fraksiyası
18 sentyabr 1919
27 aprel 1920

(?—?)
 
Erməni fraksiyası
BakıGəncə erməniləri
25 fevral (15 may) 1919
27 aprel 1920
  • Tərtibat və ləvazim komissiyasının üzvü
  • Torpaq komissiyasının üzvü
  • Fəhlə komssiyasının üzvü
Daşnaksutyun fraksiyası

(?—?)
 
Erməni fraksiyası
Erməni Milli Şuraları
19 oktyabr 1919
27 aprel 1920

(?—?)
 
Erməni fraksiyası
BakıGəncə erməniləri
25 fevral (15 may) 1919
27 aprel 1920
  • Qanun layihəsi komissiyasının üzvü
  • Torpaq komissiyasının üzvü
  • Təftiş komissiyasının üzvü
Daşnaksutyun fraksiyası

(?—?)
 
Erməni fraksiyası
Erməni Milli Şuraları
25 fevral 1919
9 oktyabr 1919
  • Maliyyə və büdcə komissiyasının üzvü

(1886–?)
 
Müsavat və bitərəflər fraksiyası
Müsavat Partiyası
Milli Şura
7 dekabr 1918
9 iyun 1919
  • Qanun layihəsi komissiyasının üzvü
Şamaxı qəzası
17 iyul (7 avqust) 1919
27 aprel 1920
Aslan bəy Əli ağa oğlu Qardaşov
(1866–1920)
 
Əhrar fraksiyası
Milli Şura
7 dekabr 1918
27 aprel 1920
  • "Əfv-ümumi" komissiyasının üzvü
  • Qanun layihəsi komissiyasının üzvü
  • Nizamnamə komissiyasının üzvü
  • Müdafiə komissiyasının üzvü
  • Məmləkətin məhsulatını hüsn istifadə komissiyonunun üzvü
  • Maliyyə və büdcə komissiyasının üzvü
  • Mərkəzi seçki komissiyasının üzvü
  • Əli Bayramovun qətli istintaqı üzərində nəzarət üçün xüsusi komissiyanın üzvü
  • Torpaq komissiyasının üzvü
  • Fəhlə komssiyasının üzvü
Aslan bəy Ağalar bəy oğlu Səfikürdski
(1881–1937)
 
Sosialistlər fraksiyası
Müsəlman Sosialist Bloku
Xalqçı Partiyası
Milli Şura
7 dekabr 1918
27 aprel 1920
  • Nizamnamə komissiyasının üzvü
  • "Əfv-ümumi" komissiyasının üzvü
  • Mərkəzi seçki komissiyasının üzvü
  • Qanun layihəsi komissiyasının üzvü
Baba bəy Abdulla oğlu Qəbulzadə
(1893–1937)
 
Fraksiyasız
Zaqatala qəzası
(Abdulla Qəbulzadənin əvəzinə)
25 dekabr 1919
27 aprel 1920
Əhrar fraksiyası
Bağır bəy Kərbəlayı Əsgər oğlu Rzayev
(1891–1927)
 
Sosialistlər fraksiyası
Müsəlman Sosialist Bloku
Milli Şura
7 dekabr (15 dekabr) 1918
28 yanvar 1919
  • Parlamentin baş katibi
  • Qanun layihəsi komissiyasının üzvü
  • Tərtibat və ləvazim komissiyasının üzvü
  • Mərkəzi seçki komissiyasının üzvü
Məhəmməd Məhərrəmovun yerinə
15 may 1919
27 aprel 1920
Baxış bəy Əsəd bəy oğlu Rüstəmbəyov
(1870–1945)
 
Bitərəflər fraksiyası
Cavad qəzası

Salyan Milli Komitəsi

8 yanvar 1919
27 aprel 1920
  • Torpaq komissiyasının üzvü
Müsavat və bitərəflər fraksiyası
Bitərəf
Bayram Niyazi Kiçikxanlı
(1889–1922)
 
Əhrar fraksiyası
Zaqatala dairəsi
15 dekabr (16 yanvar) 1919
27 aprel 1920
  • Parlamentin baş katibinin müavini
  • Fəhlə komissiyasının üzvü
  • Mərkəzi seçki komissiyasının üzvü
Behbud xan Azad xan oğlu Cavanşir
(1877–1921)
 
Bitərəflər fraksiyası
Əvəzetmə
18 fevral 1919
27 aprel 1920
  • Nizamnamə komissiyasının üzvü
  • Müdafiə komissiyasının üzvü
Bəhram bəy Mirzə Cəfər bəy oğlu Axundov
(1861–1932)
 
Bitərəflər fraksiyası
Əvəzetmə
18 fevral 1919
27 aprel 1920
  • Etibarnamə komissiyasının üzvü
  • Əli Bayramovun qətli istintaqı üzərində nəzarət üçün xüsusi komissiyanın üzvü
Bəhram bəy Əsəd bəy oğlu Vəzirov
(1857–1921)
 
İttihad fraksiyası
Cəbrayıl qəzası
15 dekabr 1918
27 aprel 1920

(?—?)
 
Erməni fraksiyası
NuxaAğdaş erməniləri
5 may 1919
27 aprel 1920
Daşnaksutyun fraksiyası
Camo bəy Süleyman bəy oğlu Hacınski
(1888–1942)
 
Sosialistlər fraksiyası
Müsəlman Sosialist Bloku
Xalqçı Partiyası
Milli Şura
7 dekabr 1918
27 aprel 1920
  • Tərtibat və ləvazim komissiyasının sədri
  • Məclisi-Müəssisan seçkiləri üçün layihə komissiyasının üzvü
  • Müdafiə komissiyasının üzvü
Cavad bəy Rza bəy oğlu Məlik-Yeqanov
(1878–1937)
 
Müsavat və bitərəflər fraksiyası
Müsavat Partiyası
Milli Şura
7 dekabr 1918
3 aprel 1919
  • Torpaq komissiyasının üzvü
  • Fəhlə komssiyasının üzvü
Cəlil bəy Sultanov
(?—?)
 
Fraksiyasız
Zəngəzur qəzası
17 mart 1919
23 may (9 iyun) 1919
  • Torpaq komissiyasının üzvü
Bitərəflər fraksiyası
9 oktyabr (10 noyabr) 1919
27 aprel 1920
Müsavat və bitərəflər fraksiyası
Müsavat Partiyası
Cəmil bəy Məşədi Nəsir oğlu Lənbəranski
(1884–1959)
 
Bitərəflər fraksiyası
Cavanşir qəzası
8 yanvar 1919
4 (18) fevral 1919
21 iyul 1919
27 aprel 1920
Fraksiyasız
İttihad fraksiyası
Əbdüləli bəy Şirəli bəy oğlu Əmircanov
(1870–1948)
 
Bitərəflər fraksiyası
Əvəzetmə
18 fevral 1919
27 aprel 1920
  • Maliyyə və büdcə komissiyasının üzvü
Əhməd bəy Həsən bəy oğlu Ağayev
(1869–1939)
 
Bitərəflər fraksiyası
Zəngəzur qəzası
26 dekabr 1918
19 yanvar 1919
Əhməd bəy Ömər oğlu Pepinov
(1893–1938)
 
Sosialistlər fraksiyası
Hümmət Partiyası
Milli Şura
7 dekabr 1918
27 aprel 1920
  • Parlamentin baş katibi
  • Qanun layihəsi komissiyasının üzvü
  • Maliyyə və büdcə komissiyasının üzvü
  • Mərkəzi seçki komissiyasının üzvü
  • Əli Bayramovun qətli istintaqı üzərində nəzarət üçün xüsusi komissiyanın üzvü
  • Xaricə göndəriləcək tələbələri seçmək üçün xüsusi komissiyanın üzvü
Əhməd Həmdi Qaraağazadə
(?–?)
 
Müsavat və bitərəflər fraksiyası
Müsavat Partiyası
Məlumat yoxdur.
Məlumat yoxdur
Məlumat yoxdur
  • Torpaq komissiyasının üzvü
Əkbər ağa İbrahim oğlu Şeyxülislamov
(1891–1961)
 
Sosialistlər fraksiyası
Hümmət Partiyası
Milli Şura
7 dekabr 1918
27 aprel 1920
  • Nizamnamə komissiyasının üzvü
Əli Əsgər bəy Hacı İbrahimxəlil bəy oğlu Mahmudbəyov
(1875–1968)
 
Müsavat və bitərəflər fraksiyası
Müsavat Partiyası
Milli Şura
7 dekabr 1918
26 dekabr 1918
Əli bəy Harun bəy oğlu Zizikski
(1876–1929)
 
İttihad fraksiyası
Bakı vilayəti
Quba qəzası
15 dekabr 1918
27 aprel 1920
  • Maliyyə və büdcə komissiyasının üzvü
Əliağa Hacı Süleyman oğlu Həsənov
(1871–1933)
 
Bitərəflər fraksiyası
Bakı Şəhər İdarəsi
15 dekabr 1918
4 fevral 1919
  • Maliyyə və büdcə komissiyasının üzvü
Əliheydər Ağakərim oğlu Qarayev
(1896–1938)
 
Sosialistlər fraksiyası
Hümmət Partiyası
Məlumat yoxdur.
7 dekabr 1918
27 aprel 1920
  • Etibarnamə komissiyasının üzvü
  • Qanun layihəsi komissiyasının üzvü
  • Torpaq komissiyasının üzvü
  • Fəhlə komssiyasının üzvü
Əlimərdan bəy Ələkbət bəy oğlu Topçubaşov
(1862–1934)
 
Fraksiyasız
Milli Şura
7 dekabr 1918
27 aprel 1920
  • Parlamentin rəisi
Əsəd bəy Əmirov
(1889–1939)
 
İttihad fraksiyası
Bakı Şəhər İdarəsi
24 aprel 1919
27 aprel 1920
Əsədulla Əhmədov
(1867–1941)
 
Bitərəflər fraksiyası
Bakı Şəhər İdarəsi
24 aprel 1919
27 aprel 1920
  • Təftiş komissiyasının üzvü
Müsavat və bitərəflər fraksiyası
Bitərəf
Əşrəf bəy Həsən bəy oğlu Tağıyev
(1867–1930)
 
Əhrar fraksiyası
Ərəş qəzası
15 dekabr 1918
Məlumat yoxdur.
Müsavat və bitərəflər fraksiyası
Müsavat Partiyası
17 mart 1919
27 aprel 1920
Fətəli xan İskəndər xan oğlu Xoyski
(1875–1920)
 
Bitərəflər fraksiyası
Milli Şura
7 dekabr 1918
27 aprel 1920
Fraksiyasız
Müsavat və bitərəflər fraksiyası
Bitərəf
Firidun bəy Əhməd bəy oğlu Köçərli
(1863–1920)
 
Müsavat və bitərəflər fraksiyası
Müsavat Partiyası
Milli Şura
7 dekabr 1918
4 fevral 1919

(?—?)
 
Slavyan-Rus Cəmiyyəti fraksiyası
Slavyan-Rus Cəmiyyəti
15 dekabr 1919
27 aprel 1920
  • Qanun layihəsi komissiyasının üzvü

(?—?)
 
Əhrar fraksiyası
Gəncə qəzası
15 dekabr 1918
5 may (26 may) 1919
21 iyul 1919
9 oktyabr (5 yanvar) 1919

(1887–1920)
 
Əhrar fraksiyası
Göyçay qəzası
15 dekabr 1918
9 noyabr 1919
  • Etibarnamə komissiyasının üzvü
  • Maliyyə və büdcə komissiyasının üzvü
24 noyabr 1919
27 aprel 1920
Hacı Kərim Kərbəlayi Hüseyn oğlu Sanılı
(1878–1937)
 
Sosialistlər fraksiyası
Hümmət Partiyası
Qazax qəzası
15 dekabr 1918
27 aprel 1920
  • Torpaq komissiyasının üzvü
  • Sorğu komissiyasının üzvü

(1881–1930)
 
Əhrar fraksiyası
Gəncə qəzası
15 dekabr 1918
2 iyun 1919
  • Tərtibat və ləvazim komissiyasının üzvü
  • Maliyyə və büdcə komissiyasının üzvü
21 iyul 1919
9 oktyabr 1919
Hacı Səlim Mirzə İsmayıl Qasir oğlu Axundzadə
(1872–1930)
 
Müsavat və bitərəflər fraksiyası
Müsavat Partiyası
Milli Şura
7 dekabr 1918
27 aprel 1920
Heybətqulu Həbibulla oğlu Məmmədbəyov
(1879–1937)
 
İttihad fraksiyası
Milli Şura
7 dekabr 1918
27 aprel 1920
  • Tərtibat və ləvazim komissiyasının üzvü
  • Qanun layihəsi komissiyasının üzvü
  • Torpaq komissiyasının üzvü
  • Fəhlə komssiyasının üzvü
Həmdulla əfəndi İsmayıl əfəndi oğlu Əfəndizadə
(1870–1929)
 
İttihad fraksiyası
Bakı vilayəti
Quba şəhəri
15 dekabr 1918
27 aprel 1920
Həmid bəy Xəlil ağa oğlu Şahtaxtinski
(1880–1944)
 
Müsavat və bitərəflər fraksiyası
Müsavat Partiyası
Milli Şura
7 dekabr 1918
4 fevral 1919
Həsən bəy Məşədi Hüseyn oğlu Ağayev
(1875–1920)
 
Müsavat və bitərəflər fraksiyası
Müsavat Partiyası
Milli Şura
7 dekabr 1918
27 aprel 1920
  • Parlament sədrinin baş müavini
  • Maliyyə və büdcə komissiyasının üzvü
  • Nizamnamə komissiyasının üzvü
  • Təshihiyyə komissiyasının üzvü
Xəlil bəy Hacıbaba oğlu Xasməmmədov
(1873–1947)
 
Müsavat və bitərəflər fraksiyası
Müsavat Partiyası
Milli Şura
7 dekabr 1918
27 aprel 1920

(?—?)
 
Erməni fraksiyası
BakıGəncə erməniləri
25 fevral (15 may) 1919
27 aprel 1920
  • Tərtibat və ləvazim komissiyasının üzvü
Daşnaksutyun fraksiyası
Xosrov bəy Paşa bəy oğlu Sultanov
(1879–1943)
 
Müsavat və bitərəflər fraksiyası
Bitərəf
Milli Şura
7 dekabr 1918
15 yanvar 1919
  • Qanun layihəsi komissiyasının üzvü
  • Müdafiə komissiyasının üzvü
Xudadat bəy Ağa bəy oğlu Məlik-Aslanov
(1879–1935)
 
Fraksiyasız
Milli Şura
7 dekabr 1918
27 aprel 1920
İbrahim ağa Paşa ağa oğlu Vəkilov
(1853–1934)
 
Müsavat və bitərəflər fraksiyası
Müsavat Partiyası
Milli Şura
7 dekabr 1918
5 fevral 1919
İbrahim Məhərəm oğlu Əbilov
(1881–1923)
 
Sosialistlər fraksiyası
Hümmət Partiyası
Milli Şura
7 dekabr 1918
Məlumat yoxdur.
  • Mərkəzi seçki komissiyasının üzvü
  • Torpaq komissiyasının üzvü
  • Sorğu komissiyasının üzvü
Bağır bəy Rzayevin əvəzinə
28 yanvar 1919
27 aprel 1920

(?-?)
 
Sosialistlər fraksiyası
Müsəlman Sosialist Bloku
Xalqçı Partiyası
Abbas Atamalıbəyovun əvəzinə
22 dekabr 1919
27 aprel 1920
İqnatyev
(?—?)
 
Slavyan-Rus Cəmiyyəti fraksiyası
Slavyan-Rus Cəmiyyəti
18 sentaybr 1919
27 aprel 1920

(?—?)
 
Slavyan-Rus Cəmiyyəti fraksiyası
Muğan rusları
19 fevral 1920
27 aprel 1920

(?—?)
 
Erməni fraksiyası
BakıGəncə erməniləri
25 fevral (15 may) 1919
27 aprel 1920
  • Nizamnamə komissiyasının üzvü
  • Qarabağ hadisələrini təhqiq edən komissiyanın üzvü
İsgəndər bəy Mirzə Əbdülhüseyn oğlu Axundov
(1862–1933)
 
Bitərəflər fraksiyası
Şamaxı Şəhər İdarəsi
Sentyabr (18 sentyabr) 1919
27 aprel 1920
İttihad fraksiyası
İslam bəy Qəbulzadə
(1879–1920)
 
Müsavat və bitərəflər fraksiyası
Müsavat Partiyası
Milli Şura
7 dekabr 1918
27 aprel 1920
  • Qanun layihəsi komissiyasının üzvü
Qara bəy Rəhim bəy oğlu Əliverdilər
(1879–1929)
 
İttihad fraksiyası
Şuşa qəzası Ağdam
15 dekabr 1918
27 aprel 1920
Qara bəy İsmayıl ağa oğlu Qarabəyov
(1874–1953)
 
İttihad fraksiyası
Bakı Şəhər İdarəsi
7 dekabr (15 dekabr) 1918
27 aprel 1920
  • Qanun layihəsi komissiyasının üzvü
  • Müdafiə komissiyasının üzvü
  • Mərkəzi seçki komissiyasının üzvü
  • Nizamnamə komissiyasının üzvü
  • Xaricə göndəriləcək tələbələri seçmək üçün xüsusi komissiyanın üzvü
  • Qarabağ hadisələrini təhqiq edən komissiyanın üzvü
Qasım bəy Abbasqulu bəy oğlu Camalbəyov
(1881–1938)
 
Sosialistlər fraksiyası
Hümmət Partiyası
Milli Şura
7 dekabr 1918
26 may 1919
  • Tərtibat və ləvazim komissiyasının üzvü
  • Qanun layihəsi komissiyasının üzvü
  • Mərkəzi seçki komissiyasının üzvü
Hümmət Partiyası tərəfindən
17 iyul 1919
27 aprel 1920
Qazı Əhməd bəy Məhəmmədbəyov
(1889–1937)
 
Müsavat və bitərəflər fraksiyası
Müsavat Partiyası
Milli Şura
7 dekabr 1918
27 aprel 1920
  • Məclisi-Müəssisan seçkiləri üçün layihə komissiyasının üzvü
  • Qanun layihəsi komissiyasının üzvü
  • Mərkəzi seçki komissiyasının üzvü
  • Əli Bayramovun qətli istintaqı üzərində nəzarət üçün xüsusi komissiyanın üzvü
İttihad fraksiyası
Qərib Kərimoğlu
(1870–1926)
 
Əhrar fraksiyası
Nuxa qəzası
15 dekabr 1918
11 mart 1920
  • Torpaq komissiyasının üzvü
  • Fəhlə komssiyasının üzvü

(?—?)
 
Milli azlıqlar fraksiyası
Gürcü Milli Şurası
15 dekabr 1918
2 iyun 1919
  • Tərtibat və ləvazim komissiyasının üzvü
  • Fəhlə komissiyasının üzvü
  • Məmləkətin məhsulatını hüsn istifadə komissiyonunun üzvü
  • Təshihiyyə komissiyasının üzvü
Qulamhüseyn bəy Kazımbəyov
(1889–1972)
 
Fraksiyasız
Lənkəran qəzası
11 dekabr 1919
27 aprel 1920
Müsavat və bitərəflər fraksiyası
Müsavat Partiyası
Lorens Yakovleviç Kun
(1884–1942)
 
Milli azlıqlar fraksiyası
Alman Milli Şurası
15 dekabr 1918
27 aprel 1920
  • Torpaq komissiyasının üzvü
  • Qanun layihəsi komissiyasının üzvü
Lujov
(?—?)
 
Slavyan-Rus Cəmiyyəti fraksiyası
Slavyan-Rus Cəmiyyəti
(Viktor Klenevskinin əvəzinə)
Məlumat yoxdur.
27 aprel 1920
Mehdi bəy Hacıbababəyov
(1871–1925)
 
Müsavat və bitərəflər fraksiyası
Müsavat Partiyası
Milli Şura
7 dekabr 1918
27 aprel 1920
Mehdi bəy Süleyman bəy oğlu Hacınski
(1879–1941)
 
Müsavat və bitərəflər fraksiyası
Müsavat Partiyası
Milli Şura
7 dekabr 1918
27 aprel 1920
  • Parlamentin baş katibi
  • Parlamentin baş katibinin müavini
  • Qanun layihəsi komissiyasının üzvü
  • Xaricə göndəriləcək tələbələri seçmək üçün xüsusi komissiyanın üzvü
Məhəmməd Əli Əbdüləziz oğlu Rəsulzadə
(1882–1982)
 
Müsavat və bitərəflər fraksiyası
Müsavat Partiyası
Əvəzetmə
18 fevral 1919
27 aprel 1920
Məhəmməd Əmin Axund Hacı Molla Ələkbər oğlu Rəsulzadə
(1884–1955)
 
Müsavat və bitərəflər fraksiyası
Müsavat Partiyası
Milli Şura
7 dekabr 1918
27 aprel 1920
  • Məclisi-Müəssisan seçkiləri üçün layihə komissiyasının sədri
  • Qanun layihəsi komissiyasının üzvü
  • Təshihiyyə komissiyasının üzvü
  • Xaricə göndəriləcək tələbələri seçmək üçün xüsusi komissiyanın üzvü
  • Torpaq komissiyasının üzvü
  • Fəhlə komssiyasının üzvü
Məhəmməd Məhərrəmov
(1895–1982)
 
Sosialistlər fraksiyası
Müsəlman Sosialist Bloku
Milli Şura
7 dekabr 1918
8 may 1919
  • Mandat komissiyasının üzvü
  • Maliyyə və büdcə komissiyasının üzvü
Məmməd Yusif Hacıbaba oğlu Cəfərov
(1885–1935)
 
Müsavat və bitərəflər fraksiyası
Bitərəf
Milli Şura
7 dekabr 1918
18 fevral 1919
  • Nizamnamə komissiyasının üzvü
əvəzinə
6 noyabr 1919
27 aprel 1920
  • Parlamentin sədrinin baş müavini
Məmmədbağır Saleh oğlu Şeyxzamanlı
(1880–1920)
 
Müsavat və bitərəflər fraksiyası
Müsavat Partiyası
Əvəzetmə
18 fevral 1919
27 aprel 1920
  • Torpaq komissiyasının üzvü
Məmmədhəsən Cəfərqulu oğlu Hacınski
(1875–1931)
 
Müsavat və bitərəflər fraksiyası
Müsavat Partiyası
Milli Şura
7 dekabr 1918
27 aprel 1920
Məmmədrza ağa Mənsur ağa oğlu Vəkilov
(1864–1944)
 
Məlumat yoxdur.
Milli Şura
7 dekabr 1918
27 aprel 1920
  • Müvəqqəti sədr
  • Təftiş komissiyasının üzvü
Müsavat və bitərəflər fraksiyası
Müsavat Partiyası

(1885–?)
 
Fraksiyasız
Gəncə qəzası
19 fevral 1920
27 aprel 1920
Əhrar fraksiyası

(?—?)
 
Slavyan-Rus Cəmiyyəti fraksiyası
Slavyan-Rus Cəmiyyəti
15 dekabr (8 yanvar) 1918
28 oktyabr 1919
  • Qanun layihəsi komissiyasının üzvü
  • Məmləkətin məhsulatını hüsn istifadə komissiyonunun üzvü
  • Maliyyə və büdcə komissiyasının üzvü
Mir Hidayət bəy Mir Adil oğlu Seyidov  
(1887–1919)
 
Müsavat və bitərəflər fraksiyası
Müsavat Partiyası
Milli Şura
7 dekabr 1918
5 fevral 1919
Mir Yaqub Mir Əbdüləziz oğlu Mehdiyev
(1891–1949)
 
İttihad fraksiyası
Milli Şura
7 dekabr 1918
27 aprel 1920
  • Maliyyə və büdcə komissiyasının üzvü
Mirzə Cəlal Hacı Ələkbər oğlu Yusifzadə
(1862–1931)
 
Müsavat və bitərəflər fraksiyası
Müsavat Partiyası
Milli Şura
7 dekabr 1918
27 aprel 1920
Mirzə Şəmsi oğlu Əsədullayev
(1875–1936)
 
Bitərəflər fraksiyası
Bakı Neft Mədənçiləri İttifaqı Qurultayı
15 dekabr 1918
27 aprel 1920
Müsavat və bitərəflər fraksiyası
Bitərəf
Mirzə Sadıq Səmih oğlu Axundzadə
(1895–1971)
 
Müsavat və bitərəflər fraksiyası
Müsavat Partiyası
Zəngəzur qəzası
9 oktyabr (10 noyabr) 1919
27 aprel 1920

(?—?)
 
Milli azlıqlar fraksiyası
Yəhudi Milli Şurası
15 dekabr 1918
27 aprel 1920
  • Etibarnamə komissiyasının üzvü
  • Maliyyə və büdcə komissiyasının üzvü
Muxtar İsmayıl oğlu Əfəndizadə
(1880–1975)
 
Əhrar fraksiyası
Ərəş qəzası
17 mart 1919
27 aprel 1920
  • Təshihiyyə komissiyasının üzvü
  • Qanun layihəsi komissiyasınınun üzvü
  • Maliyyə və büdcə komissiyasının üzvü
Murtuza Axundzadə
(1877–1920)
 
Müsavat və bitərəflər fraksiyası
Müsavat Partiyası
Bakı vilayəti
Quba şəhəri
15 dekabr 1918
27 aprel 1920
Musa bəy Hacı Məmmədhüseyn oğlu Rəfiyev
(1888–1938)
 
Müsavat və bitərəflər fraksiyası
Müsavat Partiyası
Əli Əsgər bəy Mahmudbəyovun əvəzinə
(Milli Şura)
26 dekabr 1918
27 aprel 1920
  • Müdafiə komissiyasının sədr əvəzi
  • Maliyyə və büdcə komissiyasının üzvü
Mustafa Hacı Musa oğlu Mahmudov
(1878–1937)
 
Müsavat və bitərəflər fraksiyası
Müsavat Partiyası
Milli Şura
7 dekabr 1918
27 aprel 1920
  • Nizamnamə komissiyasının üzvü
  • Təshihiyyə komissiyasının üzvü
Mustafa bəy Nadir ağa oğlu Vəkilov
(1896–1865)
 
Müsavat və bitərəflər fraksiyası
Müsavat Partiyası
Əvəzetmə
18 fevral 1919
27 aprel 1920
  • Təshihiyyə komissiyasının üzvü
  • Maliyyə və büdcə komissiyasının üzvü
Müseyib bəy Qəhrəman bəy oğlu Əxicanov
(1892–1920)
 
Müsavat və bitərəflər fraksiyası
Müsavat Partiyası
Milli Şura
7 dekabr 1918
4 fevral 1919
  • Qanun layihəsi komissiyasının üzvü
Cavad qəzası
27 sentyabr 1919
27 aprel 1920
Nəriman bəy Həşim bəy oğlu Nərimanbəyli
(1889–1937)
 
Müsavat və bitərəflər fraksiyası
Müsavat Partiyası
Milli Şura
7 dekabr 1918
27 aprel 1920
  • Maliyyə və büdcə komissiyasının üzvü
  • Torpaq komissiyasının üzvü
  • Təftiş komissiyasının üzvü
Nəsib bəy Yusif bəy oğlu Yusifbəyli
(1881–1920)
 
Müsavat və bitərəflər fraksiyası
Müsavat Partiyası
Milli Şura
7 dekabr 1918
27 aprel 1920

(?—?)
 
Erməni fraksiyası
Erməni Milli Şuraları
25 fevral 1919
27 aprel 1920
  • Maliyyə və büdcə komissiyasının üzvü
  • Qarabağ hadisələrini təhqiq edən komissiyanın üzvü
Daşnaksutyun fraksiyası
Rəhim bəy Alı ağa oğlu Vəkilov
(1898–1934)
 
Müsavat və bitərəflər fraksiyası
Müsavat Partiyası
Milli Şura
7 dekabr 1918
27 aprel 1920
  • Parlamentin müvəqqəti baş katibi
Rəşid bəy Axund Əbdüssəlam oğlu Axundzadə
(1880–1940)
 
Müsavat və bitərəflər fraksiyası
Müsavat Partiyası
Salyan şəhəri
8 yanvar 1919
27 aprel 1920

(?—?)
 
Müsavat və bitərəflər fraksiyası
Müsavat Partiyası
Göyçay şəhəri
7 aprel 1919
27 aprel 1920
  • Maliyyə və büdcə komissiyasının üzvü
  • Təftiş komissiyasının üzvü
Rza bəy Kərbəlayi Baba bəy oğlu Qaraşarlı
(1891–?)
 
Sosialistlər fraksiyası
Müsəlman Sosialist Bloku
Xalqçı Partiyası
Məlumat yoxdur.
7 dekabr 1918
27 aprel 1920
  • Parlamentin baş katibi
  • Təshihiyyə komissiyasının üzvü
  • Mərkəzi seçki komissiyasının üzvü
Sadıq bəy Hacı İsmayıl oğlu Ağabəyzadə
(1865–1944)
 
İttihad fraksiyası
Göyçay şəhəri
15 dekabr 1918
4 fevral 1919

(?—?)
 
Slavyan-Rus Cəmiyyəti fraksiyası
Slavyan-Rus Cəmiyyəti
15 dekabr (8 yanvar) 1918
2 oktyabr 1919
  • Etibarnamə komissiyasının üzvü

(?—?)
 
Slavyan-Rus Cəmiyyəti fraksiyası
18 sentyabr 1919
27 aprel 1920
  • Qanun layihəsi komissiyasının üzvü
  • Etibarnamə komissiyasının üzvü
Səməd ağa Həsən oğlu Ağamalıoğlu
(1867–1930)
 
Sosialistlər fraksiyası
Hümmət Partiyası
Milli Şura
7 dekabr 1918
27 aprel 1920
  • Torpaq komissiyasının sədri
  • "Əfv-ümumi" komissiyasının üzvü
  • Maliyyə və büdcə komissiyasının üzvü
Səməd bəy Sadıx bəy oğlu Mehmandarov
(1856–1931)
 
Fraksiyasız
Lənkəran
18 oktyabr (10 noyabr) 1919
27 aprel 1920
Stanislav Stanislavoviç Vonsoviç
(1888–1937)
 
Milli azlıqlar fraksiyası
Bakı Polyakları
15 dekabr 1918
27 aprel 1920
  • Nizamnamə komissiyasının üzvü
  • Məclisi-Müəssisan seçkiləri üçün layihə komissiyasının üzvü
  • Qanun layihəsi komissiyasının üzvü

(?—?)
 
Erməni fraksiyası
Erməni Milli Şuraları
25 fevral 1919
27 aprel 1920
  • Maliyyə və büdcə komissiyasının üzvü

(?—?)
 
Erməni fraksiyası
Erməni Milli Şuraları
25 fevral 1919
27 aprel 1920
Strevutin
(?—?)
 
Slavyan-Rus Cəmiyyəti fraksiyası
Slavyan-Rus Cəmiyyəti
(Viktor Klenevskinin əvəzinə)
26 fevral 1920
27 aprel 1920
Sultan Məcid Murtuzəli oğlu Qənizadə
(1866–1938)
 
İttihad fraksiyası
Milli Şura
7 dekabr 1918
27 aprel 1920
  • Parlamentin sədrinin ikinci müavini

(?—?)
 
Erməni fraksiyası
Gəncə Erməni Milli Şurası
()
25 dekabr 1919
27 aprel 1920
Şəfi bəy Mustafa bəy oğlu Rüstəmbəyli
(1893–1960)
 
Müsavat və bitərəflər fraksiyası
Müsavat Partiyası
Milli Şura
7 dekabr 1918
27 aprel 1920
  • Etibarnamə komissiyasının sədri
  • Tərtibat və ləvazim komissiyasının üzvü
  • Qarabağ hadisələrini təhqiq edən komissiyanın üzvü
Teymur bəy Məhəmmədqulu bəy oğlu Makinski
(1874–?)
 
Bitərəflər fraksiyası
Milli Şura
7 dekabr 1919
4 fevral 1919
  • Məclisi-Müəssisan seçkiləri üçün layihə komissiyasının üzvü

(?—?)
 
Slavyan-Rus Cəmiyyəti fraksiyası
Slavyan-Rus Cəmiyyəti
15 dekabr (8 yanvar) 1918
27 aprel 1920
  • Tərtibat və ləvazim komissiyasının üzvü

(?—?)
 
Milli azlıqlar fraksiyası
Bakı Ukraynalıları Radası
4 fevral 1919
27 aprel 1920
  • Qanun layihəsi komissiyasının üzvü
Viktor Vinikoroviç Klenevski
(1883—?)
 
Slavyan-Rus Cəmiyyəti fraksiyası
Slavyan-Rus Cəmiyyəti
15 dekabr (8 yanvar) 1918
3 aprel 1919
  • Nizamnamə komissiyasının üzvü
Slavyan-Rus Cəmiyyəti
( əvəzinə)
16 oktyabr 1919
26 fevral 1920

(?-?)
 
Fraksiyasız
Gürcü Milli Şurası
( əvəzinə)
2 iyul 1919
27 aprel 1920
  • Fəhlə komissiyasının üzvü
  • Qanun layihəsi komissiyasının üzvü
  • Etibarnamə komissiyasının üzvü
Sosialistlər fraksiyası
Vladimir Konstantinoviç Ollonqren
(1867–1943)
 
Slavyan-Rus Cəmiyyəti fraksiyası
Slavyan-Rus Cəmiyyəti
15 dekabr (8 yanvar) 1918
27 aprel 1920
Milli azlıqlar fraksiyası

(?—?)
 
Erməni fraksiyası
Erməni Milli Şuraları
25 fevral 1919
27 aprel 1920
  • Məclisi-Müəssisan seçkiləri üçün layihə komissiyasının üzvü
  • Sorğu komissiyasının üzvü
  • Maliyyə və büdcə komissiyasının üzvü
Daşnaksutyun fraksiyası

(?–1938)
 
Bitərəflər fraksiyası
Milli Şura
(Bakı Ticarət və Sənayə İttifaqı)
7 dekabr (15 dekabr)1919
27 aprel 1920
  • Məmləkətin məhsulatını hüsn istifadə komissiyonunun üzvü
Müsavat və bitərəflər fraksiyası
Bitərəf

(?—?)
 
Müsavat və bitərəflər fraksiyası
Müsavat Partiyası
Əvəzetmə
18 fevral 1919
6 noyabr 1919
  • Məmləkətin məhsulatını hüsn istifadə komissiyonunun üzvü
Zaxarov
(?—?)
 
Slavyan-Rus Cəmiyyəti fraksiyası
Slavyan-Rus Cəmiyyəti
18 sentyabr 1919
27 aprel 1920
  • Qanun layihəsi komissiyasının üzvü
Zeynal bəy Mirzə Həmid bəy oğlu Vəzirov
(1854–1933)
 
İttihad fraksiyası
Şuşa qəzası
15 dekabr (16 yanvar) 1919
27 aprel 1920
  • Etibarnamə komissiyasının üzvü
  • Məmləkətin məhsulatını hüsn istifadə komissiyonunun üzvü

Qeydlər

  1. Parlamentin 1 noyabr 1919 tarixli sayca doxsan birinci iclasında Abdulla bəy Əfəndizadənin sədri olduğu Əhrar fraksiyanı tərk etdiyi, hələlik hem bir fraksiyaya daxil olmadığı, özünü sol bitərəf elan etdiyi açıqlandı.
  2. Parlamentin 9 oktyabr 1919 tarixli sayca səksən birinci iclasında parlamentin iclaslarına üzrsüz səbəbdən 15 gündən artıq müddətə qatılmadığı üçün Abbas bəy Atamalıbəyov və Arşak Paronyanın üzvlükdən ixrac edildiyi elan olundu.
  3. Parlamentin 24 aprel 1919 tarixli iclasında torpaq komissiyası yenidən təşkil olunmuşdur. Seçkilərdə Cavad bəy Məlik-Yeqanov 36, Heybətqulu Məmmədbəyov 32, Məhəmməd Əmin Rəsulzadə 30, Aslan bəy Qardaşov 28, Əliheydər Qarayev 27, Qərib Kərimoğlu 26, Aleksandr Ter-Azaryan da 26 səslə torpaq komissiyasının üzvü seçilmişdir. Məhəmməd Əmin Rəsulzadənin təklifi ilə seçilmiş üzvlər həm də fəhlə komissiyasının üzvləri seçilmişdir. Aslan bəy Qardaşovun əvəzinə qanunverici komissiyaya Əhrar fraksiyası tərəfindən Muxtar Əfəndizadə üzv göstərildi. Həmçinin, Camo bəy Hacınski Məclisi-Müəssisan seçkiləri üçün layihə komissiyasından fraksiya tərəfindən çıxarıldı, əvəzinə isə Abbas bəy Atamalıbəyov təklif olundu.
  4. Parlamentin 27 aprel 1920 tarixli sayca yüz qırx beşinci, təcili və fövqəladə iclasında hakimiyyətin kommunistlərə təhvil verilməsi haqqında qərar qəbul olundu. Parlamentin taleyi qərarda məlum olmasa da, bu parlamentin sonuncu iclası oldu.
  5. 1919-cu ilin oktyabr ayında 21 nəfər üzvdən ibarət Mərkəzi Seçki Komissiyası təşkil olunmuşdur. Bu komissiyanın təşkilindən sonra parlamentin 13 oktyabr 1919 tarixli sayca səksən üçüncü iclasında rəsmi olaraq Məclisi-Müəssisan seçkiləri üçün layihə komissiyasının işinə xitam verilmişdir.
  6. Parlamentin 16 oktyabr 1919 tarixli səksən dördüncü iclasında Abdulla Qəbulzadənin uzun müddətdir xəstə olduğundan istefa etməsi ilə bağlı Zaqataladan göndərilmiş teleqram oxundu.
  7. Parlamentin 22 aprel 1920 tarixli sayca yüz qırx üçüncü iclasında qanun layihəsi komissiyasına tam tərkibdə seçkilər keçirilmiş. Müseyib bəy Əxicanov, Asəf bəy Şıxəlibəyov, Rza bəy Ağabəyov, Qara bəy Qarabəyov, Stanislav Vanseviç, Abqar Papyan və Bağır Rzayev üzv seçilmişdir.
  8. Parlamentin 14 aprel 1919 tarixli sayca iyirmi doqquzuncu iclasında Daşnaksutyun fraskiyası yaradıldı və Erməni fraksiyasının bəzi üzvləri bu fraksiyaya keçdilər.
  9. Parlamentin 16 fevral 1920 tarixli sayca yüz iyirmi beçinci iclasında tərtibat və ləvazim komissiyası üzvlüyünə Bağır Rzayevin əvəzinə seçiləcəyi elan olundu. Bayram Niyazi Kiçikxanlı bir ay yarımlıq məzuniyyətlə Zaqatalaya getdiyi üçün mərkəzi seçki komissiyası üzvlüyündən istefa verdi. Abuzər bəy Rzayev vaxtı olmadığından təshih komissiyası üzvlüyündən istefa verdi. Qazı Əhməd bəy Məhəmmədbəyov isə vaxtı və imkanı olmadığından qanun layihəsi komissiyası üzvlüyündən istefa verdi. İclasın sonunda seçki keçirildi. Tərtibat və ləvazim komissiyasına Şəfi bəy Rüstəmbəyli, nizamnamə komissiyasına Həsən bəy Ağayev, Mustafa Mahmudov, Aslan bəy Səfikürdski, Stanislav Vanseviç, , Qara bəy Qarabəyli və Aslan bəy Qardaşov seçildi.
  10. Parlamentin 2 oktyabr 1919 tarixli səksəninci iclasında Abuzər bəy Rzayevin Bitərəflər fraksiyasından çıxaraq Müsavat fraksiyasına daxil olduğu elan edildi.
  11. Parlamentin 23 oktyabr 1919 tarixli sayca səksən yeddinci iclasında açıqlanan bəyənnaməyə əsasən səsvermə hüququnu özündə saxlayaraq Müsavat və bitərəflər fraksiyasına daxil olmuşdur.
  12. Parlamentin 15 may 1919 tarixli sayca otuz səkkizinci iclasında Ağa bəy Səfərəliyevin İttihad Partiyasından istefa verdiyi elan olundu.
  13. Parlamentin 7 avqust 1919 tarixli sayca altmış üçüncü iclasında Ağa bəy Səfərəliyevin Bitərəflər fraksiyasına daxil olduğu elan olundu.
  14. Parlamentin 25 fevral 1919 tarixli sayca on altıncı iclasında 1 aydan artıqdır parlament iclaslarına qatılmadığı və bununla bağlı məlumat vermədiyi üçün məbusluqdan ixrac olundu.
  15. Parlamentin 3 aprel 1919-cu il tarixli sayca iyirmi altıncı iclasında Cavad bəy Məlik-Yeqanovun dəmir yolu qulluğuna keçdiyi haqqında məlumat məktubu oxunmuş və dövlət qulluğuna keçdiyi üçün Vikto Klenevskinin məbusluqdan azad edildiyi elan olundu. Fraksiya onun yerinə üzv olaraq professor Aleksandr Dubrovski göstərildi. Parlamentin sentyabr 1919 tarixli yetmişinci iclasında Lənkərana fövqəladə nümayəndə olaraq təyin olunduğu üçün tətil müddətini keçən Cavad bəy Məlik-Yeqanovun üzvlükdən xaric olması barədə müzakirələr edilmişdir.
  16. Parlamentin 14 iyul 1919 tarixli sayca əlli beşinci iclasında Aleksandr Dubrovskinin istefası barədə ərizə oxundu.
  17. Parlamentin 22 yanvar 1920 tarixli sayca yüz iyirmi iclasında maliyyə və büdcə komissiyasından gələn məktub oxundu. Məktubda qeyd olunurdu ki, Musa bəy RəfiyevƏhməd bəy Pepinov nazir təyin olunduğu üçün, və üzvlükdən çıxdığı üçün boşalan yerlərə üzvlər təyin olunsun. Əhrar fraksiyası isə Abdulla bəy Əfəndizadənin fraksiyadan ayrıldığı üçün komissiyalarda Əhrar adından üzv qalmadığını söyləyərək yeni üzvlərin seçilməsini rica etsə də, təklif qəbul olunmadı.
  18. Parlamentin 16 iyun 1919 tarixli sayca qırx səkkizinci iclasında Asəf bəy Şıxəlibəyovun istefası, Hacı Molla Əhməd Nuruzadənin 20 günlük məzuniyyətin (28 aprel-18 may) müddətinin tamam olmasına baxmayaraq məlumatlandırma etmədiyi və iclaslarda iştirak etmədiyi üçün 2 iyun 1919 tarixindən parlamentdən xaric olunduğu elan edildi.
  19. Parlamentin 19 fevral 1920 tarixli sayca yüz iyirmi altıncı iclasında təshih komissiyasına Abuzər bəy RzayevMustafa bəy Vəkilov əvəzinə Həsən bəy AğayevMustafa Mahmudov üzv seçildi. Qanun layihəsi komissiyasına Qazı Əhməd bəy Məhəmmədbəyov əvəzinə isə Qara bəy Qarabəyli seçildi. Həmçinin mərkəzi seçki komissiyasına Bayram Niyazi Kiçikxanlı əvəzinə isə Aslan bəy Qardaşov seçildi.
  20. Parlamentin 19 yanvar 1920 tarixli sayca yüz on doqquzuncu iclasında Əhməd bəy Pepinov hökumətə daxil olduğu üçün fraksiyadan onun əvəzinə mərkəzi seçki komissiyasına İbrahim Əbilov namizəd göstərilmişdir. Həmin iclasda Qasım bəy Camalbəyov da eyni komissiyadan istefa vermiş və əvəzinə Aslan bəy Səfikürdskinin namizədliyini irəli sürmüşdür. Qapalı, şar üsulu ilə seçkilər keçirilmiş və hər iki şəxs komissiya üzvü seçilmişdir.
  21. Parlamentin 11 mart 1920 tarixli sayca yüz otuz üçüncü iclasında Qərib Kərimoğlunun xəstəliyi ilə bağlıü üzvlükdən istefa verdiyi və heç bir fraksiyanın üzvü olmayan Baba Qəbulovun və Məşədi Səməd Həsənoğlunun Əhrar fraksiyasına daxil olduğu elan olundu.
  22. Parlamentin 7 dekabr 1919 tarixli ilk iclasında Əlimərdan bəy Topçubaşov sədr, Həsən bəy Ağayev sədrin baş müavini, Rəhim bəy Vəkilov müvəqqəti baş katib, 15 dekabr 1919 tarixli ikinci iclasında isə Əhməd bəy Pepinov baş katib seçildi. Parlamentin 16 yanvar 1919 tarixli səkkizinci iclasında isə Bayram Niyazi Kiçikxanlı və Mehdi bəy Hacınski baş katibin müavini seçildilər. Parlamentin 7 avqust 1919 tarixli sayca altmış üçüncü iclasında Sultan Məcid Qənizadə sədrin ikinci müavini seçildi. Parlamentin 29 dekabr 1919 tarixli sayca yüz on birinci iclasında sədarət üçün səsvermə keçirilir. Əlimərdan bəy Topçubaşov yenidən 1 illik müddətə sədr seçilir. Müvəqqəti sədr postunu üzvlər arasında yaşca ən böyük olan Məmmədrza ağa Vəkilov tutur. Seçkilərdə Həsən bəy Ağayev yenidən sədr müavini seçilir. Baş katib postuna Mehdi bəy Hacınskini seçilir. Parlamentin 12 yanvar 1920 tarixli sayca yüz on altıncı iclasında Mehdi bəy Hacınski baş katiblikdən istefa verdiyini elan edir. Elə həmin iclasda Sultan Məcid Qənizadə sədrin ikinci müavini, Mehdi bəy Hacınski və Bayram Niyazi Kiçikxanlı katiblik (baş katibin müavini) postuna seçildilər. Parlamentin 19 yanvar 1920 tarixli sayca yüz on doqquzuncu iclasında baş katibliyə seçkilər keçirilmiş və tək namizəd olaraq baş katib Sosialistlər fraksiyasının namizədi Bağır Rzayev seçilmişdir. Parlamentin 22 yanvar 1920 tarixli yüz iyirminci iclasında Həsən bəy Ağayev vəzifəsindən istefa verdiyini elan etdi. Parlamentin 2 fevral 1920 tarixli yüz iyirmi birinci iclasında seçkilər keçirildi. Məmmədrza ağa Vəkilov müvəqqəti sədr seçildi Seçkilərdə Məmməd Yusif Cəfərov sədrin baş müavini seçildi. Parlamentin 16 fevral 1920 tarixli sayca yüz iyirmi beşinci iclasında Bağır Rzayev baş katib postundan istefa verdi. Parlamentin 19 fevral 1920 tarixili sayca yüz iyirmi altıncı iclasında baş katib postuna sosialistlərdən Rza bəy Qaraşarlı seçildi.
  23. Parlamentin 17 mart 1919 tarixli sayca iyirmi dördüncü Xosrov bəy Sultanov iclasında komissiyasının çıxarılmış, əvəzinə Behbud xan Cavanşir komissiyaya üzv qəbul olunmuşdur.
  24. Parlamentin 9 iyun 1919 tarixli sayca qırx altıncı iclasında mayın 8-dən bu yana iclaslarda iştirak etmədiyi üçün 23 may tarixindən Cəlil bəy Sultanovun üzvlükdən xaric olunduğu elan edildi.
  25. Parlamentin 20 mart 1919 tarixli sayca iyirmi beşinci iclasında Cəlil bəy Sultanbəyovun Bitərəflər fraksiyasına daxil olduğu haqda parlamentə verdiyi məlumat elan olundu.
  26. Parlamentin 12 may 1919 tarixli sayca otuz altıncı iclasında Cəlil bəy Sultanovun Bitərəflər fraksiyasından çıxaraq Müsavat Partiyasına daxil olduğu haqda parlamentə verdiyi məlumat elan olundu.
  27. Parlamentin 4 fevral 1919 tarixli sayca on ikinci iclasında seminariya müdiri Firudin bəy Köçərlinin və ədliyyə naziri müavini Teymur bəy Makinskinin öz xidmətlərində qalaraq üzvlükdən istefa verdiyi elan edildi. Həmçinin elan olundu ki, Bakı qubernatoru Müseyib bəy Əxicanov, Cəmil bəy Ləmbəranski, Əliağa Həsənov, Sadıq bəy Ağabəyov, Məmməd Yusif Cəfərov, Həmid bəy Şahtaxtinski ilə bağlı isə "ədəmi-ictimai" qanununa görə parlamentdən xaric olunurlar. İbrahim ağa Vəkilov parlamentin 5 fevral 1919 tarixli sayca on üçüncü iclasında "ədəmi-ictimai" qanununa əsasən vəzifəsində qalaraq üzvlükdən istefa verdi.
  28. Parlamentin sentyabr 1919 tarixçi sayca yetmişinci iclasında Cəmil bəy Lənbəranskinin bitərəflər fraksiyasından çıxdığı və heç bir fraksiyaya daxil olmadığı elan edildi.
  29. Parlamentin 18 oktyabr 1919 tarixli sayca səksən beşinci iclasında İsgəndər bəy Axundovun bitərəflər fraksiyasından çıxdığı və Cəmil bəy Lənbəranski ilə birgə İttihad fraksiyasına daxil olduğu elan olundu.
  30. Parlamentin 16 yanvar 1919 tarixli səkkizinci iclasında etibarnamə komissiyası sənədlərinin düzgünlüyünün təsdiq olunduğunu və üzvlüyə qəbul olunmanın tam təsdiqini səsə qoymaq istəsə də, Əhməd bəy Ağayev artıq üzvlükdən imtina etmişdi.
  31. Parlamentin 26 dekabr 1918 tarixli beşinci iclasında müəyyən səbəblərdən məbusluqdan istefa verdiyi elan olundu. Onun əvəzinə Musa bəy Rəfiyev üzv seçildi.
  32. Parlamentin 3 noyabr 1919 tarixli sayca doxsan üçüncü iclasında Əşrəf bəy Tağıyevin Əhrar fraksiyasından ayrılaraq Müsavat və bitərəflər fraksiyasına daxil olduğu elan olunmuşdur.
  33. Parlamentin 19 iyun 1919 tarixli sayca qırx doqquzuncu iclasında heç bir fraksiyaya daxil olmadığını və tək qaldığını elan etdi.
  34. Parlamentin 11 oktyabr 1919 tarixli sayca səksən ikinci iclasında qanun layihəsi komissiyasından çıxdığı və əvəzində Zaxarovun komissiyaya üzv qəbul olunduğu, Sergey Mixaylovun etibarnamə komissiyasından çıxdığı və əvəzində komissiyaya üzv qəbul olunduğu, maliyyə komissiyasından çıxdığı və əvəzində komissiyaya üzv qəbul olunduğu elan olundu.
  35. Parlamentin 5 may 1919 tarixli sayca otuz üçüncü iclasında və 26 may 1919 tarixli sayca qırx birinci iclasında Hacı Əli Qasımoğlu 1 ay ərzində iclaslara qatılmadığı və səbəb barədə məlumat vermədiyi üçün məbusluqdan xaric edildi.
  36. Parlamentin 18 oktyabr 1919 tarixli sayca səksən beşinci iclasında məzuniyyət vaxtından 15 gün keçdiyi və məlumat vermədiyi üçün Hacı Əli Qasımoğlu və Hacı Molla Əhməd Nuruzadə 2 oktyabr 1919 tarixindən parlamentdən xaric hesab olundular. Abdulla bəy Əfəndizadə bu qərara etiraz etsə də, sadəcə ixrac tarixini 9 oktyabr olaraq dəyişməyə nail oldu.
  37. Parlamentin 5 yanvar 1920 tarixli sayca yüz on dördüncü iclasında Hacı Əli Qasım oğlu ailəvi səbəblərdən istefa etdiyini açıqlayan məktubu elan olundu.
  38. Parlamentin 9 noyabr 1919 tarixli sayca doxsan beşinci iclasında Hacı Hüseyn Əfəndiyev 2 həftədən artıq üzrsüz səbəbdən iclaslarda iştirak edmədiyi üçün üzvlükdən azad edildiyi elan olundu. Belə ki, onun vaxtı 22 oktyabr tarixində dolmuşdu.
  39. Üç komissiyada eyni zamanda fəaliyyət göstərməyin çətin olduğunu elan edərək əvəzinə üzv qəbul olunması şərti ilə Muxtar Əfəndizadə maliyyə komissiyasından istefa vermişdir.
  40. Parlamentin 24 noyabr 1919 tarixli sayca yüzüncü iclasında sənədlərdə problem yarandığı üçün səhvən üzvlükdən xaric edilən Hacı Hüseyn Əfəndiyevin üzvlüyü bərpa olunur.
  41. Parlamentin 9 fevral 1920 tarixli sayca yüz iyirmi üçüncü iclasında maliyyə və büdcə komissiyasından çıxmış üzv Mustafa bəy Vəkilov əvəzinə Həsən bəy Ağayev 33 səslə üzv seçildi.Mehdi bəy Hacınskinin qanun layihəsi komissiyası üzvlüyündən istefa verdiyi açıqlandı.
  42. Parlamentin 26 may 1919 tarixli sayca qırx birinci iclasında 2 həftə müddətində iclaslarda iştirak etmədiyindən və məlumat vermədiyindən məbusluqdan xaric edildi.
  43. Parlamentin 17 iyul 1919 tarixli əlli altıncı iclasında məbusluqdan xaric edilmiş Qasım bəy Camalbəyovun Hümmət Partiyası tərəfindən üzvlüyə göstərilməsi təklifi elan edilmiş və qəbul edilmişdir.
  44. Məbusluqdan istefa verdi.
  45. Parlamentin 22 dekabr 1919 tarixli sayca yüz doqquzuncu iclasında Qulamhüseyn bəy Kazımbəyovun Müsavat və bitərəflər fraksiyasına üzv olduğu elan edildi.
  46. Parlamentin 8 may 1919 tarixli sayca otuz beşinci iclasına Məhəmməd Məhərrəmovun istefası elan olundu. Onun əvəzinə fraksiyadan Bağır bəy Rzayev üzvlüyə seçildi.
  47. Parlamentin 18 fevral 1919-cu il tarixli sayca on beşinci iclasında Məmməd Yusif Cəfərov həm üzvlükdə, həm Azərbaycanın Tiflisdəki səfiri vəzifəsində mütəxəssis olduğu üçün qalmasını xahiş etdiyi məktub oxunsa da, Məhəmməd Əmin Rəsulzadənin etirazı və məbusların yekdil qərarı ilə Cəfərov üzvlükdən ixrac edildi.
  48. Parlamentin 6 noyabr 1919 tarixli sayca doxsan üçüncü iclasında Yusifəli Əliyev ticarət və ərzaq nazirinin müavinliyinə keçdiyi üçün üzvlükdən çıxmış, əvəzinə Məmməd Yusif Cəfərov üzv qəbul olunmuşdur. Mixail Vinoqradov isə oktyabrın 13-dən iclaslara üzrsüz səbəbdən qatılmadığı üçün nizamnaməyə əsasən oktyabrın 18-dən parlamentdən xaric hesab edildi.
  49. Parlamentin 10 mart 1919 tarixli sayca iyirmi birinci iclasda doktor Məmmədrza ağa Vəkilovun Müsavat Partiyasına daxil olduğu və avtomatik olaraq Müsavat və bitərəflər fraksiyasına daxil olduğu elan olundu.
  50. Parlamentin 5 fevral 1919 tarixli sayca on üçüncü iclasında iki aydan çoxdur parlamentin iclaslarına qatılmadığı üçün Əşrəf bəy Tağıyev və Mir Hidayət bəy Seyidov məbusluqdan ixrac edildi. Mir Hidayət bəy Seyidov 23 fevral 1919-cu ildə vəfat etdi.
  51. Bəzi mənbələrdə Milli Şuranın üzvləri 44 nəfər (yuxarıda göstərilmiş tərkibdə) göstərilsə də, digər mənbələrdən Musa bəy Rəfiyev və Nəriman bəy Nərimanbəylinin də Milli Şuranın üzvü olduğu məlumdur.
  52. Parlamentin 13 may 1919 tarixli sayca otuz yeddinci iclasında Nəriman bəy Nərimanbəylinin əvəzinə maliyyə komissiyasına üzv olması təklif olundu.
  53. Parlamentin 2 oktyabr 1919 tarixli səksəninci iclasında Sergey Mixaylovun bəzi səbəblərdən məbusluqdan istefa verdiyi elan edildi.
  54. Parlamentin 2 iyul 1919 tarixli sayca qırx dördüncü iclasında Gürcü Milli Şurasından Qriqori Sxakaya əvəzinə Vladimir Bakradzenin üzv göndərilməsi ilə əlaqədar alınmış 25 may tarixli qərarla bağlı məktubun daxil olduğu elan olunmuşdur.
  55. Parlamentin 16 iyun 1919 tarixli sayca qırx səkkizinci iclasında Sosialistlər fraksiyasına daxil olduğu elan olunmuşdur.

Mənbə

Ədəbiyyat

  • (PDF). Bakı: Adiloğlu. 2006. səh. 216.
  • Oqtay Əsədov, Rafael Cəbrayılov (2008). (PDF). Bakı.
  • Yaqub Mahmudov (2004). (PDF). 1 (Lider nəşriyyatı). Bakı. səh. 440. ISBN 9952-417-14-2.
  • Yaqub Mahmudov (2004). (PDF). 2 (Lider nəşriyyatı). Bakı. səh. 472. ISBN 9952-417-44-4.
  • Nəsiman Yaqublu (2018). (PDF). Bakı: “NURLAR” Nəşriyyat-Poliqrafiya Mərkəzi. səh. 504.
  • (PDF). Bakı: Azərbaycan nəşriyyatı. AZƏRBAYCAN RESPUBLİKASI NAZİRLƏR KABİNETİNİ YANINDA BAŞ ARXİV İDARƏSİ. 1998. səh. 976.
  • (PDF). Bakı: Azərbaycan nəşriyyatı. AZƏRBAYCAN RESPUBLİKASI NAZİRLƏR KABİNETİNİ YANINDA BAŞ ARXİV İDARƏSİ. 1998. səh. 992.

İstinadlar

  1. // Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti Ensiklopediyası. II. Bakı: "Lider". 2005. səh. 419. ISBN 9952-417-44-4.
  2. Tadeuş Svitoxovski, Brian C. Collins, Historical Dictionary of Azerbaijan ABŞ: Scarecrow Press, 1999. — səh 127–128. — ISBN 0-8108-3550-9.
  3. . 2021-06-30 tarixində . İstifadə tarixi: 2021-06-27.
  4. Nəsiman Yaqublu (08.10.2018). . 02.05.20 tarixində . İstifadə tarixi: 27.06.21.
  5. . 18.01.21 tarixində . İstifadə tarixi: 18.01.2021.
  6. . 28.01.21 tarixində . İstifadə tarixi: 28.01.2021.
  7. Solmaz Rüstəmova-Tohidi (06.12.2013). . 27.06.21 tarixində . İstifadə tarixi: 27.06.21.
  8. . 27.06.21 tarixində . İstifadə tarixi: 27.06.21.
  9. . 28.05.2021. 27.06.21 tarixində . İstifadə tarixi: 27.06.21.
  10. . azadliq.org. Sevda İsmayıllı. 07.12.2018. 2020-10-28 tarixində . İstifadə tarixi: 27.06.21.
  11. Dr. Harun Yılmaz (10.04.2018). . bbcazeri.com. 27.06.21 tarixində . İstifadə tarixi: 27.06.21.
  12. (PDF). 2018-02-19 tarixində (PDF). İstifadə tarixi: 2021-06-27.
  13. // Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti Ensiklopediyası. I. Bakı: "Lider". 2004. səh. 32. ISBN 9952-417-14-2.
  14. Azərbaycan Respublikasının Dövlət Arxivi: fond 895, siyahı 1, iş 25, vərəq 3,4,5.
  15. // Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti Ensiklopediyası. I. Bakı: "Lider". 2004. səh. 33. ISBN 9952-417-14-2.
  16. . meclis.gov.az. 27.06.21 tarixində . İstifadə tarixi: 27.06.21.
  17. . azadliq.org. 28.05.2021. 27.06.21 tarixində . İstifadə tarixi: 27.01.18.
  18. Nəsiman Yaqublu (11.07.2018). . 525.az. 27.06.21 tarixində . İstifadə tarixi: 27.01.18.
  19. // Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti Ensiklopediyası. II. Bakı: "Lider". 2005. səh. 153. ISBN 9952-417-44-4.
  20. Milli Arxiv (22.06.2018). . 27.06.21 tarixində . İstifadə tarixi: 27.01.18.
  21. Uğur (13.02.2013). . anl.az. Xalq Cəbhəsi qəzeti. 27.06.21 tarixində . İstifadə tarixi: 27.06.21.
  22. Nəsiman Yaqublu (18.10.2018). . anl.az. 01.07.20 tarixində . İstifadə tarixi: 27.01.18.
  23. Azərbaycan Respublikasının Dövlət Arxivi: Fond 895, siyahı 3, iş 7, vərəq 29
  24. Azərbaycan qəzeti, 6 dekabr, 1918-ci il
  25. // Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti Ensiklopediyası. II. Bakı: "Lider". 2005. səh. 280. ISBN 9952-417-44-4.

Həmçinin bax

Mənbə — ""

Informasiya Melumat Axtar


Anarim.Az

Sayt Rehberliyi ile Elaqe

Saytdan Istifade Qaydalari

Anarim.Az 2004-2021