Ayşə Nur Zarakolu (türk. Ayşe Nur Zarakolu; 9 may 1946, Antakya – 28 yanvar 2002, İstanbul) — Türkiyəli insan haqqları müdafiəçisi, jurnalist və naşiri.[2]
| Ayşə Nur Zarakolu | |
|---|---|
| türk. Ayşe Nur Zarakolu | |
| Doğum tarixi | 9 may 1946 |
| Doğum yeri | |
| Vəfat tarixi | 28 yanvar 2002 (55 yaşında) |
| Vəfat yeri | |
| Həyat yoldaşı | |
| Təhsili |
|
| Fəaliyyəti | naşir, insan hüquqları fəalı |
 Vikianbarda əlaqəli mediafayllar | |
Həyat yoldaşı Raqıb Zarakolu ilə birlikdə qurduqları Bəlgə nəşriyyatının dəstəyi ilə təşkil etdikləri konfranslarda ümumilikdə "Türkiyədəki azlıqlar" məsələsini müzakirə ediblər.[3] Bununla bağlı olaraq onlara qarşı 50-dan çox məhkəmə işi açılıb. O, təsis edildiyi vaxtdan etibarən, 1986-cı ildən İnsan Hüquqları Assosiasiyasının fəaliyyətində böyük rol oynayıb.
Ayşə Nur Zarakolu 1946-cı ildə Antakyada anadan olub. O, tarix müəllimi Muhittin Sarısözən, ingilis dili müəllimi və tərcüməçi Lamiyə Çataloğlunun qızı olub.[4] Ata tərəfdən babası xalq şairi Kamal Sarısözən, ana tərəfdən babası isə 40 yaşında hüquq təhsili alan və 80 yaşına qədər hüquq fəaliyyəti ilə məşğul olan mayor Şevki Çataloğlu olub.[5]
O, İstanbul Universitetinin Hüquq fakültəsində ali təhsil almağa başlasa da, konstitusiya vəkili Orxan Aldıkaçtı ilə Türkiyə Cinayət Məcəlləsinin 141 və 142-ci maddələri ilə bağlı mübahisəsi üzündən təhsilini yarımçıq buraxmalı olur.[5] Təhsilini İstanbul Universitetinin Ədəbiyyat fakültəsində davam etdirib.
Tələbəlik illərindən siyasətlə fəal məşğul olan Ayşə Nur Türkiyə İşçi Partiyasının gənclər şöbələrində və "Yol-İş" həmkarlar ittifaqında çalışıb. Türkiyə İnqilabçı Gənclik Federasiyasının fəallarından olan Ayşə Nur İdeya Klubları Federasiyasının yaradılmasında da böyük rol oynayıb.[6]
1968-1969-cu illərdə Varlıq nəşriyyatında çalışıb. 1970-1977-ci illər arasında İstanbul Universitetinin İqtisadiyyat fakültəsində "Maliyyə İnstitutu Kitabxanası"na rəhbərlik edib.
1975-ci ildə o, "İnqilablar və Əksinqilablar Ensiklopediyası" üçün bir neçə məqalənin müəllifidir. Həyat yoldaşı Raqıb Zarakolu ilə birlikdə 1977-ci ildə "Bəlgə nəşriyyatını" təsis edib. 1979-cu ilin sonlarında nəşrə başlayan "Demokrat" qəzetində o, Türk işçi sinfinin tarixi haqqında araşdırmasını dərc etdirib. Məqalələri "Türkiye sorunları" və "Yeni ülke" jurnallarında dərc olunub. 1981-ci ildə, Ankarada ən böyük səhmdarının həbsindən sonra, Cemmay Kitab Paylama şirkətinin rəhbərliyini öz üzərinə götürürərək 1988-ci ilə qədər şirkəti idarə edib.[7]
Mete Tunçayın Türkiyə Kommunist Partiyasının tarixi haqqında 1982-ci ildə Belge nəşriyyatı tərəfindən nəşr olunan "Köhnə Solçular haqqında yeni məlumatlar" kitabı qadağan edildi. Kitabın naşiri Ayşə Nur Zarakolu 1982-ci ildə bütün nüsxələri çatdırmadığına görə hərbi rejim tərəfindən, 1984-cü ildə isə dissident kitablarını yayımına görə mülki rejim tərəfindən həbs edildi.[8] Məhkəmə prosesləri bəraət hökmü və ittihamların ləğvi ilə başa çatdı.
1990-1997-ci illərdə ona qarşı olan məhkəmə iddialarının sayı otuzu keçmişdi. O, 1994 və 1996-cı illərdə iki dəfə beş aylıq həbs cəzasına məhkum edilib və siyasi hüquqları ləğv edilib. Siyasi hüquqları ləğv edilməzdən əvvəl o, Demokratiya Partiyasının və Xalq Demokratiyası Partiyasının partiya şuralarında çalışıb.[5]
1997-ci ildə The New York Times qəzeti Zarakolunu "Türkiyənin senzura qanunlarına meydan oxuyanlardan biri" kimi təsvir edib.[9]
O, Anadolu və Aralıq dənizi ədəbiyyatı ilə bağlı əsərlərini "Mare Nostrum" adı altında nəşr etdirib və yaradıcılığında yunan ədəbiyyatına yer verdiyinə görə 1999-cu ildə Yunanıstanda Abdi İpekçi Komitəsi tərəfindən "Türk-Yunan Sülh və Dostluq" mükafatına layiq görülüb.
O, 28 yanvar 2002ci ildə xərçəng xəstəliyindən İstanbulda vəfat edib.[10]
- (1995) Türkiyə Naşirlər Birliyi tərəfindən "Düşüncə və İfadə Azadlığı" mükafatına layiq görülüb;
- (1996-1997) 1996-cı ildə "Human Rights Watch" təşkilatının, 1997-ci ildə "American PEN" təşkilatının "Hellman/Hammett" mükafatına layiq görülüb;
- (1998) Dünya Naşirlər Birliyinin "Düşüncə, Yazı və Nəşr Azadlığı" mükafatına layiq görülüb.[10]
- (1999) Yunanıstanda Abdi İpekçi Komitəsi tərəfindən "Türk-Yunan Sülh və Dostluq" mükafatına layiq görülüb.[11]
2002-ci ildən bəri İnsan Hüquqları Assosiasiyası hər il 9 mayda onun şərəfinə təsis edilmiş "Düşüncə və İfadə Azadlığı" mükafatını təqdim edir.[12]
- ↑ Corley, Felix. "Ayse Nur Zarakolu" (İngilizce). independent.co.uk. 14 Şubat 2002. 8 Mart 2021 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 7 Mart 2021.
- ↑ "İsmi 'cesaret' ile özdeş: Ayşenur Zarakolu". gazetekarinca.com. 2 Nisan 2017. 25 Ağustos 2019 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 7 Mart 2021.
- ↑ "Belge Publishing House". 20 Ocak 2021 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 7 Mart 2021.
- ↑ "Ayşe Nur Zarakolu mezarı başında anıldı" (Türkçe). 28 Ocak 2018. 22 Ağustos 2023 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 22 Ağustos 2023.
- ↑ 1 2 3 "Özgürlüğün seslerinden Zarakolu öldü". Bianet.org sitesi. 28 Ocak 2002. 22 Ağustos 2023 tarixində arxivləşdirilib.
- ↑ Demir, Nimet. "Ayşenur Zarakolu 18 yıldır yok: Ah Ayçum, öyle çok iz bıraktın ki hayat ormanına..." (Türkçe). 28 Ocak 2020. 22 Ağustos 2023 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 22 Ağustos 2023.
- ↑ Zarakolu, Ragıp. "12 Eylül'e karşı bir direniş odağı: CEMMAY Dağıtım". 14 Kasım 2017. 22 Ağustos 2023 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 22 Ağustos 2023.
- ↑ Zarakolu, Ragıp. "Kitap yakmanın dayaılmaz ayıbı". 2 Temmuz 2023. 22 Ağustos 2023 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 22 Ağustos 2023.
- ↑ "A terror to journalists, he sniffs out terrorists". 1 Eylül 1997. 13 Ekim 2023 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 6 Mart 2009.
- ↑ 1 2 "Ayşe Zarakolu kansere yenik düştü". 29 Ocak 2002. 16 Temmuz 2023 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 16 Temmuz 2023.
- ↑ "Norveç Yazarlar Birliği Ödülü Zarakoluna". 10 Ocak 2005. 22 Ağustos 2023 tarixində arxivləşdirilib.
- ↑ ""Düşünce ve İfade Özgürlüğü Ödülleri" Eryılmaz, Estukyan ve Özgür Basın'a". 10 Mayıs 2023. 10 Mayıs 2023 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 16 Temmuz 2023.