Bu səhifədə iş davam etməkdədir. |
Avstraliya pasportu — Avstraliya pasportu Avstraliya Birliyi tərəfindən istənilən formada Avstraliya vətəndaşlığına malik şəxslərə verilən səyahət sənədi. Sənəd Avstraliyanın dünya üzrə səfirliklərindən konsulluq yardımına çıxışı asanlaşdırır və Avstraliya Pasport İdarəsi, Xarici İşlər və Ticarət Departamentinin (DFAT) agentliyi və Avstraliya Poçt idarəsi tərəfindən verilir. 2026-cı ilin fevral ayına olan məlumata görə, Avstraliya vətəndaşları 182 ölkə və əraziyə gələrkən vizasız və ya girşdə viza almaq imkanına malik olublar və Henley Pasport İndeksinə görə səyahət azadlığına görə pasport dünyada yeddinci yerdədir.[3] 24 oktyabr 2005-ci ildən Avstraliya yalnız elektron pasportlar adlanan biometrik pasportlar buraxdı. Bu pasportlarda rəqəmsal şəkil də daxil olmaqla pasportun rəngli fotoşəkil səhifəsi ilə eyni şəxsi məlumatları ehtiva edən daxili mikroçip var. Əvvəlki bütün pasportların müddəti bitdiyi üçün bütün Avstraliya pasportları artıq biometrikdir. Avstraliya hava limanlarında Avstraliya və bir sıra digər ölkələrdən olan elektron pasport sahiblərinə immiqrasiyanı daha tez təmizləməyə imkan verən SmartGates (ağıllı qapılar), pasport nəzarəti məntəqələrində üz tanıma texnologiyaları quraşdırılıb.[4]
| Avstraliya pasportu | |
|---|---|
| Australian passport | |
 Avstraliya biometrik pasportu |
|
| Tərəfindən verilib |
 Avstraliya Pasport idarəsiAvstraliya poçtu[1] |
| İlk çıxış tarixi |
1901 (ilk versiya) 1984(maşınla oxuna bilən) 24 oktyabr 2005 (biometrik) sentyabr 2022 |
| Sənəd növü | Pasport |
| Bitmə müddəti |
16+ 10 il 16 yaşdan kiçik uşaqlar üçün 5 il |
| Xərc |
16+ — 422 A$ 75+ — 208 A$ uşaqlar üçün — 208 A$[2] |
 Vikianbarda əlaqəli mediafayllar | |
1988-ci ildən hər il bir milyondan çox Avstraliya vətəndaşına pasport verilir, 2007-ci ildə bu rəqəm 1,4 milyona çatdı və 2021-ci ildə 3 milyona çatdı. 2023-cü ilin may ayına olan məlumata görə, Avstraliya pasportu "dünyanın ən bahalı səyahət sənədi" hesab olunurdu və hər bir pasport 325 AUD dollara başa gəlirdi.[5][6] Pasportların qiyməti 1 yanvar 2026-cı il tarixinə 422 A$ təşkil edir.[7]
1901-ci ilə qədər Avstraliya Britaniya Koloniyasına daxil idi. Pasportdan istifadə ümumi deyildi və tələb olunarsa Britaniya və ya digər milli pasportlardan istifadə edilirdi. Pasportdan istifadə ümumi deyildi və tələb olunarsa Britaniya və ya digər milli pasportlardan istifadə edilirdi. XIX-cu əsrdə şərti azadlığa buraxılmış məhkumlara koloniyalar arasında sərbəst hərəkət etmək imkanı verən "məzuniyyət bileti" adlı daxili pasport növü verilirdi.[8] 1901-ci ildə altı koloniya birləşərək Avstraliya Birliyini yaratdı, lakin avstraliyalılar Britaniya vətəndaşlığını saxladılar. Yalnız 1912-ci ildə ilk federal pasport qaydaları tətbiq olundu və Avstraliya hökuməti tərəfindən verilən pasportların üz qabığında hələ də 1967-ci ilə qədər "British Passport" sözləri var idi.[9]
Birinci Dünya Müharibəsi zamanı beynəlxalq sərhədləri keçənlərin monitorinqi və müəyyən edilməsi Avstraliya və onun müttəfiqlərinin təhlükəsizliyi üçün kritik əhəmiyyət kəsb edirdi və 1914-cü ildə Müharibə Tədbirləri Aktı Avstraliyanı tərk edən 16 yaşdan yuxarı bütün şəxslərin bəzi pasportlara malik olmasını tələb edirdi.[10]
Avstraliya vətəndaşlığı 26 yanvar 1950-ci ildə 1948-ci il Vətəndaşlıq Aktı qüvvəyə mindiyi zaman yarandı və Avstraliya pasportları Avstraliya vətəndaşları ilə digər Britaniya vətəndaşları arasında fərq qoymağa başladı. Avstraliya vətəndaşı olmayan Britaniya vətəndaşlarının Avstraliya pasportu almaq hüququ davam edirdi. "Britaniya subyekti" termini Avstraliya vətəndaşlıq hüququnda xüsusi məna daşıyırdı. Bu termin 1948-ci il Vətəndaşlıq Aktında olan siyahıya daxil edilmiş ölkələrin bütün vətəndaşlarını əhatə edirdi. Ölkələrin siyahısı zaman-zaman Birliyin üzvü olan ölkələrə (və onların müstəmləkələrinə) əsaslanırdı, lakin onlarla eyni deyildi. Müxtəlif keçmiş müstəmləkələr müstəqil ölkələrə çevrildikcə siyahıya vaxtaşırı düzəlişlər edilirdi, lakin Aktdakı siyahı hər hansı bir zamanda Birlik ölkələrinin tam siyahısını təşkil etmək üçün mütləq aktual deyildi. Avstraliya pasportlarının üz qabığından 1967-ci ildə “British Passport” sözləri çıxarıldı.
1981-ci ildə Federal, Kvinslend, Yeni Cənubi Uels və Viktoriya hökumətləri narkotik ticarətinin müxtəlif formalarını və bununla bağlı cinayət fəaliyyətini araşdırmaq üçün Stüart Kral Komissiyası yaratdılar. Komissiya vaxtının əhəmiyyətli hissəsini cinayətkarların pasport sistemindən cinayət məqsədləri üçün necə istifadə etdiklərini və sui-istifadə etdiklərini araşdırmağa sərf etdi. Komissiya 1983-cü ildə yekun hesabatını dərc etdirərək,[11] bu cür sui-istifadələrin qarşısının alınmasına dair tövsiyələr verdi və bunların əksəriyyəti federal hökumət tərəfindən həyata keçirildi.[12] Hesabatın tövsiyələrinə pasport üçün müraciət edənlərin Pasport İdarəsinə getməsi və poçtla göndərilən müraciətlərin dayandırılması daxildir; pasportların yalnız vətəndaşlara verilməsini, beləliklə, Britaniya vətəndaşlarının pasport almaq hüququnu dayandırması; doğum haqqında şəhadətnamələrin şəxsiyyəti təsdiq edən kifayət qədər sənəd kimi qəbul edilməməsi; pasportların səyahət və ya digər agentlər vasitəsilə verilməsi dayandırıldığı; və öz adlarını, istər seçim, istər nikah, istərsə də övladlığa götürmə yolu ilə dəyişən bütün şəxslər, dəyişikliyi doğum, ölüm və nikahın dövlət qeydiyyatı orqanlarında qeydiyyata almalıdırlar.
Britaniya subyektinin hüquqi kateqoriyası 1984-cü ildə Avstraliya Vətəndaşlığı (Dəyişiklik) Aktı ilə ləğv edildi və Avstraliya pasportları yalnız Avstraliya vətəndaşlarına verilməyə başladı,[13] baxmayaraq ki, vətəndaşlığı olmayan Britaniya subyektləri tərəfindən saxlanılan mövcud pasportların hər birinin müddəti bitənə qədər etibarlı olmağa davam edirdi.
1980-ci ildə böyük cildli kitab registrləri Pasport verilməsi və Nəzarət sistemi (PICS) adlanan kompüterləşdirilmiş qeydiyyat sistemi ilə əvəz olundu.[14]
1984-cü ildən etibarən gələn və gedən sərnişinlərin və məlumatların daxil edilməsinin işlənməsini sürətləndirmək üçün Avstraliya ICAO Sənədi 9303 standartına uyğun olaraq maşın oxuna bilən xətləri olan pasportlar verir. 24 oktyabr 2005-ci il tarixindən etibarən Avstraliya yalnız elektron pasportlar adlanan biometrik pasportlar buraxdı. Bu pasportlarda rəqəmsal şəkil də daxil olmaqla pasportun rəngli fotoşəkil səhifəsində olan eyni şəxsi məlumatı ehtiva edən daxili RFID mikroçip var. Bütün Avstraliya pasportları artıq biometrikdir, 2006-cı ildən əvvəlki bütün pasportların müddəti artıq başa çatıb. Avstraliyalı ePassport sahiblərinə və bir sıra digər ölkələrin ePassport sahiblərinə immiqrasiya nəzarətini daha tez təmizləmək üçün Avstraliya hava limanlarında SmartGates quraşdırılıb və pasport sahiblərinin biometrik profilini ələ keçirmək və saxlamaq, həmçinin immiqrasiya məlumat bazası və izləmə siyahısı ilə müqayisə etmək üçün immiqrasiya qapılarında üz tanıma texnologiyası quraşdırılıb. Avstraliya bəzi digər ölkələrdə olduğu kimi gələn sərnişinlərin barmaq izindən istifadə etmir.
- 1917-ci ildə 'X' seriyalı pasportlar verildi.
- 1937-ci ildə 'A' seriyalı pasportlar verildi. Pasport üzlüyünə Birlik Gerbi və “Avstraliya Britaniya Pasport Birliyi” sözləri daxil idi.
- Avstraliya biometrik pasportları tətbiq edən dünyada (Malayziya, Tailand və İsveçdən sonra) dördüncü ölkə olub.
- 1949-cu ildə Avstraliya vətəndaşlığı yaradıldıqdan sonra pasportlar dəyişildi. Pasportlarda yaş möhürlərdən istifadə etməklə əl ilə daxil edilmiş fotoşəkillər, həmçinin təhlükəsizlik elementləri kimi fotoşəkilin üzərində möhürlər var idi. İki növ pasport verildi:[12]
- 'B' seriyalı pasportlar – Avstraliya vətəndaşı olmayan Britaniya vətəndaşları (yalnız Avstraliya daxilində).
- 'C' seriyalı pasportlar - Avstraliya vətəndaşları üçün.
- 1950-ci ildə 'E' seriyalı pasport 'B' və 'C' seriyalarını əvəz edir.[14]
- 1964-cü ildə üz qabığının yuxarısında Müqəddəs Eduardın tacı, 'Avstraliya' sözünün ardınca Avstraliya gerbi və aşağıda 'British Passport' sözləri olan 'G' seriyalı pasportu təqdim edildi.[14]
- 1967-ci ildə "British Passport" sözləri pasportlardan çıxarıldı, lakin tacı saxlanıldı. Tacın altında 'Avstraliya' sözü görünür, ondan sonra Avstraliya gerbi və 'Pasport' sözü gəlir.[14]
- 1975-ci ildə Avstraliya pasportu funksiyaları üçün məsuliyyət o vaxtkı Əmək və İmmiqrasiya Departamentindən Xarici Əlaqələr Departamentinə (1987-ci ildən Xarici İşlər və Ticarət Departamenti) verildi.[14]
- 1983-cü ilə qədər evli qadının pasport ərizəsi əri tərəfindən icazə verilməli idi.[10][15][16]
- 1983-cü ildə departament Avstraliya Poçtu ilə əməkdaşlıq edərək, əksər Australia Poçt məntəqələrində Avstraliya pasportlarının verilməsini təmin etdi.[10]
- 1984-cü ildə "T" seriyalı pasport təqdim edildi, tac emblemi örtükdən çıxarıldı.[10] İlk olaraq sənədə laminat qoyulmuşdur.[16]
- ↑ Australia Post.
- ↑ Paying your passport application fee in Australia
- ↑ "The Official Passport Index Ranking"
- ↑ Department of Home Affairs
- ↑ Australian passport is most expensive in the world to update
- ↑ The world’s most expensive passports revealed
- ↑ Passport facts 2022-23
- ↑ Need to renew your passport? The weird history of Australian passports explains how they got so expensive
- ↑ The history of the passport
- 1 2 3 4 "The History of Passports in Australia"
- ↑ Stewart Royal Commission 1983, Report of the Royal Commission of Inquiry into Drug Trafficking in Australia, AGPS, Canberra.
- 1 2 Jane Doulman; David Lee. Every Assistance & Protection: A History of the Australian Passport. Federation Press. 2008. ISBN 978-1-86287-687-3.
- ↑ "Speech: Launch of the N Series Passport".
- 1 2 3 4 5 The evolution of the Australian passport
- ↑ "Every Assistance & Protection" (PDF). Australian Government. 8 noyabr 2019.
- 1 2 "The evolution of Australian passport Law" (PDF). Melbourne University Law Review. 8 noyabr 2019.