Antik DNT — Bu DNT qədim nümunələrdən təcrid olunmuş DNT-dir. Deqradasiya prosesləri (çarpaz əlaqə, deaminasiya və parçalanma daxil olmaqla) səbəbindən qədim DNT müasir genetik materialla müqayisədə daha çox deqradasiyaya uğrayır. Ən yaxşı qorunma şəraitində belə, bir nümunənin ardıcıllıq texnologiyaları üçün kifayət qədər DNT ehtiva etməsi üçün 0,4-1,5 milyon il yuxarı həddi var. İndiyə qədər ardıcıllıqla müəyyən edilmiş ən qədim nümunənin 1,65 milyon il yaşı olduğu təxmin edilir. Genetik material paleo/arxeoloji və tarixi skelet materiallarından, mumiyalanmış toxumalardan, dondurulmuş tibbi nümunələrin arxiv kolleksiyalarından, qorunan bitki qalıqlarından, buz və əbədi buzlaq nüvələrindən, dəniz və göl çöküntülərindən və qazıntı torpaqlarından əldə edilmişdir. 7 dekabr 2022-ci ildə The New York Times qəzeti iki milyon illik genetik materialın Qrenlandiyada tapıldığını və hazırda indiyə qədər kəşf edilmiş ən qədim DNT hesab edildiyini bildirdi.
İrsi xüsusiyyətlər nəsildən-nəslə DNT vasitəsilə ötürülür. DNT genetik məlumatı kodlaşdıran molekuldur. O, dörd növ əsasdan ibarət uzun biopolimerdir. DNT zəncirində bu əsasların ardıcıllığı genetik məlumatı müəyyən edir — eynilə hərflərin ardıcıllığının cümlə yaratması kimi. Hüceyrə bölünməzdən əvvəl DNT surətlənir və nəticədə əmələ gələn hər iki yeni hüceyrə eyni DNT ardıcıllığını miras alır.
DNT molekulunun müəyyən bir funksional vahidi müəyyən edən hissələrinə gen deyilir; müxtəlif genlərin əsas ardıcıllığı fərqlidir. Hüceyrələrdə hər uzun DNT zənciri xromosom adlanır. Xromosom daxilində DNT ardıcıllığının yerləşdiyi dəqiq nöqtəyə lokus deyilir. Əgər bu ardıcıllıq fərdlər arasında dəyişirsə, həmin fərqli formalar allel adlanır.
DNT ardıcıllıqları mutasiyalar nəticəsində dəyişə bilər və yeni allellər yarana bilər. Əgər mutasiya bir genin daxilində baş verirsə, yeni allel həmin genin idarə etdiyi xüsusiyyətə təsir edə və orqanizmin fenotipini dəyişdirə bilər. Bununla belə, bu sadə əlaqə (bir allel – bir xüsusiyyət) bəzi hallarda işləsə də, əksər xüsusiyyətlər birdən çox genin birgə və ya qarşılıqlı (epistatik) təsiri ilə formalaşır.[1][2]
- ↑ Phillips, Patrick C. "Epistasis—the essential role of gene interactions in the structure and evolution of genetic systems". Nature Reviews Genetics. 9 (11). noyabr 2008: 855–867. doi:10.1038/nrg2452. ISSN 1471-0056. PMC 2689140. PMID 18852697.
- ↑ Rongling Wu; Min Lin. "Functional mapping — how to map and study the genetic architecture of dynamic complex traits". Nature Reviews Genetics. 7 (3). mart 2006: 229–237. doi:10.1038/nrg1804. ISSN 1471-0056. PMID 16485021.
- Zərintac R. Rüstəmova; Nurməmməd Ş. Mustafayev; İradə M.Hüseynova — ANTİK DNT: BƏŞƏR TƏKAMÜLÜNÜN GENETİK KODLARLA YAZILAN “SALNAMƏLƏRİ”. Journal of “HISTORY OF SCIENCE” (ISSN: 2790-0029), 2021, №3, sıra: 5. ss.16-30