Vikipediya ?

Amasya sülh müqaviləsi

Amasya sülh müqaviləsiSəfəvilər ilə Osmanlılar arasında sülh müqaviləsi...

29 may 1555-ci ildə bağlanıb. Müqavilə iki dövlət arasında Çaldıran döyüşüvə [çıldldr döyüşü] olmyşdur (1514) ilə başlayan uzunmüddətli müharibələri yekunlaşdırıb. Müqavilə 1578-ci ilə qədər davam edib və Osmanlıların novbəti dəfə Azərbaycana hücum etməsi ilə pozulmuşdur. 1578-ci ildə Osmanlı ordusu Amasya müqaviləsinin şərtlərini pozub Səfəvi sərhədlərini keçdi. Bununla da Osmanlı-Səfəvi müharibələrinin 1578-1590 mərhələsi başladı.

Mündəricat

Tarixi

Osmanlı ilə Səfəvilər arasında olan Səfəvi-Osmanlı müharibəsi (1532-1555) nəticə vermədikdən sonra Osmanlı sultanı Süleyman Qanuni Səfəvilərlə sülh danışıqlarına başlamağa razı oldu. O, hələ Naxçıvandan geri qayıdarkən bu barədə baş vəziri müvafiq göstərişlər vermişdi. Məhəmməd paşa isə sərhədyanı qızılbaş əmirlərinə məktub göndərərək Səfəvilərin başçısı I Şah Təhmasibdən azad etməyi və danışıqlar aparmaq üçün onunla öz nümayəndəsini göndərməyi xahiş etdi. Sinan bəy həbsxanadan azad edildi və onunla birlikdə Qacar tayfasının ağsaqqallarından ə yola düşdü. Şahqulu bəy qayıtdıqdan sonra, Sultan Süleyman Amasyada olarkən özünü ona çatdırmış “Qaradağ sufilərinin” ağsaqqallarından biri – Səfəvilərin eşikağası , Səfəvi elçisi kimi Osmanlı sultanının yanına göndərildi. Burada aparılmış danışıqlar nəticəsində “Amasya sülhü” adı altında məşhur olan sülh müqaviləsi bağlandı. Farsdilli mənbələrdə bu sülhün dəqiq tarixi verilmir. Həsən bəy Rumlunun Əhsən ət-Təvarix əsərində, və salnamələrində Fərruxzad bəyin elçiliyi barədə məlumat hicri-qəməri təqvimi ilə 961-ci ilə aid edilir.İsgəndər bəy Münşi onun tarixini xronoqram ilə verir (yəni 1+30+90+30+8+600+10+200), bu da hicri 969—cu il edir.. Bu hadisənin dəqiq tarixini göstərən türk mənbələrinə görə, Amasyada sülh hicri 962-ci il rəcəbin 8-də (1555-ci il mayın 29-da) bağlanmışdır. bunu Osmanlı ilə Səfəvilər arasında bağlanmış ilk rəsmi sülh müqaviləsi adlandırır. Mənbələrdə Çaldıran vuruşmasından sonra I Şah İsmayılla Sultan Səlim arasında barışığa dair hər hansı məlumata təsadüf edilmir. Buna baxmayaraq, bəzi əsərlərdə 1515-ci ildə onların arasında sülh əldə edildiyi barədə yoxlanmamış və əsaslandırılmamış fikir özünə yer tapmışdır..

Bu sülh müqaviləsinə görə, vilayətləri (İmeretiya, , Quriya) Osmanlının təsir dairəsinə, vilayətləri (, , Kaxetiya) isə Səfəvilərin hakimiyyəti altına düşürdü.Oqtay Əfəndiyev özünün kitabında yazır ki, Türk tarixçi ın belə bir iddiası heç nə ilə əsaslandırılmır ki, guya bu sülhə görə Azərbaycan (Təbriz də daxil olmaqla) Osmanlı dövlətinin hökmranlığı altına düşmüşdür

Mənbə

  • Oqtay Əfəndiyev. Azərbaycan Səfəvilər dövləti. Bakı, ”Şərq-Qərb”, 2007. səh. 104-105 ISBN 978-9952-34-101-0
  • Azərbaycan tarixi. Yeddi cilddə. III cild (XIII-XVIII əsrlər). Bakı. "Elm". 2007. səh. 188 ISBN 978-9952-448-39-9

İstinadlar

  1. Əhsən ət-təvarix, səh.379
  2. Tarix-i cahan-ara, səh. 302
  3. Əhsən ət-təvarix, səh. 384
  4. Tarix-i cahan-ara, səh.302
  5. Təkmilat əl-əxbar. vər. 273a
  6. Tarix-i aləm aray-i Abbasi, səh. 79
  7. J.Hammer. Histoirc de L’Empire Ottomane, c. VI, səh. 70
  8. Л.Крымский. История Турции. Киев, 1923, стр.125
  9. И.П.Петрушoвский. Азербайджан н XVI-XVI1 вв.. етр. 241
  10. Tarix-i aləm aray-i Abbasi, səh. 87
  11. İ.H.Uzunçarşılı. Osmanlı tarihi, II cilt, İstanbulun fethinden Kanuni Sultan Süleymanın ölümüne kadar. Ankara, 1949. s. 349-356.
  12. O. Əfəndiyev, səh. 105

Həmçinin bax

Xarici keçidlər

Mənbə — ""

Informasiya Melumat Axtar
Anarim.Az
Sayt Rehberliyi ile Elaqe
Saytdan Istifade Qaydalari
Anarim.Az 2oo4-2o18