Akatalepsiya (q.yun. α̉- inkaredici prefiks və q.yun. καταλαμβάνειν — “qavramaq, ələ almaq” sözlərindən), fəlsəfədə anlaşılmazlıq, yəni bəzi və ya bütün şeylərin dərk edilməsinin və ya təsəvvür olunmasının mümkünsüzlüyü deməkdir. Qədim skeptik filosoflar tərəfindən irəli sürülən bu doktrinaya görə, insan biliyi heç vaxt qətiyyət (mütləqlik) səviyyəsinə çatmır, yalnız ehtimal dərəcəsində qalır.[1]
Pirronçular bunu göstərməyə çalışmış, Platon Akademiyasına mənsub akademik skeptiklər isə mütləq akatalepsiyanı təsdiqləmişlər; onlara görə, bütün insan elmi və biliyi yalnız zahiri görünüşlər və oxşarlıq (verisimilitude) səviyyəsindən irəli getmir. Bu anlayış, stoik doktrina olan katalepsisin (qavrayışın) antitezisidir.[2] Stoiklərə görə katalepsis doğru qavrayışdır; lakin skeptiklərə görə bütün qavrayışlar akataleptikdir, yəni ya qavranılan obyektlərə uyğun gəlmir, ya da hər hansı uyğunluq mövcud olsa belə, bunun heç vaxt bilinə bilməsi mümkün deyil.[2]
- ↑ acatalepsy // Webster's Revised Unabridged Dictionary. 1913.
- 1 2 Lewes, George Henry. The biographical history of philosophy. 1. 1863. səh. 297.