Aktinidiya (lat. Actinidia) — bitkilər aləminin erikaçiçəklilər dəstəsinin aktinidiyakimilər fəsiləsinə aid bitki cinsi.
| Aktinidiya | ||||||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
 | ||||||||||
| Elmi təsnifat | ||||||||||
|
Domen: Klad: Ranqsız: Aləm: Klad: Klad: Klad: Klad: Klad: Klad: Klad: Klad: Klad: Klad: Dəstə: Fəsilə: Cins: Aktinidiya |
||||||||||
| Beynəlxalq elmi adı | ||||||||||
| ||||||||||
İki növünün meyvəsindən istifadə olunur. Bunlardan biri kişmiş, digəri isə kolomikt aktinidadır. Adları çəkilən hər növ aktinida ağaclara sarılan incə budaqlı sarmaşıq bitkisidir. Bu növlərin ikisi də iyun ayında çiçəkləyir, meyvələri isə sentyabr – oktyabr aylarında yetişir. Meyvələri şirəlidir, xaşagələn şirin və ətirli dada malikdir.
Bu bitkilər bəzən dekorativ məqsəd üçün də becərilir. 1934-cü ildə bu bitkilərdən N. V. Miçurin seleksiya yolu ilə yeni, şaxtaya davamlı və məhsuldar meyvəli çeşidlər əldə etmişdir.
Aktinidanın meyvələri tam yetişən zaman toplanır. Uzaq məsafələrə göndərmək lazım gəldikdə vaqon soyuducularına yerləşdirilib yola salınır. Belə şəraitdə meyvələrin tərkibində olan C vitamini təmamilə saxlanır. Bundan başqa, aktinida meyvələri şəkərdə konservləşdirmək yolu ilə də mühafizə edilir. Yerli əhali isə meyvələri qurudaraq "izyum"ə və "kişmiş"ə çevirirlər.
Kivi bütünlüklə C vitamini mənbəyidir, bir ədəd kividə bir günlük alınması lazım olan C vitamini ehtiyacindan daha çoxu var.
Meyvələrdə olan C vitamininin miqdarı itburnu meyvələrinə nisbətən daha çoxdur. Bundan əlavə aktinida meyvəsində çoxlu miqdarda şəkər və üzvi turşular da vardır.
Aktinida meyvələrindən yerli əhali həm təzə-təzə, həm də qurudub istifadə edirlər. Meyvələrindən qənnadı sənayesində mürəbbə və şərbət hazırlanır.
Aktinida meyvələrindən sinqa xəstəliyində ən qiymətli və müalicə əhəmiyyətli xammal kimi istifadə edilir. Onun təzə dərilmiş və ya qəndə qatılmış meyvələri avitaminoz xəstəliklərinin ən gözəl dərmanı hesab olunur.
Qandakı şəkərin nəzarətdə saxlanması üçün yararlıdır.
Xərçəngin yaranmasına mane olur.
Qan təmizləyici xüsusiyyəti qan laxtalanması risqini əhəmiyyətli şəkildə azaldır.
- Actinidia acuminata Budishchev
- Sivriyarpaq aktinidiya (Actinidia arguta (Siebold & Zucc.) Planch. ex Miq.)
- Actinidia callosa Lindl.
- Actinidia chengkouensis C.Y.Chang
- Çin aktinidiyası (Actinidia chinensis Planch.)
- Actinidia chrysantha C.F.Liang
- Actinidia cylindrica C.F.Liang
- Actinidia eriantha Benth.
- Actinidia farinosa C.F.Liang
- Actinidia fasciculoides C.F.Liang
- Actinidia fortunatii Finet & Gagnep.
- Actinidia fulvicoma Hance
- Actinidia glaucocallosa C.Y.Wu
- Actinidia grandiflora C.F.Liang
- Actinidia hemsleyana Dunn
- Actinidia henryi Dunn
- Actinidia holotricha Finet & Gagnep.
- Actinidia hubeiensis H.M.Sun & R.H.Huang
- Actinidia indochinensis Merr.
- Kolomikt aktinidiyası (Actinidia kolomikta (Maxim.) Maxim.)
- Actinidia laevissima C.F.Liang
- Actinidia lanceolata Dunn
- Actinidia latifolia (Gardner & Champ.) Merr.
- Actinidia liangguangensis C.F.Liang
- Actinidia lijiangensis C.F.Liang & Y.X.Lu
- Actinidia linguiensis R.G.Li & X.G.Wang
- Actinidia longicarpa R.G.Li & M.Y.Liang
- Actinidia macrosperma C.F.Liang
- Actinidia melanandra Franch.
- Actinidia melliana Hand.-Mazz.
- Actinidia obovata Chun ex C.F.Liang
- Actinidia pentapetala R.G.Li & J.W.Li
- Actinidia persicina R.G.Li & L.Mo
- Actinidia pilosula (Finet & Gagnep.) Stapf ex Hand.Mazz.
- Poliqam aktinidiya (Actinidia polygama (Siebold & Zucc.) Planch. ex Maxim.)
- Actinidia rongshuiensis R.G.Li & X.G.Wang
- Actinidia rubricaulis Dunn
- Actinidia rubus H.Lév.
- Actinidia rudis Dunn
- Actinidia rufa (Siebold & Zucc.) Planch. ex Miq.
- Actinidia rufotricha C.Y.Wu
- Actinidia sabiifolia Dunn
- Actinidia sorbifolia C.F.Liang
- Actinidia stellatopilosa C.Y.Chang
- Actinidia strigosa Hook.f. & Thomson
- Actinidia styracifolia C.F.Liang
- Actinidia suberifolia C.Y.Wu
- Actinidia tetramera Maxim.
- Actinidia trichogyna Franch.
- Actinidia ulmifolia C.F.Liang
- Actinidia umbelloides C.F.Liang
- Actinidia valvata Dunn
- Actinidia venosa Rehder
- Actinidia vitifolia C.Y.Wu
- Actinidia zhejiangensis C.F.Liang