8 yanvar 2026-cı il tarixində, İrandakı 2025–2026 etirazlarının on ikinci günündə, Tehran şəhərindən daxil olan məlumatlarda küçələrdə geniş kütlələrin cəmləşdiyi və internet əlaqələrində ciddi fasilələrin yaşandığı bildirilmişdir. Paytaxtla yanaşı, kəsilmələr İsfahan, Luristan, Abdanan, Şiraz şəhərinin bəzi hissələri və Kirmanşah ərazisində də müşahidə olunmuşdur. NetBlocks monitorinq təşkilatı yerli vaxtla təxminən saat 08:30 radələrində ölkə üzrə internet kəsintisinin başladığını təsdiqləmişdir. Bildirilmişdir ki, kəsilmələr etirazların şiddətləndiyi və insan tələfatının artdığı bir dövrdə baş vermiş və İran rejiminin ölkənin bəzi regionları üzərində nəzarətinin zəiflədiyi şəraitdə kommunikasiya və hadisələrin ictimaiyyətə çatdırılmasını əhəmiyyətli dərəcədə məhdudlaşdırmışdır.[1]
| 2026-cı ildə İranda internetin bloklanması | |
|---|---|
İnternet blokadasının ekranlarda əks olunması | |
| Tarix | 8 yanvar 2026 – davam edir |
| Səbəbi | Rejimə qarşı üsyan (Etirazlar) |
| Ərazi dəyişikliyi |
 İran |
İran tarix boyu etirazları yatırmaq məqsədilə internetə çıxışı məhdudlaşdırmışdır. Bu praktika 2019, 2022 və 2025-ci illərdə də tətbiq olunmuşdur.[1] 2022–2024-cü illərdə baş vermiş Məhsa Əmini etirazları zamanı İran hakimiyyəti WhatsApp və Google Play platformalarını da qadağan etmişdir.[2] Hökumətin müxalifəti zəiflətmək üçün onun fəaliyyətini məhdudlaşdırmaq məqsədilə internet senzurasından istifadə etməsi bir tərəfdən müxalif fəaliyyətləri çətinləşdirmiş, digər tərəfdən isə ölkə iqtisadiyyatına ciddi zərər vurmuşdur.[3]
2025-ci ildə baş vermiş İran–İsrail müharibəsinin ilk həftəsində ölkə üzrə internetə çıxış tamamilə dayandırılmışdır. İran rejimi interneti bloklayaraq ölkə daxilində istifadə səviyyəsini 97% azaltmışdır.[4] Bu vəziyyət iranlıların xarici dünya ilə əlaqəsinin faktiki olaraq kəsilməsinə səbəb olmuşdur.[5] Kibertəhlükəsizlik üzrə mütəxəssis Əmir Rəşidinin sözlərinə görə, İran rejimi interneti "bir düşmən" kimi görür və onu "nəzarət altına alıb boğmağa" çalışır.[6] Müharibə dövründə hökumət vətəndaşları izləmək məqsədilə saxta Starlink tətbiqi yaymış, həmçinin dövlət təşkilatlarından mümkün qaçışların qarşısını almaq üçün dezinformasiya kampaniyaları aparmışdır.[7] Rejim WhatsApp-ı İsrailə məxsus casus proqram kimi təqdim edərək vətəndaşları ondan imtina etməyə çağırmış, şirkət isə bu iddianı rədd etmişdir.[4]
İnternet kəsilmələri və filtrasiya İran İslam Respublikasının ölkə daxilində informasiya axınını nəzarətdə saxlamasında uzun müddətdir mərkəzi rol oynayır.[6] Hakimiyyət etirazlar ərəfəsində internetə çıxışı müntəzəm şəkildə məhdudlaşdırır və ya tamamilə dayandırır.[8] 2019-cu ilin noyabr etirazları zamanı rejim nümayişçilərin kütləvi şəkildə öldürülməsi ilə bağlı tənqidlərin qarşısını almaq üçün interneti altı gün müddətinə tam bağlamışdır.[5][9] 2020-ci ildə Ukrayna Beynəlxalq Hava Yollarının 752 saylı reysi hadisəsi və yanacaq qiymətlərinin artımı ilə bağlı etirazlardan sonra hökumət yenidən interneti tam kəsmişdir.[6] 2025-ci ilin iyununda İran ilə İsrail arasında baş verən "On İki günlük müharibə" zamanı isə İran hökuməti milli təhlükəsizliyə görə internet və rabitəni dayandırmış, nəticədə ölkədən xaricə informasiya axını da faktiki olaraq kəsilmişdir.[10]
İranda genişmiqyaslı küçə etirazları 2025-ci ilin dekabr ayında başlamış 2026-cı ilin yanvar ayına qədər davam etmişdir. Etirazlar, İranın taxtdan endirilmiş şahının sürgündə yaşayan oğlu və vəliəhd şahzadə Rza Pəhləvi, Kürd təşkilatları, Azərbaycan Partiyaları Koordinasiya Şurası, eləcə də Tehran, Təbriz, İsfahan, Məşhəd və Kirman şəhərlərindəki ənənəvi bazar tacirləri tərəfindən çağırılmışdır; bazar tacirləri də etirazlara dəstək məqsədilə dükanlarını bağlamışdır.[10] BBC Farsça xəbər verib ki, ilkin mərhələdə hökumət interneti qismən məhdudlaşdırmış, sürəti azaltmış və etirazların keçirildiyi ərazilərdə (məsələn, Tehran Böyük Bazarı) mobil şəbəkələri hədəf alan lokal kəsintilər tətbiq etmiş, lakin digər regionlarda və stasionar xətt internetində vəziyyəti nisbətən toxunulmaz saxlamışdır.[6] Filterwatch layihəsi isə bildirib ki, "etirazların başlanğıcından 8 yanvara qədər internet kəsintiləri lokal, şəhər mərkəzli, dəyişkən və mərhələli şəkildə həyata keçirilmişdir".[10]
Cloudflare kimi qlobal monitorinq xidmətləri tərəfindən əldə edilmiş internet trafiki məlumatları etirazlar başlayandan bəri İranda internet istifadəsinin düşdüyünü, lakin tamamilə sıfırlanmadığını göstərir.[6] Filterwatch tərəfindən aparılmış tədqiqatlar İrandakı bağlantıların (VPN bağlantıları daxil olmaqla) saat 16:00–22:00 arasında, planlaşdırılan etiraz saatları ilə eyni vaxtda kəsildiyini üzə çıxarmışdır. Bu zaman Telecommunication Company of Iran (TCI), MCI və Irancell şəbəkələrində ciddi trafik azalması müşahidə olunmuşdur.[6][10]
Tətbiq olunan məhdudiyyət üsullarına mobil antenaların söndürülməsi, telefon xətlərinin kəsilməsi,[11] yüksək həcmli məlumat ötürülməsinin məhdudlaşdırılması, böyük faylların göndərilib-qəbul edilməsinin bloklanması və müxalif fəallara məxsus SİM kartların deaktiv edilməsi daxildir.[6] Lakin rəsmi şəxslər və təşkilatlar bu kəsintilərin elektrik nasazlıqları və ya köhnə avadanlıqlara görə baş verdiyini iddia edərək senzura ittihamlarını rədd etmişdirlər.[6]
8 yanvar 2026-cı ildə, etirazların on ikinci günündə, hakimiyyət orqanları ölkə üzrə internet xidmətini tam olaraq dayandırmışdır; bu addım etirazların şiddətləndiyi dövrə təsadüf etmişdir.[8][9][12] Kəsilmə nümayişçilərin rejimin başa çatmasını tələb etdiyi və hökumətin aksiyaları sərt üsullarla yatırmağa çalışdığı bir vaxtda baş vermişdir.[8][10] İnternet xidməti etirazçıların Rza Pəhləvi lehinə şüarlar səsləndirdiyi bir vaxtda ölkə üzrə tamamilə dayandırılmışdır.[8]
Telefon xidmətləri, o cümlədən stasionar və mobil xətlər də bu kəsilmədən təsirlənmişdir.[8] Kəsilmə və məhdudiyyətlər ilə əlaqədar olan ilk məlumatlar bir çox şəhərlərdən daxil olmuşdur.[8][9] Həmin gün günortadan sonra NetBlocks və Corciya Texnologiya İnstitutunun (ing. Georgia Institute of Technology) "Internet Outage Detection and Analysis" məlumat bazası kimi monitorinq təşkilatları ölkənin demək olar ki, tam şəkildə onlayn şəbəkədən ayrıldığını təsdiqləmişdir.[10] Həmin axşam NetBlocks İranın "ölkə üzrə internet qaranlığı (ing. blackout) yaşadığını; bunun ölkəboyu etirazları hədəf alan rəqəmsal senzura tədbirlərinin davamı olduğunu və xalqın kritik anda ünsiyyət hüququnu məhdudlaşdırdığını" bəyan etmişdir.[8]
Starlink peyk interneti kəsilmədən təsirlənmədiyi üçün bəzi istifadəçilər hökumət tərəfindən tətbiq olunan internet blokadasını aşa bilirlər.[6] Evlərdə, otellərdə və ofislərdə Starlink olsa da, yalnız İran əhalisinin kiçik bir hissəsi bu xidmətə çıxış əldə edə bilir.[6] İran, Starlinki qadağan etmiş və əlaqə üçün lazım olan terminalı nəzarət altına almağa çalışmışdır. Ölkə üzrə internet kəsintisi, İlon Maska Starlink şəbəkəsi vasitəsilə çıxışı genişləndirmək çağırışlarını intensivləşdirmişdir; İranlı aktivist Məsih Əlinejad da bu istiqamətdə çağırış etmişdir.[13]
8 yanvardan etibarən, İran hökuməti Starlink çıxışını məhdudlaşdırmaq üçün GPS siqnallarını pozmaq məqsədilə genişmiqyaslı əməliyyat başlatmışdır; bu müdaxilə Starlink əlaqələrində təxminən 30% paket itkisinə (ing. packet loss) səbəb olmuşdur.[10] "Miaan Group"dan Əmir Rəşidiyə görə isə bəzi regionlarda paket itkisi 80%-ə qədər yüksəlmişdir.[14]
İran hökuməti Starlink internetini deaktiv etdikdən sonra, təhlükəsizlik qüvvələri internet blokadası zamanı qapı-qapı əməliyyatlar həyata keçirmiş və xarici çıxışı məhdudlaşdırmaq məqsədilə peyk antenalarını yığmışdır.[15] 14 yanvarda isə hökumətin ölkəni uzun müddət üçün qlobal internetdən tam ayırmağı nəzərdə tutan internet "öldürmə açarı" (ing. kill switch) layihəsini son mərhələyə gətirdiyi barədə xəbərlər yayılmışdır.[14]
15 yanvar 2026-cı ildə internet izləmə təşkilatı olan "Filterwatch" İran hökumətinin "Mütləq Rəqəmsal İzolyasiya" haqqında məxfi uzunmüddətli planını ətraflı şəkildə təqdim edən bir hesabat yayımlamışdır. Hesabatda bildirilir ki, "dövlət mediası və hökumət rəsmiləri bunun daimi bir istiqamət dəyişikliyi olduğuna dair siqnallar verirlər və 2026-cı ildən sonra məhdudiyyətsiz çıxışın (və ya limitsiz əlçatanlıq) geri qayıtmayacağı barədə xəbərdarlıq edirlər".[16][17]
Hesabata görə, plan İranın internet infrastrukturunun "Kazarma İnterneti"nə çevrilməsini nəzərdə tutur; xarici dünyaya çıxış yalnız təhlükəsizlik icazəsi olan şəxslər və təşkilatlar üçün, ciddi şəkildə yoxlanılmış bir "ağ siyahı" (ing. white list) vasitəsilə mümkün olacaqdır.[16][17] Kommunikasiya daxili (korporativ mesajlaşma) və şəxslərarası qarşılıqlı əlaqələrlə məhdudlaşdırılacaq, korporativ şəbəkənin pozulmasına yönəlmiş hər hansısa bir cəhdin qarşısı isə alınacaqdır.[16] Başqa sözlə, bütün iranlıların dünya miqyaslı şəbəkəyə çıxışı olmayan, rejim tərəfindən yaradılmış məhdud sayda veb-sayt və tətbiqlərdən istifadə etməsi planlaşdırılır.[17] Bu model özəl sektorun kommunikasiya kanallarının tamamilə rejim tərəfindən izlənilməsini təmin edəcək,[16] "müvafiq olmayan məzmunun bloklanması" formasındakı köhnə hədəfi isə bütün istifadəçilərin internetdən tamamilə qoparıldığı və yalnız "təhlükəsizlik zəmanəti" olan müəyyən qruplara çıxış icazəsi verildiyi bir yanaşma ilə əvəz edəcəkdir.[16]
İranın izolyasiya olunmuş internet infrastrukturunun mövcudluğu 2012-ci ildə təsdiqlənsə də,[17][18] daimi bloklama planının tətbiqinə Starlink terminallarının müəyyən olunaraq bloklanması, tezlik toqquşmalarının və alternativ istifadə yollarının qarşısını almaq üçün televiziya və peyk antenlərinin yığılması ilə başlandığı qiymətləndirilir.[16] 2025–2026-cı il etirazları zamanı xarici telekommunikasiya xidməti təminatçılarının ciddi təhlükəsizlik tədbirləri və media səssizliyi altında İrandan ayrıldığı, onların yerinə isə Xatəm əl-Ənbiya ing. Khatam el-Enbiya) kimi İran institutlarının keçə biləcəyi müşahidə olunmuşdur.[16]
Planın yüksək vəzifəli rəsmilər Məhəmməd Əmin Ağamiri və Mehdi Seyf Abadi tərəfindən, Rabitə və İnformasiya Texnologiyaları İdarəsinin sabiq rəhbəri və tanınmış təhlükəsizlik fiquru Əli Hakim Cavadinin dəstəyi ilə koordinasiya edildiyi, qərarların isə infrastruktur təhlükəsizliyi bölməsində qəbul edildiyi bildirilir.[16]
Daimi bloklama planına cavab olaraq, bir amerikalı rəsmi bunu "məntiqli və qorxunc" adlandırmış, lakin bunun İran üzərində olduqca böyük mədəni və iqtisadi təsir yaradacağını qeyd etmişdir.[17]
Hökumət rəsmisi Fatimə Mühacirani 15 yanvarda beynəlxalq veb-saytlara girişin ən azı İranın yeni ili olan Novruz bayramına qədər mümkün olmayacağını bildirmişdir.[19] 19 yanvar 2026-cı ildə isə hakerlərin İran dövlət televiziyasının peyk yayımı axınına müdaxilə edərək sürgündəki vəliəhd şahzadə Rza Pəhləvini dəstəkləyən mesajlar yayımlanması haqqında xəbər verilmişdir. Pəhləvi, rejim qüvvələrinə silahlarını İran xalqına çevirməmələri haqqında çağırış etmişdir.[20]
İnternet kəsintisi yalnız anlıq mesajlaşma tətbiqləri və sosial media saytlarını deyil, həmçinin Slack, Skype, Google Meet və Jira daxil olmaqla, biznes fəaliyyətləri üçün kritik əhəmiyyət kəsb edən platformaları da bloklamışdır. VPN-lərin sıradan çıxarılması isə şirkət e-poçtlarının, ödəniş sistemlərinin və şəxsiyyətin təsdiqlənməsi (autentifikasiya) proseslərinin fəaliyyətini ciddi şəkildə pozmuşdur.[21] Eyni zamanda onlayn reklamçılıq dayandırılmış, bu da həmin reklamlara əsaslanaraq fəaliyyət göstərən müəssisələrə ziyan vurmuşdur; etirazlara görə piyada trafiki də nəzərəçarpacaq dərəcədə azalmışdır.[21] Onlayn biznes sahələri fəaliyyətlərini davam etdirə bilmədiklərinə görə gəlir əldə edə bilməmişdirlər.[22]
İran Rabitə Naziri kəsilmənin iqtisadiyyata gündəlik 35,7 milyon ABŞ dolları ziyan vurduğunu bildirmiş,[23] NetBlocks isə gündəlik zərəri 37 milyon ABŞ dolları olaraq qiymətləndirmişdir.[24]
2026-cı il internet blokadasının tətbiqindən sonra, əvvəllər müstəqil Şotlandiyanı dəstəkləyən çoxsaylı X (əvvəlki adı Twitter) hesablarının bir daha sükuta qərq olduğu müşahidə edilmişdir. Bu vəziyyət 2025-ci ildə İranda baş vermiş internet blokadası zamanı da müşahidə olunmuş və eyni hesabların çoxunun yenidən fəaliyyətlərini dayandırdığı ssenari ilə tamamilə üst-üstə düşür. Bu inkişaf Birləşmiş Krallıqdakı kibertəhlükəsizlik analitikləri və rəsmi şəxslər tərəfindən həyata keçirilmiş bəzi tədqiqatlara səbəb olmuş və həmin hesabların birbaşa İranla əlaqədar olmasını müəyyən etməyə imkan yaratmışdır.[25]
- 1 2 Editorial. "Internet being restored in Iran after week-long shutdown". NetBlocks (ingilis). 23 noyabr 2019. İstifadə tarixi: 16 fevral 2026.
- ↑ "Why Iran Is Urging Residents to Delete WhatsApp Amid Israel Conflict—and WhatsApp's Response".
- ↑ "Iran unrest: What's going on with Iran and the internet?" (ingilis). 23 sentyabr 2022. İstifadə tarixi: 16 fevral 2026.
- 1 2 "Internet collapses across Iran, say web-monitoring firms".
- 1 2 "Iran plunged into an internet near-blackout during deepening conflict". NBC News (ingilis). 17 iyun 2025. İstifadə tarixi: 16 fevral 2026.
- 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 "محدودکردن اینترنت؛ اعتراضات ایران چطور سانسور میشود؟". BBC News فارسی (fars). 7 yanvar 2026. İstifadə tarixi: 16 fevral 2026.
- ↑ "How Iran's internet serves as lifeline despite censorship". dw.com (ingilis). İstifadə tarixi: 16 fevral 2026.
- 1 2 3 4 5 6 7 Ott, Haley. "Internet service in Iran cut off or restricted as deadly protests reach a possible tipping point - CBS News". www.cbsnews.com (ingilis). 8 yanvar 2026. İstifadə tarixi: 16 fevral 2026.
- 1 2 3 "باشگاه برق شیراز از توقف تمامی فعالیتها در فضای مجازی خبر داد". www.iranintl.com (fars). 8 yanvar 2026. İstifadə tarixi: 16 fevral 2026.
- 1 2 3 4 5 6 7 Baskar, Farnaz FassihiPranav; Mahoozi, Sanam. "Iran Is Cut Off From Internet as Protests Calling for Regime Change Intensify". The New York Times (ingilis). 8 yanvar 2026. ISSN 0362-4331. İstifadə tarixi: 16 fevral 2026.
- ↑ AP. "Internet access and telephone lines in Iran cut out after demonstrators join protest called by exiled crown prince". Barchart.com (ingilis). 8 yanvar 2026. İstifadə tarixi: 16 fevral 2026.
- ↑ "More demonstrations erupt in Iran as rights groups say at least 48 protesters killed". BBC News (ingilis). İstifadə tarixi: 16 fevral 2026.
- ↑ "Israeli official asked about Starlink in Iran as Musk weighed in, sources say".
- 1 2 español, JON GAMBRELL Leer en. "As protests rage, Iran pulls the plug on contact with the world". AP News (ingilis). 10 yanvar 2026. İstifadə tarixi: 16 fevral 2026.
- ↑ "Iran seizing satellite dishes amid blackout to block any external access". www.iranintl.com (ingilis). 12 yanvar 2026. İstifadə tarixi: 16 fevral 2026.
- 1 2 3 4 5 6 7 8 Filterwatch. "Iran Enters a New Age of Digital Isolation - Filterwatch". filter.watch (ingilis). 15 yanvar 2026. İstifadə tarixi: 16 fevral 2026.
- 1 2 3 4 5 Down, Aisha. "Iran plans permanent break from global internet, say activists". The Guardian (ingilis). 17 yanvar 2026. ISSN 0261-3077. İstifadə tarixi: 16 fevral 2026.
- ↑ "The Hidden Internet of Iran: Private Address Allocations on a National Network".
- ↑ "Fears Iran's internet shutdown could lead to 'extreme digital isolation'". www.bbc.com (ingilis). 18 yanvar 2026. İstifadə tarixi: 16 fevral 2026.
- ↑ español, JON GAMBRELL Leer en. "Hackers disrupt Iran state TV to support exiled crown prince as deaths from crackdown exceed 4,000". AP News (ingilis). 19 yanvar 2026. İstifadə tarixi: 16 fevral 2026.
- 1 2 Conduit, Dara. "Why Iran can't afford to shut down the internet forever – even if the world doesn't act". The Conversation (ingilis). 14 yanvar 2026. İstifadə tarixi: 16 fevral 2026.
- ↑ Abedi, Hooman. "No clicks, no revenue: Iran's blackout wipes out online businesses". www.iranintl.com (ingilis). 29 yanvar 2026. İstifadə tarixi: 16 fevral 2026.
- ↑ "$35.7 Million a Day: The Hidden Cost of Iran's Internet Blackout". iranwire.com (ingilis). İstifadə tarixi: 16 fevral 2026.
- ↑ National, The. "View from Tehran: Internet shutdown deepens economic pain as uncertainty drags on". The National (ingilis). İstifadə tarixi: 16 fevral 2026.
- ↑ Correspondent, Mark Sellman, Technology. "Why Scottish X accounts vanished after Iran's internet shutdown". www.thetimes.com (ingilis). 16 yanvar 2026. İstifadə tarixi: 16 fevral 2026.