İngilis dili ikinci və ya xarici dil kimi
İngilis dilində təhsil və ya Xarici dil kimi ingilis dilinin tədrisi (ing. English as a foreign language — EFL) — ana dili ingilis dili olmayan şəxslərə, ingilisdilli ölkələrdə və ya öz yaşadıqları ölkələrdə verilən ingilis dili təhsil.
XX və XXI əsrlərdəki siyasi və texnoloji inkişafla əlaqədar olaraq dünyada ingilis dilinin əhəmiyyətinin getdikcə artması nəticəsində, xüsusilə Anqlosakson Qərb dünyası ilə siyasi, hərbi və iqtisadi əlaqələri qüvvətli olan ölkələrdə ingilis dili təhsili həm dövlət, həm də özəl sektor tərəfindən təşviq edilməyə başlanmışdır. Akademik mühitdə və peşəkar karyerada üstünlüklər təmin etməsinə görə bir çox insan xarici dil kimi ingilis dili təhsilinə yönəlmişdir.
İngilis dili tədrisinin metodologiyası tələbənin bilik səviyyəsindən və öyrənmə kontekstindən asılı olaraq dəyişir. Tədris prosesi məktəblərdə icbari dərslər, özəl kurslar, onlayn platformalar və fərdi mütaliə, yaxud bu üsulların kombinasiyasından ibarət olan "hibrid təhsil" (ing. blended learning) modelləri ilə həyata keçirilə bilər. Sinif daxili interaksiya, xüsusilə danışıq və dinləmə bacarıqlarının inkişafında həlledici faktor hesab olunur və qarşılıqlı ünsiyyətə əsaslanan tapşırıqlar dil mənimsəmə prosesini sürətləndirir.[1][2]
Tədris proqramlarının dizaynında giriş (ing. input), qarşılıqlı əlaqə (ing. interaction) və çıxış (ing. output) arasında balansın saxlanılması əsas şərtdir. Bəzi proqramlar tədris materiallarını tələbənin ana dili ilə əlaqəli şəkildə təqdim etdiyi halda, digərləri yalnız ingilis dilindən istifadəyə (ing. immersion) əsaslanır və lüğət ehtiyatı ilə qrammatika izahlarını "anlaşılan giriş" (ing. comprehensible input) prinsipinə adaptasiya edir. Tədqiqatlar göstərir ki, kommunikativ fəaliyyətlərin dilin strukturuna (formasına) yönəlmiş çalışmalarla balanslaşdırılması sinif daxili öyrənmənin effektivliyini artırır.[3]
Tədris zamanı təkrar etmə, qavrama yönümlü rəylər (ing. feedback) və "yenidən formalaşdırma" (ing. recasting) kimi texnikalardan istifadə olunur. Tələbələrin mədəni və linqvistik müxtəlifliyini nəzərə alan inklüziv təcrübələr isə adaptasiya və nailiyyət qazanma prosesini dəstəkləyir.[4]
İngilis dilinin xarici dil kimi tədrisində müxtəlif metodlardan istifadə olunur:
- Kommunikativ dil tədrisi (CLT): Əsas diqqəti qrammatikadan çox ünsiyyət bacarıqlarına yönəldən metod.
- Birbaşa metod: Tədris prosesində yalnız hədəf dildən (ingilis dili) istifadə edilməsi, tərcümənin istisna edilməsi.
- Qrammatika-tərcümə metodu: Klassik yanaşma olub, daha çox yazılı mətnlərin təhlili və qaydaların öyrənilməsinə əsaslanır.
İngilis dilinin tədrisi kontekstində bir neçə əsas abbreviaturadan istifadə olunur:
- EFL (ing. English as a Foreign Language): İngilis dilinin qeyri-ingilisdilli ölkələrdə (məsələn, Azərbaycanda) xarici dil kimi öyrədilməsi.
- ESL (ing. English as a Second Language): İngilis dilinin rəsmi dillərdən biri olduğu və ya geniş ünsiyyət vasitəsi kimi istifadə edildiyi ölkələrdə (məsələn, Hindistanda və ya mühacirlər üçün ABŞ-də) ikinci dil kimi öyrədilməsi.
- TESOL (ing. Teaching English to Speakers of Other Languages): Digər dillərdə danışanlara ingilis dilinin tədrisi üçün ümumi sahə.
Tələbənin ingilis dilindən istifadə məqsədinə görə (gündəlik ehtiyaclar, akademik fəaliyyət, peşəkar karyera və s.) təhsilin növü, müddəti və əhatə dairəsi fərqlənir. Dünyada ingilis dili tədrisində istifadə olunan ən geniş yayılmış metodologiyalar və abbreviaturalar aşağıdakılardan ibarətdir:[5]
EFL (ing. English as a Foreign Language / Xarici dil kimi ingilis dili) — ana dili ingilis dili olmayan və məktəb, iş zərurəti və ya hobi olaraq bu dili öyrənən şəxslərə verilən təhsildir. Bu kurslarda iştirak edən tələbələrin xərcləri adətən özləri, valideynləri və ya əlaqədar olduqları təşkilat tərəfindən qarşılanır. Bu qrup tələbələr adətən yüksək motivasiyalı olurlar.[5] TEFL termini müəllimin aldığı təlimi, EFL isə tələbələrin keçdiyi kursu ifadə edir.
EFL tədrisi müasir metodlarla, kommunikativ (ünsiyyətə əsaslanan) və tələbə mərkəzli yanaşma ilə həyata keçirilir. Bu xüsusiyyətlərinə görə EFL, orta məktəblərdəki standart icbari ingilis dili dərslərindən əhəmiyyətli dərəcədə fərqlənir.
ESOL (ing. English for Speakers of Other Languages / Digər dillərdə danışanlar üçün ingilis dili) — çox vaxt EFL ilə sinonim kimi işlədilsə də, əsasən ana dili ingilis dili olan bir ölkədə yaşayan xaricilərə verilən təhsili ifadə edir.[5] TESOL termini müəllimin ixtisaslaşmasını, ESOL isə tələbənin proqramını bildirir.
Bu kursların iştirakçıları əsasən ingilisdilli ölkələrə köçmüş birinci nəsil mühacirlər və qaçqınlardır. ESOL müəllimləri tez-tez sosial baxımdan həssas qruplarla (müharibə qurbanları, zorakılığa məruz qalmış şəxslər və s.) işləyirlər. Buna görə bir çox təhsil müəssisəsi ESOL müəllimlərinin bərabərlik və insan hüquqları mövzusunda məlumatlı olmasını tələb edir. Kurslarda dil təhsili ilə yanaşı, şagirdlərə yeni gəldikləri ölkədə gündəlik həyatı asanlaşdıracaq praktik məlumatlar və təməl savadlılıq (məsələn, Latın əlifbasının öyrədilməsi) dərsləri də verilir.[5]
ESL (ing. English as a Second Language / İkinci dil kimi ingilis dili) — Nigeriya, Keniya, Hindistan, Sinqapur kimi ingilis dilinin rəsmi və ya müştərək "ikinci dil" statusuna sahib olduğu ölkələrdəki tədrisi ifadə edir. Bəzən ESL termini EAL (ing. English as an Additional Language / Əlavə dil kimi ingilis dili) anlayışı ilə eyni mənada işlədilir.[5]
TOEFL (ing. Test of English as a Foreign Language / Xarici dil kimi ingilis dili imtahanı) — başta ABŞ universitetləri olmaqla, dünyanın 130-dan çox ölkəsində təhsil almaq və ya müxtəlif peşəkar təşkilatlarda işləmək istəyən şəxslərin ingilis dili səviyyəsini ölçmək üçün istifadə olunan ödənişli imtahandır. İlk dəfə 1964-cü ildə ABŞ-də tətbiq olunmağa başlanmışdır. TOEFL nəticələri dünya miqyasında 11.000-dən çox institut və təhsil müəssisəsi tərəfindən rəsmi səviyyə göstərici kimi qəbul edilir.[6] İmtahan əsasən internet vasitəsilə (iBT) keçirilir və oxuma, dinləmə, danışıq və yazma bacarıqlarını qiymətləndirir.
IELTS (ing. International English Language Testing System / Beynəlxalq İngilis Dili Test Sistemi) — başda Böyük Britaniya, Avstraliya və Kanada universitetləri olmaqla, dünya miqyasında təhsil almaq, işləmək və ya mühacirət etmək istəyən şəxslərin dil səviyyəsini müəyyən edən ödənişli imtahan sistemidir. 1989-cu ildən tətbiq edilən bu imtahanın nəticələri hazırda 140-dan çox ölkədə 12.000-dən çox təşkilat tərəfindən tanınır.[7] IELTS imtahanının hüquqları British Council, IDP: IELTS Australia və Cambridge University Press & Assessment təşkilatlarına məxsusdur.[8] İmtahan iki modulda təklif olunur: "Academic" (təhsil üçün) və "General Training" (iş və mühacirət üçün).
Həm TOEFL, həm də IELTS nəticələri adətən Avropa Ümumi Dil İstinad Çərçivəsinin (CEFR) səviyyələrinə (A1-C2) adaptasiya edilir. Bu, müxtəlif imtahan sistemləri arasında müqayisə aparmağa imkan verir.
| CEFR | IELTS | TOEFL iBT |
|---|---|---|
| C2 (Mastery) | 8.5–9.0 | 114–120 |
| C1 (Advanced) | 7.0–8.0 | 95–113 |
| B2 (Upper-Int) | 5.5–6.5 | 72–94 |
| B1 (Intermediate) | 4.0–5.0 | 42–71 |
Azərbaycanda ingilis dilinin tədrisi tarixi bir neçə mərhələyə bölünür. SSRİ dövründə ingilis dili məktəblərdə "xarici dil" statusu ilə tədris olunsa da, onun praktiki tətbiqi məhdud idi. Lakin 1991-ci ildə müstəqilliyin bərpasından və "Əsrin müqaviləsi"nin imzalanmasından sonra ölkənin qlobal iqtisadiyyata inteqrasiyası ingilis dilinə olan tələbatı kəskin artırmışdır.[9]
Azərbaycan Respublikasında təhsil islahatları çərçivəsində ingilis dili artıq əksər ümumtəhsil məktəblərində birinci sinifdən etibarən tədris olunur. Elm və Təhsil Nazirliyi tərəfindən tətbiq edilən yeni kurikulum standartları dilin qrammatik mənimsənilməsindən daha çox, kommunikativ bacarıqların (dinləmə, danışıq) inkişafına yönəlmişdir. 2007–2015-ci və 2019–2023-cü illəri əhatə edən "Xaricdə təhsil üzrə Dövlət Proqramları" minlərlə azərbaycanlı gəncin ingilisdilli ölkələrdə təhsil almasına və ölkədə ingilis dili mütəxəssislərinin sayının artmasına səbəb olmuşdur.[10]
Azərbaycanın bir sıra ali təhsil müəssisələrində tədris tamamilə və ya qismən ingilis dilində aparılır. ADA Universiteti, Bakı Ali Neft Məktəbi və UNEC kimi universitetlər bu sahədə qabaqcıl yerləri tutur. Həmçinin, British Council Azerbaijan və ABŞ-nin Azərbaycandakı səfirliyi tərəfindən həyata keçirilən "English for Specific Purposes" (ESP) və "Access" proqramları müəllimlərin ixtisasartırması və tələbələrin dil bacarıqlarının təkmilləşdirilməsində mühüm rol oynayır.[11]
Buna baxmayaraq, regionlarda ingilis dili müəllimlərinin ixtisas səviyyəsi və müasir tədris resurslarına çıxış imkanları hələ də çağırış olaraq qalır. Son illərdə bu problemi həll etmək üçün rəqəmsal resurslardan və onlayn platformalardan geniş istifadə olunmağa başlanmışdır. EF English Proficiency Index (EF EPI) hesabatlarına görə, Azərbaycan son illərdə ingilis dili biliyi səviyyəsinə görə "aşağı bilik" (ing. low proficiency) kateqoriyasından "orta" səviyyəyə doğru irəliləməkdədir.[12]
Azərbaycanda tədrisin ingilis dilində aparılması, ölkənin qlobal təhsil bazarına inteqrasiyası və beynəlxalq əməkdaşlıqların genişlənməsi baxımından strateji əhəmiyyət kəsb edir. Bu müəssisələr tələbələrə beynəlxalq ikili diplom proqramları və mübadilə imkanları təklif edir.
1991-ci ildə professor Hamlet İsaxanlı tərəfindən təsis edilmiş Xəzər Universiteti, Azərbaycanda və regionda tədrisi tamamilə ingilis dilində quran ilk özəl ali məktəbdir. Universitet Qərb təhsil modelini ölkəyə gətirərək, ingilisdilli mütəxəssis hazırlığının təməlini qoymuşdur.[13]
Universitetin bütün fakültələrində tədris ingilis dilindədir və o, "QS World University Rankings" reytinqində davamlı olaraq yer alan azsaylı yerli ali məktəblərdən biridir.[14]
2006-cı ildə Azərbaycan Respublikası Xarici İşlər Nazirliyinin nəzdində Azərbaycan Diplomatiya Akademiyası kimi fəaliyyətə başlayan müəssisə, hazırda tam ingilisdilli dövlət universitetidir. Universitet ABŞ-nin Corc Vaşinqton Universiteti və İtaliyanın müxtəlif ali məktəbləri ilə sıx əməkdaşlıq edərək ikili diplom proqramları təklif edir.[15] Təhsil prosesi tamamilə ingilis dilindədir və tələbələrdən yüksək IELTS/TOEFL balları tələb olunur.
2011-ci ildə SOCAR-ın nəzdində yaradılmış bu ali məktəb, Böyük Britaniyanın Heriot-Vatt Universiteti ilə tərəfdaşlıq əsasında fəaliyyət göstərir. Tədris planı tamamilə Heriot-Vatt Universitetinin proqramına müvafiqdir və təhsil tam ingilis dilindədir. Məzunlar həm BANM-in, həm də Heriot-Vatt Universitetinin diplomlarını əldə edirlər.[16]
Azərbaycan Dövlət Neft və Sənaye Universiteti və Strasburq Universitetinin müştərək layihəsi olan UFAZ-da mühəndislik və texnologiya ixtisasları üzrə tədris ingilis dilində aparılır. Tələbələr eyni zamanda intensiv fransız dili dərsləri keçsələr də, əsas ixtisas fənləri və imtahanlar ingilis dilindədir.[17]
Azərbaycanda tamamilə ingilisdilli olan müəssisələrlə yanaşı, köklü dövlət və aparıcı özəl universitetlərin tərkibində də qlobal əməkdaşlıqlar çərçivəsində yaradılmış xüsusi ingilisdilli bölmələr fəaliyyət göstərir.
UNEC-in nəzdində 2014-cü ildə yaradılmış Beynəlxalq İqtisadiyyat Məktəbi (ing. International School of Economics — ISE) bakalavr pilləsi üzrə iqtisadiyyat, maliyyə, mühasibat, menecment və biznesin idarə edilməsi ixtisaslarını 100% ingilis dilində tədris edir. ISE proqramları London İqtisadiyyat Məktəbi (LSE) kimi nüfuzlu müəssisələrin kurikulumuna uyğunlaşdırılmışdır.[18] Həmçinin universitetin Fransanın Monpelye Universiteti və London Universiteti ilə ingilis dilində tədris olunan ikili diplom proqramları mövcuddur.[19]
Azərbaycanın ən qədim ali təhsil müəssisəsi olan BDU-da beynəlxalq münasibətlər, hüquqşünaslıq, kompüter elmləri və molekulyar biologiya kimi ixtisaslar üzrə ingilisdilli qruplar fəaliyyət göstərir. Universitet ABŞ-nin Linkoln Universiteti və İsrailin Holon Texnologiya İnstitutu ilə ingilis dilində tədris olunan müştərək magistr və bakalavr proqramları həyata keçirir.[20][21]
ADNSU-da energetika mühəndisliyi, kimya mühəndisliyi və İT sahələri üzrə geniş ingilisdilli proqramlar mövcuddur. Universitetin nəzdində fəaliyyət göstərən BA Programları (BBA və MBA) ABŞ-nin Corciya Dövlət Universiteti ilə tərəfdaşlıq çərçivəsində yaradılmışdır və tədris tamamilə ingilis dilindədir.[22]
Özəl ali təhsil müəssisələri arasında ingilis dilində tədrisə ən çox üstünlük verən müəssisələrdən biridir. Universitetin Biznes məktəbi və turizm fakültəsində dərslər ingilis dilində aparılır. Müəssisə Böyük Britaniyanın "Coventry University" və İsveçrənin "Business and Hotel Management School" (BHMS) kimi institutları ilə ingilisdilli ikili diplom layihələri həyata keçirir.[23]
AzMİU-da memarlıq və inşaat mühəndisliyi ixtisasları üzrə ingilisdilli bölmələr mövcuddur. Universitet İtaliyanın Milan Politexnik Universiteti ilə memarlıq sahəsində, həmçinin Portuqaliyanın Lissabon Universiteti ilə inşaat sahəsində ingilis dilində magistr proqramları təşkil edir.[24]
Azərbaycan Respublikası Elm və Təhsil Nazirliyinin layihəsi olan SABAH qrupları 12 dövlət universitetini əhatə edir. Bu qruplarda yüksək akademik göstəriciləri olan tələbələr üçün bir çox ixtisas fənləri ingilis dilində tədris edilir və tələbələrin beynəlxalq sertifikasiyalara (məsələn, CFA, ACCA) hazırlanması təmin olunur.[25]
- ↑ "The role of classroom interaction in developing English as a foreign language" (ingilis). İstifadə tarixi: 15 fevral 2026.
- ↑ Altakhaineh, Abdel Rahman Mitib; Hajjo, Maram H. "Teaching antonyms to Arabic-speaking EFL learners". AAU Digital Repository (ingilis). 2019. (#accessdate_missing_url)
- ↑ Loewen, Shawn. Introduction to Instructed Second Language Acquisition. Routledge. 2020. 184–206. doi:10.4324/9781315616797-10. ISBN 978-1-315-61679-7.
- ↑ Wright, W. E. (2010). Foundations for Teaching English Language Learners: Research, Theory, Policy, and Practice. Philadelphia: Caslon Publishing.
- 1 2 3 4 5 TEFL - TESOL - TESL: Acronyms explained and explored Arxivləşdirilib 2012-02-14 at the Wayback Machine British Council. Access-date: 18 fevral 2026.
- ↑ "TOEFL Home." ets.org. Access: 18 fevral 2026.
- ↑ "IELTS Home." ielts.org Access: 18 fevral 2026.
- ↑ "Teachers." ielts.org Access: 18 fevral 2026.
- ↑ Mərdanov, M. Azərbaycan təhsili müstəqillik illərində (az.). Bakı: Təhsil. 2011.
- ↑ "Xaricdə təhsil üzrə Dövlət Proqramı". Azərbaycan Respublikası Elm və Təhsil Nazirliyi. İstifadə tarixi: 15 fevral 2026.
- ↑ "British Council Azerbaijan: English Projects" (ingilis). British Council. İstifadə tarixi: 15 fevral 2026.
- ↑ "EF English Proficiency Index: Azerbaijan" (ingilis). EF Education First. İstifadə tarixi: 18 fevral 2026.
- ↑ İsaxanlı, H. On the History of Khazar University (ingilis). Bakı: Khazar University Press. 2005.
- ↑ "Khazar University Rankings" (ingilis). QS World University Rankings. İstifadə tarixi: 18 fevral 2026.
- ↑ "History and Mission" (ingilis). ADA University. İstifadə tarixi: 18 fevral 2026.
- ↑ "Bakı Ali Neft Məktəbi: Tariximiz". BANM. İstifadə tarixi: 18 fevral 2026.
- ↑ "UFAZ: Missiyamız". UFAZ. İstifadə tarixi: 18 fevral 2026.
- ↑ "UNEC Beynəlxalq İqtisadiyyat Məktəbi haqqında" (az.). Azərbaycan Dövlət İqtisad Universiteti. İstifadə tarixi: 19 fevral 2026.
- ↑ "UNEC-in ikili diplom proqramları siyahısı". UNEC. İstifadə tarixi: 19 fevral 2026.
- ↑ "BDU Beynəlxalq Münasibətlər və İqtisadiyyat fakültəsi". Bakı Dövlət Universiteti. İstifadə tarixi: 19 fevral 2026.
- ↑ "BDU və İsrailin HIT institutu arasında ikili diplom müqaviləsi". BDU News. İstifadə tarixi: 19 fevral 2026.
- ↑ "ADNSU BA proqramları (BBA/MBA)". Azərbaycan Dövlət Neft və Sənaye Universiteti. İstifadə tarixi: 19 fevral 2026.
- ↑ "Qərbi Kaspi Universiteti: İkili diplom proqramları". WCU. İstifadə tarixi: 19 fevral 2026.
- ↑ "AzMİU Xarici əlaqələr və beynəlxalq proqramlar". AzMİU. İstifadə tarixi: 19 fevral 2026.
- ↑ "SABAH qruplarının fəaliyyət istiqamətləri". Elm və Təhsil Nazirliyi. İstifadə tarixi: 19 fevral 2026.
- Marianne Celce-Murcia; Marguerite Ann Snow. Teaching English as a Second Or Foreign Language. Cengage Heinle. 2014. ISBN 978-1-111-35169-4.
- Adrienne L. Herrell; Michael Jordan. 50 Strategies for Teaching English Language Learners. Pearson. 2016. ISBN 978-0-13-380245-0.
- Nancie Atwell. In the Middle: A Lifetime of Learning about Writing, Reading, and Adolescents. Heinemann. 2014. ISBN 978-0-325-02813-2.
- Grace Hui Chin Lin & Paul Shih Chieh Chien (2009). An Introduction to English Teaching Arxivləşdirilib 2021-08-10 at the Wayback Machine, Germany.
- Harmer, J. (2007). How to Teach English (new edition). Essex, UK: Pearson Longman.
- Betty Schrampfer Azar & Stacy A. Hagen. Fundamentals of English Grammar, 4th edition, Allyn & Bacon.
- Understanding and Using English Grammar, 5th Edition by Azar and Hagen.
- Janet Lane; Ellen Lange. Writing Clearly: Grammar for Editing. Cengage Learning. 2012. ISBN 978-1-111-35197-7.
- Keith S. Folse. Keys to Teaching Grammar to English Language Learners: A Practical Handbook. University of Michigan Press. 2016. ISBN 978-0-472-03667-7.
- Michael Swan. Practical English usage. Oxford University Press. 2005. ISBN 978-0-19-442098-3.
- Lightbown, P.M., & Spada, N. (2006); How Languages Are Learned (4th ed.); Oxford: Oxford University Press
- J. Michael O'Malley; Lorraine Valdez Pierce. Authentic Assessment for English Language Learners: Practical Approaches for Teachers. Addison-Wesley Publishing Company. 1996. ISBN 978-0-201-59151-4.
- Brown, H. D., & Abeywickrama, P. (2010); Language Assessment (2nd ed.); Pearson Longman.
- Kelly Gallagher. Deeper Reading: Comprehending Challenging Texts, 4-12. Stenhouse Publishers. 2004. ISBN 978-1-57110-384-0.
- Eric Henderson, The Active Reader: Strategies for Academic Reading and Writing, Third Edition. ISBN 9780199012459
- Advanced Reading Power 4 2nd edition by Mikulecky and Jeffries, Pearson Longman, 2014.
- Marina Rozenberg, Perspectives: Academic Reading Skills and Practice, OUP. ISBN 9780199009541
- Spack, Ruth. Guidelines: A Cross-Cultural Reading/Writing Text, New York: St. Martin's Press.
- John J. Ruszkiewicz. A Reader's Guide to College Writing. Bedford/St. Martin's. 2013. ISBN 978-1-4576-6893-7.
- Clear Speech from the Start, 2nd Edition by Judy B. Gilbert
- Sue F. Miller. Targeting Pronunciation: Communicating Clearly in English. Heinle/Cengage Learing. 2007. ISBN 978-0-618-55496-6.
- Skillful Listening & Speaking. Student's Book 3 by Mike Boyle & Ellen Kisslinger
- Leap High Intermediate Listening and Speaking by Dr. Ken Beatty.
- Pathways Listening, Speaking, and Critical Thinking by MacIntyre.
- Douglas, Scott R. Academic Inquiry: Writing for Post-Secondary Success. Don Mills, Ont: Oxford University Press, 2014.
- Joy M. Reid. The Process of Composition, Pearson Education.
- Leki, Ilona. Academic Writing: Exploring Processes and Strategies (2nd ed). New York: Cambridge University Press. 1998.
- Easy Writer – A Pocket Reference, 4th edition by Andrea A. Lunsford.
- Jane Straus; Lester Kaufman; Tom Stern. The Blue Book of Grammar and Punctuation. John Wiley & Sons. 2014. ISBN 978-1-118-78556-0.
- Stoynoff, S. & Chapelle, C. A. (2005). ESOL tests and testing: A resource for teachers and administrators. Alexandria, VA: TESOL Publications.
- Thompson, Amy S. The Role of Context in Language Teachers' Self Development and Motivation: Perspectives from Multilingual Settings. Bristol: Multilingual Matters. 2021. ISBN 9781800411173.
- EAL Nexus – Free teaching resources Arxivləşdirilib 2014-11-11 at the Wayback Machine
- Limited English Proficiency - Interagency site of the Federal Government of the United States
- Academic Phrasebank - University of Manchester
- Notes on grammar and academic writing—special series by University of Canterbury
- ESL.Wiki: English as a Second Language Wikibook